Đường ống thu thập dữ liệu bắt đầu một cách vô hại. Từ năm 2021, Pokémon Go khuyến khích người chơi quay video ngắn về môi trường xung quanh – công viên, đường phố, nội thất tòa nhà và quảng trường công cộng – như một phần của quy trình đề cử và nâng cấp "PokeStop". Phần thưởng cho công việc này tuy nhỏ nhưng có ý nghĩa trong game: các vật phẩm như Poke Ball và Stardust .

Đối với hàng triệu người chơi, đó là một nhiệm vụ nhỏ nhặt để tăng cấp trong game. Nhưng ở quy mô lớn, hình thức 'huy động nguồn lực cộng đồng' dựa trên game này đã trở thành một trong những dự án bản đồ tham vọng nhất từ trước đến nay, tích lũy hàng tỷ hình ảnh được gắn thẻ địa lý, ở cấp độ đường phố trong vài năm .

Công ty đứng sau trò chơi, Niantic, đã sử dụng kho dữ liệu này để xây dựng Hệ thống Định vị Thị giác (VPS) – một mô hình AI có thể xác định vị trí chính xác, độ cao và hướng của thiết bị bằng cách so khớp chế độ xem camera trực tiếp với bản đồ 3D chi tiết mà không cần tín hiệu vệ tinh .

Quan hệ đối tác Vantor: Từ công nghệ không GPS đến Lầu Năm Góc

Quỹ đạo hướng tới mục đích quân sự được mở đường bởi quá trình tái cấu trúc doanh nghiệp. Khi mảng game của Niantic được Scopely (thuộc sở hữu của Savvy Games Group) mua lại vào năm 2025, công nghệ AI không gian địa lý đã được tách ra thành một thực thể riêng: Niantic Spatial. Công ty mới này nắm quyền sở hữu VPS khổng lồ và bộ dữ liệu đã tạo ra nó .

Vào tháng 12 năm 2025, Niantic Spatial công bố quan hệ đối tác chính thức với Vantor – trước đây là Maxar Intelligence, một nhà thầu tình báo không gian địa lý và quốc phòng lớn của Mỹ, đã đổi tên vào tháng 10 năm 2025. Mục tiêu được tuyên bố rất rõ ràng: tạo ra một hệ thống định vị không đối đất thống nhất cho phép các nền tảng trên không và trên mặt đất điều hướng mà không cần GPS .

Đến tháng 6 năm 2026, hai công ty đã đăng một bài blog chung có tựa đề "Xây dựng Hệ tọa độ Chung cho các Hoạt động Không có GPS dựa trên Định vị Thị giác", để lại ít sự mơ hồ về khả năng ứng dụng quân sự, nơi gây nhiễu và giả mạo GPS là mối đe dọa thường trực . Quan hệ đối tác này kết hợp VPS mặt đất của Niantic Spatial với phần mềm định vị thị giác trên không Raptor của Vantor, được thiết kế cho máy bay không người lái tự hành .

Sự tích hợp sâu rộng của Vantor với bộ máy quốc phòng Mỹ cũng trở nên rõ ràng. Vào tháng 5 năm 2026, công ty đã được trao hợp đồng 70 triệu đô la cho Năm Lựa chọn 1 bởi Cơ quan Tình báo Không gian Địa lý Quốc gia (NGA) để vận hành và nâng cấp nền tảng tình báo không gian địa lý thương mại chính của chính phủ (GEGD Pro), phục vụ 1,2 triệu người dùng chính phủ trên hơn 250 tổ chức .

Câu hỏi tranh cãi về sự đồng thuận

Sau báo cáo của Trouw, sự phẫn nộ của công chúng tập trung vào một câu hỏi duy nhất: người chơi Pokémon Go có đồng ý để dữ liệu của họ được sử dụng để huấn luyện máy bay không người lái quân sự không?

Phản ứng pháp lý và quan hệ công chúng của các công ty hoàn toàn dựa vào điều khoản dịch vụ. Cả Niantic Spatial và Vantor đều cho rằng người chơi đã đồng ý với các điều khoản rộng rãi cho phép thu thập và sử dụng dữ liệu cho "bản đồ không gian" và các công nghệ đối tác . Niantic Spatial, trong một tuyên bố với IGN, phủ nhận dữ liệu Pokémon Go được sử dụng để huấn luyện mô hình cho máy bay không người lái quân sự, nhấn mạnh rằng thỏa thuận với Vantor vẫn đang trong giai đoạn đầu .

