Drone sợi quang đã phá vỡ chiến tranh điện tử ở Ukraine như thế nào

Công nghệ ra đời từ áp lực của chiến tranh điện tử Ukraine

Chiến tranh điện tử của Ukraine hoạt động rất hiệu quả trong suốt giai đoạn 2023-2024, buộc các nhà phát triển drone của Nga phải đổi mới hướng tới các giải pháp sợi quang và sóng vô tuyến dạng lưới chống nhiễu . Như một chỉ huy EW của Ukraine nhận định, các hệ thống tiền phương đang phải vật lộn để theo kịp sự phát triển nhanh chóng của các loại drone này .

Đến đầu năm 2026, drone FPV sợi quang đã được lực lượng Nga sử dụng rộng rãi dọc toàn bộ chiến tuyến. Tổng tư lệnh Ukraine Oleksandr Syrskyi cho biết vào tháng 1 năm 2026 rằng Nga và Ukraine sử dụng số lượng drone gần như tương đương nhau, nhưng Ukraine vẫn đang "bắt kịp" trong lĩnh vực hệ thống sợi quang .

Tầm với sâu và sự thích ứng trên các nền tảng

Vào tháng 2 năm 2026, một drone sợi quang của Nga lần đầu tiên tiếp cận thành phố Kharkiv, va phải một cái cây ở quận Kyivskyi . Đến tháng 7 năm 2026, Nga đã sử dụng drone sợi quang để vượt qua hệ thống phòng thủ và phá hủy các trạm biến áp điện cao thế ở tỉnh Sumy . Nga cũng đã tích hợp điều khiển sợi quang vào các drone cánh cốt cứng lớn hơn như Molniya, mở rộng khả năng miễn nhiễm gây nhiễu ra ngoài các drone FPV quadcopter nhỏ .

Vai trò của Trung Quốc: Nhà cung cấp thống trị với đòn bẩy thị trường

Trung Quốc sản xuất hơn 60% sợi quang của thế giới, biến nước này thành nguồn cung cấp quy mô lớn khả thi duy nhất cho Nga . Nhà máy sợi quang duy nhất của Nga, do Optic Fiber Systems vận hành tại Saransk, đã ngừng hoạt động từ tháng 5 năm 2025 sau các cuộc tấn công bằng drone của Ukraine, khiến nước này hoàn toàn phụ thuộc vào hàng nhập khẩu từ Trung Quốc .

Chỉ riêng trong tháng 8 năm 2025, Trung Quốc đã vận chuyển khoảng 527.000 km cáp quang đến Nga, gần gấp ba lần lượng của tháng Sáu, trong khi Ukraine chỉ nhận được 115,8 km trong cùng kỳ, tỷ lệ chênh lệch khoảng 456:1 . Lượng cáp của một tháng đó đủ để trang bị cho hàng chục nghìn chiếc drone.

Đến đầu năm 2026, các nhà cung cấp Trung Quốc đã tăng mạnh giá bán cho người mua Nga, gấp 2,5 đến 4 lần so với trước, phản ánh nhu cầu tăng vọt và sự kiểm soát thị trường trên thực tế của Trung Quốc . Giá của sợi quang tiêu chuẩn G.652D đã tăng từ 16 NDT mỗi km vào tháng 1 năm 2025 lên 40 NDT vào tháng 1 năm 2026 .

Hậu quả môi trường từ cáp quang thải bỏ

Cáp quang hầu như không bao giờ được thu hồi; chúng phủ đầy rừng, đất nông nghiệp và khu dân cư như những mạng nhện chằng chịt . Riêng tại huyện Vovchansk thuộc tỉnh Kharkiv, binh sĩ Ukraine báo cáo rằng các khu rừng bị "phủ bởi hàng nghìn km" cáp quang thải bỏ . Các nhà nghiên cứu đã phát hiện chim sử dụng cáp quang làm vật liệu làm tổ, và các sợi dây này gây nguy cơ vướng víu cho chim và các động vật khác . Các nhà khoa học đang bắt đầu xét nghiệm ADN để xác định các loài chim bị ảnh hưởng .

Ngoài các sợi thủy tinh/nhựa, pin lithium từ các drone bị rơi đưa chất thải độc hại vào đất và nước, các chuyên gia cảnh báo về nguy cơ ô nhiễm lâu dài . Cáp quang được làm từ nhựa bền có thể tồn tại hàng trăm năm mà không phân hủy, giải phóng vi nhựa khi chúng thoái hóa .

Các lựa chọn phòng thủ bị thu hẹp cho Ukraine

Công cụ chống drone chính – gây nhiễu sóng vô tuyến (RF) – hoàn toàn vô dụng trước drone sợi quang . Khoản đầu tư đáng kể của Ukraine vào các hệ thống EW đã bị mất giá một phần. Các biện pháp phòng thủ đáng tin cậy duy nhất còn lại là các biện pháp động lực: bắn hạ drone bằng súng bộ binh, pháo tự động hoặc các drone khác; sử dụng lưới hoặc rào chắn vật lý; và nhắm vào các vị trí phóng và người điều khiển phía sau chiến tuyến . Những phương pháp này khó mở rộng quy mô hơn nhiều so với gây nhiễu.

Drone sợi quang cũng tương đối rẻ (một số chỉ khoảng 400 đô la) so với các hệ thống phòng không cần thiết để đánh chặn chúng . Ukraine đang chạy đua để sản xuất drone sợi quang của riêng mình nhằm sánh ngang với số lượng của Nga, nhưng tính đến đầu năm 2026, nước này vẫn đang ở thế bám đuổi .