Lệnh ngưng bắn ở Gaza bên bờ vực: Israel ra lệnh chiếm 70% lãnh thổ khi đàm phán sụp đổ

Lệnh ngưng bắn tại Gaza do Mỹ làm trung gian, có hiệu lực từ tháng 10 năm 2025, đang rạn nứt trên nhiều mặt trận. Thay vì một quá trình chuyển đổi theo từng giai đoạn hướng tới hòa bình ổn định, tình hình đã biến thành một thế giằng co đầy biến động, được định hình bởi một lệnh mở rộng lãnh thổ lớn của Israel, sự sụp đổ hoàn toàn trong các cuộc đàm phán giải giới vũ khí, và mối đe dọa chiến tranh tái bùng phát đang cận kề. Dưới đây là bức tranh toàn cảnh tính đến đầu tháng 6 năm 2026.

Điểm nghẽn cốt lõi: Hamas tẩy chay giải giới

Quá trình chuyển sang giai đoạn hai của kế hoạch ngừng bắn, vốn tập trung vào việc Hamas giải giới, quân đội Israel rút lui và tái thiết, đã hoàn toàn đình trệ. Ủy ban Hòa bình do Mỹ dẫn đầu (Board of Peace) đã đích danh chỉ ra Hamas là trở ngại chính. Trong báo cáo đầu tiên gửi Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc, Ủy ban tuyên bố: "Ở giai đoạn này, trở ngại chính cho việc thực thi đầy đủ vẫn là việc Hamas từ chối chấp nhận giải giới có xác minh, từ bỏ quyền kiểm soát cưỡng chế và cho phép một quá trình chuyển đổi dân sự thực sự ở Gaza" .

Ông Nickolay Mladenov, Đại diện Cấp cao của Ủy ban Hòa bình về Gaza, đã nhiều lần khẳng định giải giới là điều "không thể thương lượng" . Dù đã có những nỗ lực thảo luận chi tiết như mua lại súng và vũ khí nhỏ cho lực lượng thực thi pháp luật tương lai, không có tiến triển nào đạt được . Các cuộc đàm phán tại Cairo đã đi vào bế tắc hồi đầu tháng 5 sau khi Hamas bác bỏ mọi đề xuất , trong khi Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) ghi nhận ít nhất 19 vụ vi phạm lệnh ngừng bắn của Hamas từ cuối tháng 4 đến đầu tháng 5 . Ủy ban Hòa bình sau đó đã đưa ra một cảnh báo cứng rắn: Israel không còn nghĩa vụ duy trì các cam kết ngừng bắn nếu Hamas từ chối giải giới .

Lệnh mở rộng kiểm soát gây sốc của ông Netanyahu

Trong một động thái đầy kịch tính, đi ngược lại hoàn toàn tinh thần và điều khoản của thỏa thuận ngừng bắn, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu đã tuyên bố vào ngày 28 tháng 5 rằng ông đã ra lệnh cho Lực lượng Phòng vệ Israel mở rộng quyền kiểm soát quân sự trên Dải Gaza lên 70% lãnh thổ . Ông nói: "Chúng tôi hiện đang siết chặt Hamas. Chúng tôi hiện kiểm soát 60% lãnh thổ ở dải đất này, và chỉ thị của tôi là tiến tới kiểm soát 70%" . Thỏa thuận ngừng bắn ban đầu vào tháng 10 năm 2025 dự kiến Israel chỉ duy trì sự hiện diện tạm thời trên khoảng 53% lãnh thổ, phía sau một "ranh giới vàng" được định sẵn . Israel đã đơn phương mở rộng phạm vi kiểm soát của mình trong những tháng trước khi có lệnh chính thức của ông Netanyahu .

Các quan chức Hamas ngay lập tức lên án tuyên bố này. Người phát ngôn Bassem Naim mô tả đây là một "sự leo thang nguy hiểm" và là "sự vi phạm trắng trợn mọi thỏa thuận, như thông lệ của họ... trong khi sự giết chóc và nạn đói vẫn tiếp diễn" . Động thái này làm dấy lên nỗi lo sợ về sự di dời tiếp theo trong lòng người dân Gaza, khi hơn 2 triệu người đã bị dồn vào một dải đất ven biển chật hẹp .

Ủy ban Hòa bình chuyển sang 'Kế hoạch B'

Trước tình thế bế tắc, Ủy ban Hòa bình đang chuyển hướng chiến lược, rời xa một thỏa thuận toàn diện đồng thời. Một cách tiếp cận mới, thường được gọi là "Kế hoạch B", đang hình thành. Kế hoạch này sẽ bỏ qua các khu vực vẫn do Hamas kiểm soát và thay vào đó bắt đầu thực thi kế hoạch hòa bình 20 điểm của Mỹ – bao gồm tái thiết và quản trị bởi một ủy ban kỹ trị mới – chỉ ở những phần lãnh thổ Gaza mà Israel đang nắm giữ . Những khu vực còn lại, nơi đại đa số dân chúng sinh sống, sẽ bị bỏ lại trong tình trạng đình trệ vô thời hạn . Vào ngày 21 tháng 5, ông Mladenov đã cảnh báo Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc rằng sự chia cắt hiện tại có nguy cơ trở thành vĩnh viễn, với "hơn 2 triệu người bị dồn vào chưa đầy một nửa lãnh thổ" .

Nỗ lực ngoại giao cuối cùng và bóng ma chiến tranh

Trong một nỗ lực ngoại giao phút cuối, Ai Cập, Qatar và Thổ Nhĩ Kỳ đã mời một phái đoàn Hamas tham dự các cuộc đàm phán cấp cao tại Cairo vào thứ Tư, ngày 3 tháng 6 . Động thái này diễn ra sau nhiều vòng đàm phán thất bại trong tháng 4 và tháng 5, bao gồm các chuyến thăm của thủ lĩnh Hamas tại Gaza, Khalil Al-Hayya, nhưng không đạt được tiến triển nào . Các nhà hòa giải được cho là đã đưa ra những đề xuất mới, sửa đổi, nhưng một quan chức Hamas tuyên bố nhóm chỉ sẵn sàng xem xét "những đề xuất mà cả Hamas và Israel đều có thể chấp nhận" .

Ở phía bên kia, Israel đang tích cực chuẩn bị cho khả năng quay trở lại chiến tranh toàn diện. Sau sự sụp đổ của các cuộc đàm phán vào đầu tháng 5, các quan chức Israel bắt đầu cân nhắc các kế hoạch dự phòng cho một chiến dịch quân sự lớn, lập luận rằng Hamas đang lợi dụng khoảng thời gian tạm dừng ngoại giao để tái thiết năng lực . Ít nhất 846 người Palestine đã thiệt mạng tại Dải Gaza kể từ khi lệnh ngừng bắn tháng 10 năm 2025 có hiệu lực, cho thấy sự mong manh của nó .

Với các cuộc đàm phán bế tắc xung quanh vấn đề giải giới, Israel mở rộng dấu chân quân sự, và cả hai bên đều chuẩn bị cho tình huống xấu nhất, lệnh ngừng bắn ở Gaza đang ở trong tình trạng nguy kịch nhất kể từ khi được thiết lập tám tháng trước.