Bên trong cuộc điều tra SPAK: Siêu dự án nghỉ dưỡng của Jared Kushner tại Albania đối mặt làn sóng phản đối chưa từng có

Căng thẳng dâng cao khi siêu dự án của 'con rể cựu tổng thống' bị pháp luật 'sờ gáy'

Mọi thứ đang trở nên vô cùng nóng bỏng tại quốc gia vùng Balkan này. Một siêu dự án nghỉ dưỡng xa hoa trị giá tới 4 tỷ Euro (gần 5 tỷ USD), vốn được liên kết với Jared Kushner – con rể của cựu Tổng thống Mỹ Donald Trump – đang phải đối mặt với một cuộc điều tra chống tham nhũng chính thức và những cuộc biểu tình đường phố leo thang chưa từng có. Dự án, dự kiến mọc lên trên hòn đảo hoang sơ Sazan và khu bảo tồn sinh thái nhạy cảm Vjosa-Narta, đã trở thành 'chất xúc tác' cho những lo ngại sâu rộng hơn về tính minh bạch của chính phủ, việc bảo vệ môi trường, và ảnh hưởng của dòng vốn ngoại .

Cuộc khủng hoảng càng trở nên sâu sắc vào đầu tháng 6 năm 2026, khi Văn phòng Công tố Chống Tham nhũng Đặc biệt Albania (SPAK) – một cơ quan 'không có vùng cấm' tại quốc gia này – xác nhận họ đang chính thức điều tra các quyết định hành chính và lập pháp đã 'dọn đường' cho việc xây dựng. Điều này xảy ra ngay cả khi Thủ tướng Edi Rama công khai 'bênh vực' dự án và bác bỏ mọi lời kêu gọi tạm dừng thi công .

Điều tra SPAK: Lật lại cách 'xé rào' cho đất bảo tồn

Trọng tâm của mọi tranh cãi nằm ở một cuộc điều tra chính thức của SPAK nhắm vào các bước đi pháp lý và thủ tục cho phép một khu nghỉ dưỡng du lịch hạng sang được quy hoạch trên vùng đất vốn được luật pháp bảo vệ nghiêm ngặt. Cuộc điều tra đặc biệt xem xét những thay đổi được thực hiện vào năm 2024 đối với tình trạng bảo vệ của vùng đất ngập nước ven biển Vjosa-Narta ở khu vực Zvërnec, cùng với các quyết định về sử dụng đất và quyền sở hữu có liên quan .

Vùng đất ven biển nhạy cảm này là mái nhà chung của loài hồng hạc, hải cẩu thầy tu Địa Trung Hải quý hiếm, những bãi đẻ của rùa biển và vô số hệ sinh thái quan trọng khác . SPAK đang tập trung làm rõ liệu có phải luật pháp đã bị sửa đổi theo một cách 'đo ni đóng giày' để tạo điều kiện cho một dự án mà nếu không làm vậy sẽ bị cấm tiệt hay không . Người dân địa phương gọi đây là 'trò hề' của chính phủ, và một nhà hoạt động môi trường đã cay đắng nói: "Nếu bạn là 'nhà đầu tư chiến lược', bạn có thể phá luật, bởi vì chính phủ của chúng tôi chẳng khác gì một băng đảng mafia" .

Dự án được liên kết với Affinity Partners, công ty đầu tư do Jared Kushner sáng lập sau khi rời Nhà Trắng. Kế hoạch đầy tham vọng bao gồm việc xây dựng tới 10.000 phòng khách sạn trên hòn đảo Sazan không người ở giữa biển Adriatic, cùng hàng trăm hecta trên khu bảo tồn ven biển . Tờ New York Times từng đưa tin vào tháng 8 năm 2025 rằng chính phủ Albania đã thay đổi luật xây dựng trong các khu bảo tồn theo hướng có lợi cho dự án của Kushner. Người phát ngôn của Thủ tướng Rama ngay lập tức phủ nhận, nhấn mạnh rằng những thay đổi lập pháp này "không được thực hiện riêng cho bất kỳ nhà đầu tư đơn lẻ nào" .

Dự án chính thức nhận được 'bùa hộ mệnh' vào ngày 30 tháng 12, khi Ủy ban Đầu tư Chiến lược do chính Thủ tướng Rama đứng đầu trao "quy chế nhà đầu tư chiến lược" cho Atlantic Incubation Partners LLC cho một dự án rộng 45 hecta với vốn đầu tư dự kiến ban đầu là 1,4 tỷ Euro . Kể từ đó, phạm vi và vốn đầu tư dự kiến đã được 'thổi phồng' lên mức khổng lồ 4 tỷ Euro .

Biểu tình leo thang thành bạo lực: 'Albania không phải để bán!'

