Ngòi nổ trực tiếp là cuộc chiến ở Trung Đông, làm gián đoạn nguồn cung năng lượng, đẩy giá hàng hóa leo thang và gây ra sự bất ổn sâu sắc trên thị trường toàn cầu . Nhưng ẩn sau cú sốc cấp tính đó là sự suy yếu cơ cấu đã hình thành từ năm 2019 - một giai đoạn mà Ngân hàng Thế giới gọi là 'một trong những cụm cú sốc toàn cầu dày đặc nhất kể từ những năm 1970' .

'Thập kỷ mất mát' qua những con số

Dự báo tăng trưởng chính là 2,5% cho năm 2026, giảm so với mức 2,9% của năm 2025. Dự báo cho khoảng 2/3 các nền kinh tế trên thế giới đã bị cắt giảm so với dự báo tháng 1 . Tăng trưởng của các nền kinh tế mới nổi và đang phát triển (EMDEs) dự kiến chạm đáy sau đại dịch ở mức 3,6% .

Thiệt hại không chỉ thể hiện ở tổng sản lượng mà còn ở sự phân hóa giàu nghèo. Gần một nửa số nền kinh tế đang phát triển kể từ năm 2019 đã không thể theo kịp tốc độ tăng trưởng thu nhập bình quân đầu người của các nền kinh tế tiên tiến . Khi loại trừ Trung Quốc và Ấn Độ, các EMDE còn lại đang trên đà trải qua gần một thập kỷ mất đi sự hội tụ .

Rủi ro là rất nghiêm trọng. Nếu xung đột Trung Đông leo thang hơn nữa và sự gián đoạn nguồn cung năng lượng lan sang thị trường tài chính, Ngân hàng Thế giới ước tính tăng trưởng toàn cầu có thể giảm xuống chỉ còn 1,3% . Ngay cả trong kịch bản ít khắc nghiệt hơn, nơi các gián đoạn dòng dầu qua eo biển Hormuz sớm được giải quyết, ngân hàng này dự báo lạm phát toàn cầu sẽ ở mức trung bình 4% trong năm 2026, tăng từ mức 3,3% của năm 2025 .

AI: Nguy cơ phân hóa và làn sóng phổ cập bất ngờ

Báo cáo dành sự quan tâm đáng kể cho trí tuệ nhân tạo (AI), chỉ ra cả rủi ro lẫn những mô hình phổ cập ban đầu đầy bất ngờ. Mức tăng trưởng ngắn hạn từ AI được kỳ vọng sẽ tập trung ở các nền kinh tế tiên tiến thông qua đầu tư cao hơn, đặc biệt là ở Hoa Kỳ . Về trung hạn, phần thưởng chính là tăng năng suất nhanh hơn - nhưng các ước tính về tác động năng suất của AI dao động từ khiêm tốn đến mang tính chuyển đổi .

Nguy cơ về một 'sự phân hóa rõ rệt' hiện hữu rất lớn. Các nước tiên tiến dẫn đầu về đổi mới AI và sẵn sàng áp dụng công nghệ này nhanh hơn và rộng rãi hơn, có khả năng làm gia tăng khoảng cách đáng kể về năng suất và mức sống giữa các nền kinh tế tiên phong và các nước đang phát triển .

Tuy nhiên, dữ liệu cũng cho thấy một câu chuyện nhiều sắc thái hơn. Tin tuyển dụng liên quan đến AI đang tăng nhanh hơn đáng kể ở các nền kinh tế có thu nhập trung bình (tăng 16% ở các nước thu nhập trung bình cao và 11% ở các nước thu nhập trung bình thấp) so với chỉ 2% ở các nước có thu nhập cao . Điều này cho thấy một làn sóng 'AI nhỏ' đã bắt đầu ở các nước đang phát triển, được thúc đẩy bởi các giải pháp AI giá cả phải chăng, dễ tiếp cận, được thiết kế cho các thiết bị hàng ngày và các ứng dụng thực tế trong thị trường tín dụng, giáo dục và dịch vụ y tế .

