Bên trong lỗ hổng AI tỷ đô của Microsoft: Cách ByteDance mua mô hình OpenAI mà Mỹ tìm cách ngăn chặn

Microsoft đã lặng lẽ xây dựng một trong những mảng kinh doanh AI nhạy cảm nhất hành tinh: bán các mô hình tiên tiến nhất của OpenAI cho các công ty công nghệ Trung Quốc. Trong khi OpenAI và các đối thủ nỗ lực khóa quyền truy cập từ Trung Quốc vì lo ngại an ninh quốc gia, Microsoft vẫn giữ rộng cánh cửa thông qua nền tảng đám mây Azure – và ByteDance, công ty mẹ của TikTok, đang bước qua cánh cửa đó với quy mô hàng tỷ đô la.

Sự sắp xếp này nằm ở trung tâm của một cuộc giằng co ba bên giữa tham vọng thương mại, cạnh tranh địa chính trị và an toàn AI. Nó cũng đặt ra một câu hỏi khó chịu: Liệu chính phủ Mỹ có thể kiểm soát dòng chảy năng lực AI tiên tiến ra nước ngoài một cách có ý nghĩa khi một công ty Mỹ nắm giữ kênh bán hàng được cấp phép duy nhất, và khách hàng lớn nhất của họ cũng chính là đối thủ cạnh tranh của đối thủ cạnh tranh của chính họ?

Vị khách hàng tỷ đô

Mức tiêu thụ dịch vụ AI của Microsoft tại ByteDance đã tăng trưởng với tốc độ khó có thể phóng đại. Theo những người thạo tin, công ty có trụ sở tại Bắc Kinh này dự kiến sẽ chi hơn 1 tỷ USD mỗi năm cho các dịch vụ AI và đám mây của Microsoft, gần như hoàn toàn cho các mô hình OpenAI được lưu trữ trên Azure .

Con số này thể hiện một sự tăng tốc đáng kinh ngạc chỉ trong hai năm. Tính đến tháng 3 năm 2024, ByteDance – chủ yếu thông qua TikTok – đã trả khoảng 20 triệu USD mỗi tháng cho quyền truy cập Azure OpenAI. Vào thời điểm đó, riêng khách hàng này đã chiếm gần 25% tổng doanh thu của dịch vụ .

Các công ty công nghệ lớn khác của Trung Quốc như Ant Group, Meituan và Tencent cũng là những khách hàng chi tiêu đáng kể cho các mô hình AI qua Azure, nhưng không ai sánh được với ByteDance. Tổng chi tiêu vốn cho AI của riêng công ty này đã trở nên đáng kinh ngạc: ước tính 11 tỷ USD năm 2024, khoảng 20–22 tỷ USD dự kiến cho năm 2025, và một cam kết mới trong khoảng 59–74 tỷ USD (400–500 tỷ Nhân dân tệ) cho năm 2026 .

Để dễ hình dung, con số năm 2024 gần bằng tổng chi tiêu vốn liên quan đến AI của cả Baidu, Alibaba và Tencent cộng lại . Đến năm 2026, chi tiêu của ByteDance có thể sánh ngang hoặc vượt qua các 'ông lớn' siêu quy mô của Mỹ về giá trị tuyệt đối.

Một cánh cửa đóng, cánh cửa khác vẫn mở

Căng thẳng cốt lõi bắt đầu từ giữa năm 2024, khi OpenAI tuyên bố sẽ bắt đầu chặn quyền truy cập API từ Trung Quốc đại lục và các vùng lãnh thổ không được hỗ trợ khác vào ngày 9 tháng 7 . Động thái này được coi là việc thực thi một chính sách hiện có, và nó gửi đi một tín hiệu rõ ràng: các mô hình AI tiên tiến của Mỹ không nên được các nhà phát triển Trung Quốc truy cập trực tiếp.

Microsoft đã chọn một con đường khác. Mặc dù họ đã đóng các gói đăng ký Azure OpenAI cho các nhà phát triển cá nhân ở Trung Quốc vào tháng 10 năm 2024 – với lý do là các yêu cầu pháp lý địa phương – họ vẫn công khai duy trì dịch vụ này cho các khách hàng doanh nghiệp và tập đoàn .

Đây không phải là một lỗ hổng vô tình. Microsoft nắm giữ độc quyền thương mại để bán lại các mô hình của OpenAI thông qua Azure, và Azure China hoạt động thông qua một liên doanh với công ty địa phương 21Vianet . Hạ tầng về mặt kỹ thuật tách biệt với môi trường Azure toàn cầu, nhưng các mô hình có sẵn – bao gồm cả từ OpenAI – thì vẫn như nhau. Nhiều khách hàng Azure China xác nhận với các phóng viên rằng họ vẫn tiếp tục truy cập các mô hình của OpenAI sau lệnh cấm, và hai người trong số đó khẳng định họ đã sử dụng API này để huấn luyện các mô hình AI bán cho khách hàng Trung Quốc .

Về bản chất, dịch vụ Azure China của Microsoft đã trở thành con đường hợp pháp duy nhất để các doanh nghiệp Trung Quốc có thể chạm tay vào các mô hình đẳng cấp GPT. OpenAI đóng cửa chính, thì Microsoft đã xây một lối vào thương mại.