Sự phản đối của công chúng giờ đây đã vượt xa những bức thư ngỏ. Vào thứ Hai, mùng 1 tháng 6, hàng ngàn người biểu tình đã tuần hành qua thủ đô Tirana, và các cuộc biểu tình tiếp tục kéo dài sang ngày thứ Ba . Dòng người giận dữ giương cao biểu ngữ "Albania thuộc về người Albania" và "Bỏ tay khỏi Vjosa-Narta", tuần hành từ Quảng trường Skanderbeg đến thẳng văn phòng thủ tướng .

Tình hình đã chuyển biến xấu từ trước đó. Vào thứ Bảy, ngày 30 tháng 5, một cuộc biểu tình tại chính địa điểm xây dựng đã biến thành bạo lực. Các báo cáo cho biết một thành viên của cộng đồng thiểu số Hy Lạp tại Albania đã bị thương trong vụ xô xát . Cảnh sát Albania ra tuyên bố khẳng định một nhóm người biểu tình đã dùng bạo lực và phá hoại hàng rào công trường. Tuy nhiên, những người biểu tình lại có câu chuyện hoàn toàn khác: họ cáo buộc lực lượng bảo vệ tư nhân đã dùng bình xịt hơi cay và thậm chí 'bắt giữ' một người biểu tình .

Nỗi bất bình cốt lõi mang tính chất môi trường và thủ tục. Klajdi Belo, một nhà hoạt động có mặt tại cuộc biểu tình, nói: "Tình hình ở Narta bây giờ là, trên danh nghĩa chúng tôi có một khu bảo tồn, nhưng thực tế, nhà nước chúng tôi lại cho phép công việc xây dựng tiếp tục mà không có bất kỳ sự tham vấn hay minh bạch nào" . Sự phản đối cũng vượt ra ngoài biên giới Albania. Vào tháng 1 năm 2026, 41 tổ chức môi trường từ 28 quốc gia đã gửi một lá thư tới Thủ tướng Rama kêu gọi chính phủ ngay lập tức đình chỉ dự án và thay vào đó tuyên bố đảo Sazan là một khu bảo tồn môi trường quốc gia . Cộng đồng thiểu số Hy Lạp sống lâu đời trong vùng cũng đặc biệt lo lắng khi sợ rằng dự án sẽ đe dọa đến đất đai và quyền sở hữu tài sản của họ .

Lời biện hộ của Edi Rama: Đầu tư 'thay đổi cuộc chơi' hay 'trò bịp'?

Đứng trước áp lực khổng lồ, Thủ tướng Rama đã đáp trả bằng một sự bảo vệ đầy nhiệt huyết cho dự án. Vào thứ Hai, mùng 1 tháng 6, ông công khai bác bỏ yêu cầu dừng các công việc xây dựng sơ bộ trên bờ biển Adriatic, khắc họa khu nghỉ dưỡng 4 tỷ Euro này như một khoản đầu tư mang tính chuyển đổi có thể 'thay da đổi thịt' cho nền kinh tế và ngành du lịch Albania .

Ông Rama lập luận rằng dự án có khả năng nâng tầm ngành du lịch, thu hút những du khách quốc tế giàu có hơn thay vì du lịch bụi giá rẻ, định vị nó như một cơ hội kinh tế mang tính lịch sử . Trước đó, khi nói về kế hoạch đầy tham vọng, ông Rama từng mô tả khát vọng biến Sazan thành "một viên ngọc quý trên vương miện vàng của du lịch Địa Trung Hải" .

Về những cáo buộc tham nhũng và 'may đo luật pháp', văn phòng của ông Rama luôn nhất quán phủ nhận mọi hành vi sai trái. Họ khẳng định rằng những thay đổi về luật xây dựng không hề dành riêng cho Kushner và khuôn khổ pháp lý không được thiết kế riêng cho bất kỳ nhà đầu tư nào .

Tuy nhiên, những người chỉ trích thì 'bắt thóp' toàn bộ quy trình. Một cuộc điều tra của trang Citizens.al mô tả rằng đề xuất này đến như một lời đề nghị không được mời, được tiến hành mà không có thảo luận công khai, và được phê duyệt mà không thông qua một cuộc đấu thầu quốc tế rộng rãi nào . Bài báo mô tả một mô hình ra quyết định mà ở đó, "tài sản công được tập trung vào tay một số ít người, có quan hệ với quyền lực chính trị và tài chính, thông qua các cuộc đàm phán trực tiếp, không minh bạch, không cạnh tranh và không có trách nhiệm giải trình" .

Khi cuộc điều tra của SPAK vẫn tiếp tục và các cuộc biểu tình không có dấu hiệu hạ nhiệt, dự án nghỉ dưỡng của Kushner đã trở thành biểu tượng cho một cuộc tranh luận quốc gia rộng lớn hơn: Liệu Albania có thể cân bằng giữa đầu tư nước ngoài mang tính đột phá với việc bảo vệ môi trường, thượng tôn pháp luật và nền quản trị minh bạch hay không?