Việc áp dụng AI nhanh hơn ở các khu vực EMDE có khung pháp lý hỗ trợ, lực lượng lao động lành nghề và đầu tư vào cơ sở hạ tầng kỹ thuật số - đặc biệt là Đông Á và Thái Bình Dương, Châu Âu và Trung Á, và Nam Á - có thể thúc đẩy tăng trưởng năng suất trên tất cả các khu vực . Nhưng lợi ích không tự động đến, và báo cáo cảnh báo rằng sự chậm trễ ở các nước thu nhập thấp và trung bình có thể khiến họ tụt lại phía sau hơn nữa .

Các cuộc khủng hoảng chồng chéo: Nợ, Phân mảnh thương mại và Năng lượng

Báo cáo mô tả thập kỷ 2020 là một giai đoạn của các áp lực kinh tế dồn dập, chồng chéo lên nhau. Ngoài cú sốc năng lượng Trung Đông trước mắt, báo cáo xác định một số trở ngại cơ cấu hoạt động như những phanh hãm vĩnh viễn đối với tăng trưởng :

• Nợ gia tăng là một ràng buộc tăng trưởng cơ cấu đối với nhiều quốc gia đang phát triển, hạn chế không gian tài khóa ngay khi cần đầu tư nhất.
• Phân mảnh thương mại tạo ra một loại thuế hiệu quả vĩnh viễn đối với thương mại toàn cầu, khi các rào cản thuế quan gia tăng và chuỗi cung ứng bị chia cắt.
• Chính sách tiền tệ bị chính trị hóa và uy tín suy yếu đang làm suy giảm hiệu quả của các ngân hàng trung ương trong việc kiểm soát lạm phát và kỳ vọng.
• Thương mại và tiêu dùng dồn trước tạo ra vẻ ngoài của sự phục hồi vào năm 2025, nhưng báo cáo cho thấy điều này một phần là sự tạm thời dồn hoạt động lại chứ không phải là một sự phục hồi bền vững .

Ba con đường hướng tới một thập niên 2030 thịnh vượng hơn

Bất chấp chẩn đoán ảm đạm, báo cáo xác định 'ba cơ hội' có thể biến thập niên 2030 thành 'kỷ nguyên vàng cho tạo việc làm và tăng trưởng' .

1. Việc áp dụng AI cuối cùng cũng đang mở rộng quy mô. Ngay cả với các giả định thận trọng, AI được kỳ vọng sẽ thúc đẩy tỷ lệ năng suất toàn cầu vượt trên mức trung bình yếu kém của những năm 2020. Với các giả định lạc quan, tăng trưởng trong những năm 2030 có thể vượt mức trung bình của những năm 2000, biến thập kỷ này trở thành giai đoạn tăng trưởng toàn cầu mạnh nhất kể từ những năm 1970 . Ngân hàng Thế giới ước tính rằng việc áp dụng AI được quản lý tốt có thể đưa tăng trưởng toàn cầu trong những năm 2030 vượt mức trung bình của những năm 2000 .

2. Năng lượng sạch đã trở thành ưu tiên an ninh. Cú sốc năng lượng từ cuộc xung đột Trung Đông đã thúc đẩy trường hợp đầu tư chiến lược vào năng lượng sạch, biến nó từ một mục tiêu khí hậu thành một mệnh lệnh an ninh năng lượng. Ngân hàng Thế giới hiện coi đây là một động lực tăng trưởng cơ cấu bền vững .

3. Các hiệp định thương mại khu vực đã định hình hầu hết các dòng chảy toàn cầu. Ngay cả khi phân mảnh thương mại toàn cầu gia tăng, các thỏa thuận thương mại khu vực vẫn mạnh mẽ và có thể là nền tảng cho hội nhập sâu hơn, giúp các nền kinh tế đang phát triển đa dạng hóa chuỗi cung ứng và giảm chi phí .

Nhiệm vụ chính sách

Phán quyết tổng thể của báo cáo là quỹ đạo tăng trưởng tiềm năng của nền kinh tế toàn cầu sẽ vẫn bị suy giảm về mặt cơ cấu nếu không có các hành động chính sách phối hợp. Việc thúc đẩy đầu tư vào các lĩnh vực bền vững, cắt giảm chi phí thương mại, tận dụng tăng trưởng dịch vụ và mở rộng lực lượng lao động có thể nâng tăng trưởng GDP tiềm năng lên tới 0,7 điểm phần trăm, đạt 2,9% . Cảnh báo thay thế sẽ có 'những tác động sâu sắc đến khả năng giải quyết biến đổi khí hậu và xóa đói giảm nghèo của thế giới' .

