Gói hỗ trợ kép của Nhật Bản: Phao cứu sinh 3,1 nghìn tỷ Yên và kế hoạch cắt giảm thuế thực phẩm đang làm 'rúng động' thị trường trái phiếu

Nhật Bản đang bước đi trên một sợi dây căng giữa việc bảo vệ các hộ gia đình khỏi cuộc khủng hoảng chi phí sinh hoạt và xoa dịu một thị trường trái phiếu không còn 'lưới an toàn'. Vào ngày 3 tháng 6 năm 2026, nội các Nhật Bản đã phê duyệt ngân sách bổ sung trị giá 3,1 nghìn tỷ Yên (khoảng 19,4 tỷ USD) để trợ giá cho các hóa đơn năng lượng . Song song đó, chính phủ xác nhận đang tích cực xem xét việc cắt giảm thuế tiêu dùng đối với thực phẩm từ 8% xuống còn 1% trong hai năm, bắt đầu từ tháng 4 năm 2027 . Khi các biện pháp này được gói gọn lại, chúng đại diện cho một đợt mở rộng tài khóa đáng kể vào đúng thời điểm Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) đang trong chu kỳ thắt chặt, và việc loại bỏ chính sách kiểm soát đường cong lợi suất (YCC) đã cho phép lợi suất Trái phiếu Chính phủ Nhật Bản (JGB) tự do phản ánh những lo ngại thực sự của thị trường.

Bên trong Ngân sách Bổ sung 3,1 nghìn tỷ Yên

Ngân sách bổ sung cho năm tài khóa 2026 được thiết kế như một phản ứng trực tiếp đối với lạm phát do chi phí năng lượng tăng cao, bắt nguồn từ cuộc khủng hoảng kéo dài ở Trung Đông . Gói ngân sách này được tài trợ hoàn toàn bằng trái phiếu bù đắp thâm hụt, mặc dù Thủ tướng Sanae Takaichi đã công khai cam kết "không phát sinh thêm khoản vay mới nào về tổng thể" cho cả năm tài khóa, ngụ ý rằng sẽ có việc cắt giảm chi tiêu hoặc các khoản bù đắp khác ở những nơi khác .

Ngân sách này có hai trụ cột chính:

• Khoản trợ giá tiện ích mùa hè trị giá 500 tỷ Yên. Gói này bao gồm trợ giá cho các hóa đơn tiền điện và gas từ tháng 7 đến tháng 9 năm 2026, khi nhu cầu sử dụng điều hòa không khí tăng đột biến. Chính phủ ước tính biện pháp này sẽ giúp giảm hóa đơn của một hộ gia đình điển hình khoảng 5.000 Yên trong ba tháng . Mức trợ giá sẽ được áp dụng lần lượt là 3,5 yên/kWh vào tháng 7, 4,5 yên/kWh vào tháng 8 và 3,5 yên/kWh vào tháng 9 .
• Quỹ dự phòng trị giá 2,5 nghìn tỷ Yên. Quỹ dự phòng này được dành để ổn định giá xăng ngay từ đầu, với các hỗ trợ tiện ích rộng hơn dự kiến sẽ được triển khai sau đó, tùy thuộc vào diễn biến của giá cả hàng hóa .

Đề xuất Thuế Thực phẩm 1%: Kinh tế của Mùa bầu cử

Đi song song với các khoản trợ cấp năng lượng là một kế hoạch nhằm tạm thời cắt giảm mạnh thuế suất tiêu dùng đối với thực phẩm và đồ uống không cồn từ 8% xuống còn 1% trong hai năm, bắt đầu từ tháng 4 năm 2027 . Đây là phiên bản thu hẹp lại từ lời hứa tranh cử ban đầu của bà Takaichi về việc cắt giảm thuế về 0%. Mức thuế 1% đã được lựa chọn để tránh những tốn kém và rắc rối về mặt hậu cần liên quan đến việc lập trình lại hệ thống máy tính tiền cho các giao dịch thuế suất 0% .

Thời điểm triển khai vào tháng 4 năm 2027 mang màu sắc chính trị rõ rệt, được thiết kế để chính quyền vận động cho việc cắt giảm thuế này trước thềm cuộc bầu cử địa phương thống nhất diễn ra trong tháng đó . Việc thất thu ngân sách từ động thái này sẽ là rất đáng kể, vì thuế tiêu dùng là một trụ cột quan trọng trong nền tảng tài khóa của Nhật Bản . Công ty Invesco ước tính rằng việc loại bỏ hoàn toàn thuế thực phẩm sẽ tiêu tốn khoảng 5 nghìn tỷ Yên mỗi năm .

Cuộc Nổi loạn của Thị trường Trái phiếu: Lợi suất Chạm đỉnh Nhiều thập kỷ

Phản ứng của thị trường rất nhanh chóng và tàn khốc. Khi không còn trần lợi suất từ YCC của BOJ để kìm hãm lãi suất, một đợt bán tháo lịch sử đã đẩy lợi suất JGB lên các mức chưa từng thấy kể từ những năm 1990.