Bất đồng chính sách: Microsoft và phần còn lại của ngành

Sự khác biệt giữa Microsoft và các đồng nghiệp AI của mình chỉ ngày càng trở nên rõ ràng hơn. OpenAI thực thi một chính sách nghiêm ngặt về việc chặn truy cập API từ Trung Quốc, Nga, Triều Tiên và các khu vực pháp lý bị cấm khác. Điều khoản dịch vụ của Anthropic cũng có các hạn chế địa lý tương tự, nghiêm cấm việc sử dụng bởi các thực thể ở các quốc gia bị trừng phạt hoặc hạn chế.

Cả hai công ty này đều đã công khai lập luận rằng việc truy cập không hạn chế vào các mô hình của họ có thể gây ra rủi ro về đánh cắp sở hữu trí tuệ và sử dụng vào mục đích đối địch. Vào tháng 1 năm 2025, OpenAI cho biết họ có bằng chứng rằng ứng dụng AI Trung Quốc DeepSeek đã sử dụng công nghệ của họ để huấn luyện một mô hình giá rẻ, và rằng các thực thể Trung Quốc "liên tục cố gắng chắt lọc các mô hình của các công ty AI hàng đầu của Mỹ" .

Microsoft vẫn tiếp tục bán. Sự tương phản đó trở nên rõ ràng về mặt thể chế vào tháng 4 năm 2026, khi OpenAI, Anthropic và Google bắt đầu một nỗ lực phối hợp thông qua Diễn đàn Mô hình Tiên phong (Frontier Model Forum) để chia sẻ thông tin tình báo và xác định các trường hợp 'chắt lọc đối địch' của các công ty Trung Quốc vi phạm thỏa thuận dịch vụ của họ . Microsoft cũng là thành viên của diễn đàn này – nhưng họ không có tên trong số các công ty tích cực tham gia vào hoạt động chia sẻ thông tin tình báo tập trung vào vấn đề chắt lọc.

Câu hỏi về 'Chắt lọc'

Thuật ngữ bao trùm toàn bộ sự sắp xếp này là "chắt lọc đối địch" (adversarial distillation). Trung tâm An ninh Mỹ Mới (CNAS) định nghĩa đây là hành vi trích xuất năng lực của mô hình AI ở quy mô lớn thông qua việc truy cập trái phép vào các hệ thống AI của Mỹ, đặc biệt là để phát triển các mô hình cạnh tranh cho một đối thủ nước ngoài .

Microsoft và OpenAI đã triển khai các biện pháp giám sát, giới hạn sử dụng và kiểm soát tốc độ API được thiết kế để phát hiện các mẫu truy vấn quy mô lớn cho thấy hành vi chắt lọc. Nhưng các biện pháp bảo vệ hiệu quả với một công ty khởi nghiệp hay phòng thí nghiệm nghiên cứu đại học lại trở nên kém an tâm hơn nhiều khi khách hàng là ByteDance.

ByteDance vận hành dòng mô hình AI của riêng mình, bao gồm dòng Doubao, và đang đầu tư hàng chục tỷ đô la vào cơ sở hạ tầng AI độc quyền, bao gồm chip, trung tâm dữ liệu và thiết bị mạng . Họ đồng thời là một trong những khách hàng tiêu thụ các mô hình tiên tiến nhất của OpenAI lớn nhất thế giới. Vai trò kép này - vừa là khách hàng vừa là đối thủ cạnh tranh - khiến ByteDance trở thành đối tượng chính xác mà các biện pháp bảo vệ chống chắt lọc đối địch được thiết kế để chống lại.

Liệu hoạt động giám sát doanh nghiệp của Azure có thể ngăn chặn hiệu quả một phòng thí nghiệm AI Trung Quốc được trang bị tốt và đông đảo nhân sự khỏi việc trích xuất các tín hiệu có giá trị từ việc truy cập mô hình liên tục hay không là một câu hỏi mở mà các nhà phân tích an ninh quốc gia vẫn chưa giải quyết được. Điều rõ ràng là khối lượng truy cập là rất lớn và đang tăng trưởng, và lợi ích chiến lược của cả hai bên cũng đang leo thang theo cùng một nhịp.

Một mâu thuẫn được xây dựng sẵn trong mô hình kinh doanh

Mảng kinh doanh AI Azure China của Microsoft vẫn là một phần tương đối nhỏ trong doanh thu đám mây toàn cầu của họ - chỉ khoảng 1,5% tổng doanh số Azure, theo một phân tích - nhưng ý nghĩa địa chính trị của nó vượt xa đóng góp trên bảng cân đối kế toán. Nó đã trở thành một bài kiểm tra thực tế về việc liệu lợi ích thương mại và các biện pháp kiểm soát an ninh quốc gia có thể cùng tồn tại hay không, khi sản phẩm là năng lực AI tiên tiến và người mua là đối thủ cạnh tranh AI quyết liệt nhất thế giới.

Thỏa thuận này cũng phơi bày một căng thẳng cơ cấu trong quan hệ đối tác Microsoft-OpenAI. Hình ảnh thương hiệu và thái độ rủi ro của OpenAI được sử dụng để hạn chế quyền truy cập. Bộ máy thương mại của Microsoft được sử dụng để bán nó. Và khách hàng tăng trưởng nhanh nhất dựa trên chính bộ máy đó là công ty Trung Quốc tận tụy nhất trong việc xây dựng một giải pháp thay thế cho cả hai.