Ngòi nổ trực tiếp là cuộc chiến ở Trung Đông, làm gián đoạn nguồn cung năng lượng, đẩy giá hàng hóa leo thang và gây ra sự bất ổn sâu sắc trên thị trường toàn cầu . Nhưng ẩn sau cú sốc cấp tính đó là sự suy yếu cơ cấu đã hình thành từ năm 2019 - một giai đoạn mà Ngân hàng Thế giới gọi là 'một trong những cụm cú sốc toàn cầu dày đặc nhất kể từ những năm 1970' .

'Thập kỷ mất mát' qua những con số

Dự báo tăng trưởng chính là 2,5% cho năm 2026, giảm so với mức 2,9% của năm 2025. Dự báo cho khoảng 2/3 các nền kinh tế trên thế giới đã bị cắt giảm so với dự báo tháng 1 . Tăng trưởng của các nền kinh tế mới nổi và đang phát triển (EMDEs) dự kiến chạm đáy sau đại dịch ở mức 3,6% .

Thiệt hại không chỉ thể hiện ở tổng sản lượng mà còn ở sự phân hóa giàu nghèo. Gần một nửa số nền kinh tế đang phát triển kể từ năm 2019 đã không thể theo kịp tốc độ tăng trưởng thu nhập bình quân đầu người của các nền kinh tế tiên tiến . Khi loại trừ Trung Quốc và Ấn Độ, các EMDE còn lại đang trên đà trải qua gần một thập kỷ mất đi sự hội tụ .

Rủi ro là rất nghiêm trọng. Nếu xung đột Trung Đông leo thang hơn nữa và sự gián đoạn nguồn cung năng lượng lan sang thị trường tài chính, Ngân hàng Thế giới ước tính tăng trưởng toàn cầu có thể giảm xuống chỉ còn 1,3% . Ngay cả trong kịch bản ít khắc nghiệt hơn, nơi các gián đoạn dòng dầu qua eo biển Hormuz sớm được giải quyết, ngân hàng này dự báo lạm phát toàn cầu sẽ ở mức trung bình 4% trong năm 2026, tăng từ mức 3,3% của năm 2025 .

AI: Nguy cơ phân hóa và làn sóng phổ cập bất ngờ

Báo cáo dành sự quan tâm đáng kể cho trí tuệ nhân tạo (AI), chỉ ra cả rủi ro lẫn những mô hình phổ cập ban đầu đầy bất ngờ. Mức tăng trưởng ngắn hạn từ AI được kỳ vọng sẽ tập trung ở các nền kinh tế tiên tiến thông qua đầu tư cao hơn, đặc biệt là ở Hoa Kỳ . Về trung hạn, phần thưởng chính là tăng năng suất nhanh hơn - nhưng các ước tính về tác động năng suất của AI dao động từ khiêm tốn đến mang tính chuyển đổi .

Nguy cơ về một 'sự phân hóa rõ rệt' hiện hữu rất lớn. Các nước tiên tiến dẫn đầu về đổi mới AI và sẵn sàng áp dụng công nghệ này nhanh hơn và rộng rãi hơn, có khả năng làm gia tăng khoảng cách đáng kể về năng suất và mức sống giữa các nền kinh tế tiên phong và các nước đang phát triển .

Tuy nhiên, dữ liệu cũng cho thấy một câu chuyện nhiều sắc thái hơn. Tin tuyển dụng liên quan đến AI đang tăng nhanh hơn đáng kể ở các nền kinh tế có thu nhập trung bình (tăng 16% ở các nước thu nhập trung bình cao và 11% ở các nước thu nhập trung bình thấp) so với chỉ 2% ở các nước có thu nhập cao . Điều này cho thấy một làn sóng 'AI nhỏ' đã bắt đầu ở các nước đang phát triển, được thúc đẩy bởi các giải pháp AI giá cả phải chăng, dễ tiếp cận, được thiết kế cho các thiết bị hàng ngày và các ứng dụng thực tế trong thị trường tín dụng, giáo dục và dịch vụ y tế .

