Vì sao Goldman Sachs coi xung đột Mỹ-Iran là cú sốc năng lượng, không phải đổ vỡ toàn cầu

Vì sao Hormuz là biến số quyết định

Hormuz không phải một tuyến vận tải bình thường. Đây là “nút cổ chai” của dầu và LNG, nên gián đoạn tại đây có thể nhanh chóng trở thành vấn đề giá cả toàn cầu, chứ không chỉ là rắc rối logistics của một khu vực .

Bởi vậy, trong cách tính của Goldman, câu hỏi quan trọng không chỉ là có xung đột hay không, mà là xung đột kéo dài bao lâu và làm nghẽn dòng vận chuyển đến mức nào. Nếu dòng hàng phục hồi, phần bù rủi ro có thể giảm và giá năng lượng có cơ hội ổn định. Nếu dòng hàng tiếp tục bị hạn chế, cú sốc dầu khí sẽ dễ lan sang lạm phát, tăng trưởng và tâm lý thị trường .

Tăng trưởng bị kéo xuống, nhưng chưa phải rơi tự do

Goldman đã điều chỉnh triển vọng theo hướng thận trọng hơn. Morningstar/MarketWatch cho biết ngân hàng này hạ đánh giá tăng trưởng của Mỹ và, trong tháng 3, đặt xác suất suy thoái tại Mỹ trong 12 tháng tới ở mức 25%; dầu được xác định là kênh truyền dẫn chính từ cuộc chiến với Iran sang kinh tế Mỹ .

Sau đó, Business Insider đưa tin Goldman giảm dự báo xác suất suy thoái sau dữ liệu việc làm tích cực hơn. Nhà kinh tế trưởng Jan Hatzius cũng nhận định tác động của cuộc chiến Iran đối với kinh tế Mỹ đến thời điểm đó là khiêm tốn, một phần vì dầu không tăng mạnh như một số dự báo lo ngại .

Điểm đáng chú ý là Goldman không nói rủi ro suy thoái đã biến mất. Thông điệp gần hơn là: nền kinh tế đang bị ép cong bởi dầu, chi phí và bất định địa chính trị, nhưng các dữ liệu hiện có chưa cho thấy một cú lao dốc toàn hệ thống.

Áp lực giá có thể vượt ra ngoài xăng dầu

Dầu là kênh lớn nhất, nhưng không phải mối lo duy nhất. Các báo cáo về quan điểm của Goldman cũng nhắc đến rủi ro nguồn cung ngoài dầu thô, gồm phân bón và khí heli; heli được lưu ý là có vai trò quan trọng trong sản xuất bán dẫn .

Đây là lý do giới đầu tư theo dõi không chỉ giá xăng dầu, mà cả chi phí vận tải, sản xuất, nông nghiệp và các đầu vào công nghiệp. Một cú sốc năng lượng nếu kéo dài có thể khiến doanh nghiệp khó hấp thụ chi phí hơn, hộ gia đình thận trọng hơn và các ngân hàng trung ương khó tự tin rằng lạm phát sẽ hạ nhanh.

Vùng Vịnh chịu một thế kẹt riêng

Với các nền kinh tế Vùng Vịnh, bức tranh còn nghịch lý hơn. Một báo cáo dẫn Goldman Sachs Economics Research cho rằng giá dầu cao có thể hỗ trợ ngân sách, nhưng các tuyến thương mại bị gián đoạn lại kéo giảm tăng trưởng và đe dọa những kế hoạch đa dạng hóa dài hạn của Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh (GCC) . Báo cáo này cũng nói thời gian kéo dài của xung đột đã trở thành biến số quan trọng nhất đối với ổn định kinh tế của khu vực .

Nói cách khác, thêm doanh thu dầu không tự động bù hết chi phí của logistics đình trệ, đầu tư bị hoãn và bất định quanh thương mại khu vực.

Vì sao Goldman không xem đây là khủng hoảng chuỗi cung ứng kiểu Covid

Đây là lõi của lập luận “cong chứ chưa gãy”. Fox Business, dẫn các nhà kinh tế Goldman, cho biết chiến tranh tại Iran được dự báo đẩy giá dầu và khí lên cao hơn, nhưng khó tạo ra một cuộc khủng hoảng chuỗi cung ứng rộng như giai đoạn Covid-19 . Business Insider cũng tóm tắt quan điểm của Goldman là một cú sốc dầu, không phải khủng hoảng chuỗi cung ứng diện rộng .

Khác biệt này rất quan trọng. Cú sốc kiểu đại dịch làm nhiều mắt xích cùng nghẽn: nhà máy, cảng biển, lao động, vận tải và hàng tiêu dùng. Còn trong kịch bản cơ sở hiện nay của Goldman, cú sốc hẹp hơn: năng lượng đắt lên, lạm phát được đẩy thêm, tăng trưởng chậm lại, nhưng mạng lưới sản xuất toàn cầu chưa bị tê liệt theo cùng cách .

Nền kinh tế vẫn có vài “lò xo” chống đỡ

Quan điểm bớt bi quan của Goldman còn dựa vào sức bền nền tảng. Trong một bản ghi cuộc trao đổi tháng 4, Jan Hatzius nói Goldman vẫn thấy “khá nhiều điểm tích cực” trong kinh tế toàn cầu, gồm năng suất sau đại dịch tăng mạnh hơn, đặc biệt tại Mỹ, dù ông cũng thừa nhận rủi ro đi xuống từ xung đột Iran và giá năng lượng cao .

Thị trường tài chính cũng chưa đóng băng. Reuters đưa tin CEO Goldman Sachs David Solomon bất ngờ vì phản ứng tương đối “êm” của thị trường và nói nhà đầu tư có thể cần vài tuần để tiêu hóa đầy đủ tác động của xung đột . Fortune cũng dẫn các lãnh đạo quốc tế cấp cao của Goldman cho rằng nền tảng kinh tế chưa đổ vỡ và không kỳ vọng hoạt động thương vụ sẽ đóng băng hoàn toàn .

Điều gì có thể làm kịch bản cơ sở đổ vỡ?

Điều kiện then chốt là cú sốc năng lượng phải được giới hạn. Nếu gián đoạn qua Hormuz kéo dài hơn, giá dầu tăng mạnh và dai dẳng hơn, hoặc lạm phát toàn phần truyền sâu vào lạm phát cơ bản, rủi ro sẽ lớn hơn nhiều .

Vì vậy, kết luận thực tế có thể gói gọn như sau: xung đột đã làm kinh tế toàn cầu “cong” qua dầu, LNG, lạm phát và tăng trưởng chậm hơn. Nó chỉ chuyển thành cú “gãy” nếu cú sốc năng lượng lan thành một vòng siết kéo dài lên thương mại, tín dụng, chi tiêu hộ gia đình và đầu tư doanh nghiệp.