Vantor phủ nhận việc sử dụng hình ảnh từ Pokémon Go, nhưng khi được hỏi liệu mô hình dẫn đường đã triển khai của họ có được huấn luyện trên bộ dữ liệu có nguồn gốc từ Pokémon Go của Niantic hay không, công ty từ chối xác nhận hoặc phủ nhận điều đó .

Lập luận phản bác từ các nhà hoạt động vì quyền riêng tư và người chơi cũng không kém phần sắc bén:

• Phần thưởng dành cho người chơi là vật phẩm trong game, chứ không phải sự tiết lộ rõ ràng rằng các bản quét có thể cung cấp năng lượng cho việc dẫn đường trên chiến trường .
• Các điều khoản dịch vụ tiêu chuẩn, các nhà phê bình cho rằng, quá mơ hồ và khái quát để tạo thành sự đồng thuận có hiểu biết cho một chuỗi cung ứng quân sự .
• Một khi dữ liệu được hấp thụ vào các trọng số của mô hình AI đã được huấn luyện, việc truy tìm chính xác đóng góp của nó là bất khả thi, tạo ra thứ mà các nhà nghiên cứu gọi là khoảng trống trách nhiệm giải trình: các công ty có thể phủ nhận việc sử dụng dữ liệu cụ thể trong khi vẫn hưởng lợi từ nền tảng công nghệ mà nó đã xây dựng .

Một cuộc kiểm toán bất khả thi: Vấn đề hấp thụ dữ liệu

Trung tâm của tình huống khó xử về đạo đức nằm ở bản chất của AI hiện đại. Các mô hình đã được huấn luyện không lưu trữ dữ liệu huấn luyện thô ở bất kỳ dạng nào có thể truy xuất được. Ngay cả khi Niantic Spatial và Vantor trung thực rằng hình ảnh Pokémon Go thô không được đưa trực tiếp vào hệ thống quân sự, thì công nghệ VPS cốt lõi – khả năng cốt lõi được bán và tích hợp vào Raptor của Vantor – đã được xây dựng và tinh chỉnh bằng cách sử dụng 30 tỷ bản quét đó .

Điều này tạo ra một khoảng trống trách nhiệm giải trình. Không có kiểm toán viên độc lập nào có thể mở một mô hình độc quyền, kiểm tra các trọng số mạng nơ-ron của nó và xác định xem nó có chứa kiến thức bắt nguồn từ một bộ dữ liệu cụ thể nào đó từ cộng đồng hay không. Đường ống huấn luyện là một hộp đen, khiến cho việc giám sát theo quy định gần như không thể .

Đường ống, như ngày nay, thật rõ ràng: chơi game → quét PokeStop → huấn luyện bản đồ 3D toàn cầu → phát triển AI không gian địa lý → bán cho các nhà thầu quốc phòng → tích hợp vào máy bay không người lái quân sự tự hành. Không có thời điểm nào trong chuỗi này, người chơi được hỏi một cách rõ ràng: "Bạn có đồng ý với ứng dụng chiến trường này không?" .

Một sự thức tỉnh rộng lớn hơn cho việc huy động nguồn lực cộng đồng dựa trên game

Những tiết lộ về Pokémon Go đã trở thành một nghiên cứu điển hình mang tính bước ngoặt cho một vấn đề lớn hơn nhiều: sự trôi dạt chức năng. Dữ liệu tình nguyện cho một mục đích hạn hẹp, vui vẻ – bắt quái vật kỹ thuật số – đã được chuyển đổi mục đích, thông qua các cấu trúc pháp lý và các thỏa thuận doanh nghiệp, thành một công cụ để điều hướng trong các khu vực xung đột không có GPS. Đây không chỉ đơn thuần là vấn đề về quyền riêng tư; đó là câu hỏi liệu các khuôn khổ pháp lý và đạo đức hiện tại cho sự đồng thuận kỹ thuật số có tương thích với một thế giới nơi việc thu thập dữ liệu dựa trên game nuôi dưỡng các mô hình AI làm nền tảng cho an ninh quốc gia hay không .

Các nhóm vận động và nhà nghiên cứu về quyền riêng tư hiện đang kêu gọi các giới hạn pháp lý đối với việc sử dụng thứ cấp dữ liệu từ cộng đồng, đặc biệt là khi ứng dụng hạ nguồn liên quan đến các hệ thống tự hành hoặc nền tảng quân sự. Nếu không có sự thay đổi, trường hợp Pokémon Go cho thấy một tương lai nơi một cú chạm vào nút "Tôi đồng ý" trên một trò chơi di động có thể vô tình tuyển dụng hàng triệu người dùng vào một cuộc chạy đua vũ trang mà họ chưa bao giờ đăng ký .