Việc áp dụng AI nhanh hơn ở các khu vực EMDE có khung pháp lý hỗ trợ, lực lượng lao động lành nghề và đầu tư vào cơ sở hạ tầng kỹ thuật số - đặc biệt là Đông Á và Thái Bình Dương, Châu Âu và Trung Á, và Nam Á - có thể thúc đẩy tăng trưởng năng suất trên tất cả các khu vực . Nhưng lợi ích không tự động đến, và báo cáo cảnh báo rằng sự chậm trễ ở các nước thu nhập thấp và trung bình có thể khiến họ tụt lại phía sau hơn nữa .

Các cuộc khủng hoảng chồng chéo: Nợ, Phân mảnh thương mại và Năng lượng

Báo cáo mô tả thập kỷ 2020 là một giai đoạn của các áp lực kinh tế dồn dập, chồng chéo lên nhau. Ngoài cú sốc năng lượng Trung Đông trước mắt, báo cáo xác định một số trở ngại cơ cấu hoạt động như những phanh hãm vĩnh viễn đối với tăng trưởng :

• Nợ gia tăng là một ràng buộc tăng trưởng cơ cấu đối với nhiều quốc gia đang phát triển, hạn chế không gian tài khóa ngay khi cần đầu tư nhất.
• Phân mảnh thương mại tạo ra một loại thuế hiệu quả vĩnh viễn đối với thương mại toàn cầu, khi các rào cản thuế quan gia tăng và chuỗi cung ứng bị chia cắt.
• Chính sách tiền tệ bị chính trị hóa và uy tín suy yếu đang làm suy giảm hiệu quả của các ngân hàng trung ương trong việc kiểm soát lạm phát và kỳ vọng.
• Thương mại và tiêu dùng dồn trước tạo ra vẻ ngoài của sự phục hồi vào năm 2025, nhưng báo cáo cho thấy điều này một phần là sự tạm thời dồn hoạt động lại chứ không phải là một sự phục hồi bền vững .

Ba con đường hướng tới một thập niên 2030 thịnh vượng hơn

Bất chấp chẩn đoán ảm đạm, báo cáo xác định 'ba cơ hội' có thể biến thập niên 2030 thành 'kỷ nguyên vàng cho tạo việc làm và tăng trưởng' .

1. Việc áp dụng AI cuối cùng cũng đang mở rộng quy mô. Ngay cả với các giả định thận trọng, AI được kỳ vọng sẽ thúc đẩy tỷ lệ năng suất toàn cầu vượt trên mức trung bình yếu kém của những năm 2020. Với các giả định lạc quan, tăng trưởng trong những năm 2030 có thể vượt mức trung bình của những năm 2000, biến thập kỷ này trở thành giai đoạn tăng trưởng toàn cầu mạnh nhất kể từ những năm 1970 . Ngân hàng Thế giới ước tính rằng việc áp dụng AI được quản lý tốt có thể đưa tăng trưởng toàn cầu trong những năm 2030 vượt mức trung bình của những năm 2000 .

2. Năng lượng sạch đã trở thành ưu tiên an ninh. Cú sốc năng lượng từ cuộc xung đột Trung Đông đã thúc đẩy trường hợp đầu tư chiến lược vào năng lượng sạch, biến nó từ một mục tiêu khí hậu thành một mệnh lệnh an ninh năng lượng. Ngân hàng Thế giới hiện coi đây là một động lực tăng trưởng cơ cấu bền vững .

3. Các hiệp định thương mại khu vực đã định hình hầu hết các dòng chảy toàn cầu. Ngay cả khi phân mảnh thương mại toàn cầu gia tăng, các thỏa thuận thương mại khu vực vẫn mạnh mẽ và có thể là nền tảng cho hội nhập sâu hơn, giúp các nền kinh tế đang phát triển đa dạng hóa chuỗi cung ứng và giảm chi phí .

Nhiệm vụ chính sách

Phán quyết tổng thể của báo cáo là quỹ đạo tăng trưởng tiềm năng của nền kinh tế toàn cầu sẽ vẫn bị suy giảm về mặt cơ cấu nếu không có các hành động chính sách phối hợp. Việc thúc đẩy đầu tư vào các lĩnh vực bền vững, cắt giảm chi phí thương mại, tận dụng tăng trưởng dịch vụ và mở rộng lực lượng lao động có thể nâng tăng trưởng GDP tiềm năng lên tới 0,7 điểm phần trăm, đạt 2,9% . Cảnh báo thay thế sẽ có 'những tác động sâu sắc đến khả năng giải quyết biến đổi khí hậu và xóa đói giảm nghèo của thế giới' .