Kỳ hạn Trái phiếu	Cột mốc Lợi suất Chính (2026)	Bối cảnh
JGB 10 Năm	Chạm 2,730% vào ngày 15 tháng 5; có lúc chạm 2,8% vào ngày 18 tháng 5	Mức cao nhất kể từ tháng 5 năm 1997
JGB 20 Năm	Leo lên mức cao nhất trong nhiều năm; tăng ~70 điểm cơ bản kể từ khi bà Takaichi nhậm chức	Cho thấy lo ngại sâu sắc về lạm phát và tài khóa dài hạn
JGB 30 Năm	Đạt 3,58% vào ngày 20 tháng 1 năm 2026	Mức cao nhất kể từ khi được giới thiệu vào năm 1999
JGB 40 Năm	Vượt ngưỡng 4% vào tháng 1 năm 2026; tăng vọt lên 4,215% vào ngày 20 tháng 1	Lần đầu tiên bất kỳ kỳ hạn JGB nào chạm mức 4% trong hơn ba thập kỷ

Đợt bán tháo này phản ánh một khoảng trống sâu sắc về lòng tin. Các nhà đầu tư nhận thấy một chính phủ đang đi vay để tài trợ cho trợ cấp tiêu dùng, đồng thời lên kế hoạch cắt giảm một nguồn thu lớn . Cam kết "không vay thêm" bị nhìn nhận với thái độ hoài nghi, bởi bản thân ngân sách bổ sung đã được tài trợ bằng nợ, và một xu hướng mở rộng tài khóa cho mục đích bầu cử mà không có kế hoạch củng cố đáng tin cậy đang dần hình thành . Northern Trust lưu ý rằng sự biến động của JGB đã tăng hơn gấp đôi trong hai năm qua, nhấn mạnh rằng "kỷ nguyên biến động thấp đã kết thúc" .

Quỹ đạo Tài khóa: Câu hỏi về Tính bền vững của Nợ công

Bài toán tài khóa đang báo động cho các 'cảnh sát trái phiếu' vì một lý do rõ ràng: tỷ lệ nợ trên GDP của Nhật Bản, vốn đã cao nhất trong số các quốc gia phát triển ở mức khoảng 200% vào năm 2025, đang đi theo một quỹ đạo ngày càng khó bền vững.

• Dự báo nợ: Allianz Research ước tính rằng việc đình chỉ thuế thực phẩm của bà Takaichi, kết hợp với chi tiêu quốc phòng cao hơn, có thể đẩy tỷ lệ nợ trên GDP của Nhật Bản lên 228% vào năm 2050, so với mức 189% theo kịch bản cơ sở hiện tại. Nếu lợi suất trái phiếu chính phủ duy trì ở mức kỳ hạn hiện tại, tỷ lệ đó có thể còn leo cao hơn nữa, lên tới 254% .
• Chi phí trả nợ: Tác động của lợi suất tăng lên ngân sách đã rất nghiêm trọng. Phân tích độ nhạy của Morningstar cho thấy nếu khối nợ hiện tại trị giá 1.287 nghìn tỷ Yên được tái cấp vốn ở mức lãi suất cao hơn, chi phí trả lãi của Nhật Bản sẽ phình to từ 9% tổng chi tiêu lên mức từ 20% đến 25% .

'Tam giác Bất khả thi' của BOJ

Thời điểm này khó có thể tồi tệ hơn đối với BOJ, cơ quan đang cố gắng bình thường hóa chính sách sau nhiều thập kỷ nới lỏng tiền tệ cực độ. Sự hội tụ của mở rộng tài khóa và thắt chặt tiền tệ tạo ra một cái bẫy chính sách:

1. Chính sách tài khóa kích thích: Các khoản trợ giá năng lượng và cắt giảm thuế tiêu dùng mang tính kích thích vào thời điểm BOJ đang cố gắng đảm bảo lạm phát ổn định bền vững ở mức mục tiêu 2%. Allianz cảnh báo về "tác động lạm phát tiềm ẩn" từ lập trường của chính phủ .
2. Lộ trình lãi suất bất định: Nếu lợi suất trái phiếu tăng vọt hơn nữa do lo ngại về tài khóa, BOJ sẽ phải đối mặt với hai lựa chọn tồi: hoặc làm chậm lại quá trình tăng lãi suất để tránh một cuộc hỗn loạn thị trường trái phiếu, hoặc đẩy nhanh việc thắt chặt để bảo vệ đồng Yên và kiềm chế kỳ vọng lạm phát. Việc BOJ rút khỏi YCC là yếu tố "trung tâm" trong đợt tăng vọt lợi suất, khiến ngân hàng này còn rất ít dư địa cho sai sót .
3. Rủi ro tỷ giá đồng Yên: Đề xuất cắt giảm thuế đã được mô tả một cách rõ ràng là tạo ra "rủi ro cho thị trường trái phiếu (và đồng Yên!)" . Một triển vọng tài khóa xấu đi có thể trực tiếp làm suy yếu đồng nội tệ, khiến hàng nhập khẩu trở nên đắt đỏ hơn và làm phức tạp thêm việc quản lý lạm phát.

Sự căng thẳng cốt lõi hiện đã lộ ra ngoài ánh sáng. Chính phủ đang đi vay để chi trả cho các biện pháp cứu trợ mang màu sắc dân túy trong khi lên kế hoạch thu hẹp cơ sở thuế của mình. Các thị trường, không còn bị 'ru ngủ' bởi trần lợi suất của BOJ, đang định giá một quỹ đạo tài khóa hướng tới nợ cao hơn, chi phí lãi vay cao hơn và nhiều biến động hơn. Rủi ro là một vòng luẩn quẩn kinh điển: lợi suất cao hơn dẫn đến chi phí trả nợ cao hơn, làm xấu đi triển vọng tài khóa và kích hoạt thêm các đợt bán tháo trái phiếu, đặt toàn bộ dự án bình thường hóa chính sách vào tình thế nguy hiểm.