Đường ống thu thập dữ liệu bắt đầu một cách vô hại. Từ năm 2021, Pokémon Go khuyến khích người chơi quay video ngắn về môi trường xung quanh – công viên, đường phố, nội thất tòa nhà và quảng trường công cộng – như một phần của quy trình đề cử và nâng cấp "PokeStop". Phần thưởng cho công việc này tuy nhỏ nhưng có ý nghĩa trong game: các vật phẩm như Poke Ball và Stardust .

Đối với hàng triệu người chơi, đó là một nhiệm vụ nhỏ nhặt để tăng cấp trong game. Nhưng ở quy mô lớn, hình thức 'huy động nguồn lực cộng đồng' dựa trên game này đã trở thành một trong những dự án bản đồ tham vọng nhất từ trước đến nay, tích lũy hàng tỷ hình ảnh được gắn thẻ địa lý, ở cấp độ đường phố trong vài năm .

Công ty đứng sau trò chơi, Niantic, đã sử dụng kho dữ liệu này để xây dựng Hệ thống Định vị Thị giác (VPS) – một mô hình AI có thể xác định vị trí chính xác, độ cao và hướng của thiết bị bằng cách so khớp chế độ xem camera trực tiếp với bản đồ 3D chi tiết mà không cần tín hiệu vệ tinh .

Quan hệ đối tác Vantor: Từ công nghệ không GPS đến Lầu Năm Góc

Quỹ đạo hướng tới mục đích quân sự được mở đường bởi quá trình tái cấu trúc doanh nghiệp. Khi mảng game của Niantic được Scopely (thuộc sở hữu của Savvy Games Group) mua lại vào năm 2025, công nghệ AI không gian địa lý đã được tách ra thành một thực thể riêng: Niantic Spatial. Công ty mới này nắm quyền sở hữu VPS khổng lồ và bộ dữ liệu đã tạo ra nó .

Vào tháng 12 năm 2025, Niantic Spatial công bố quan hệ đối tác chính thức với Vantor – trước đây là Maxar Intelligence, một nhà thầu tình báo không gian địa lý và quốc phòng lớn của Mỹ, đã đổi tên vào tháng 10 năm 2025. Mục tiêu được tuyên bố rất rõ ràng: tạo ra một hệ thống định vị không đối đất thống nhất cho phép các nền tảng trên không và trên mặt đất điều hướng mà không cần GPS .

Đến tháng 6 năm 2026, hai công ty đã đăng một bài blog chung có tựa đề "Xây dựng Hệ tọa độ Chung cho các Hoạt động Không có GPS dựa trên Định vị Thị giác", để lại ít sự mơ hồ về khả năng ứng dụng quân sự, nơi gây nhiễu và giả mạo GPS là mối đe dọa thường trực . Quan hệ đối tác này kết hợp VPS mặt đất của Niantic Spatial với phần mềm định vị thị giác trên không Raptor của Vantor, được thiết kế cho máy bay không người lái tự hành .

Sự tích hợp sâu rộng của Vantor với bộ máy quốc phòng Mỹ cũng trở nên rõ ràng. Vào tháng 5 năm 2026, công ty đã được trao hợp đồng 70 triệu đô la cho Năm Lựa chọn 1 bởi Cơ quan Tình báo Không gian Địa lý Quốc gia (NGA) để vận hành và nâng cấp nền tảng tình báo không gian địa lý thương mại chính của chính phủ (GEGD Pro), phục vụ 1,2 triệu người dùng chính phủ trên hơn 250 tổ chức .

Câu hỏi tranh cãi về sự đồng thuận

Sau báo cáo của Trouw, sự phẫn nộ của công chúng tập trung vào một câu hỏi duy nhất: người chơi Pokémon Go có đồng ý để dữ liệu của họ được sử dụng để huấn luyện máy bay không người lái quân sự không?

Phản ứng pháp lý và quan hệ công chúng của các công ty hoàn toàn dựa vào điều khoản dịch vụ. Cả Niantic Spatial và Vantor đều cho rằng người chơi đã đồng ý với các điều khoản rộng rãi cho phép thu thập và sử dụng dữ liệu cho "bản đồ không gian" và các công nghệ đối tác . Niantic Spatial, trong một tuyên bố với IGN, phủ nhận dữ liệu Pokémon Go được sử dụng để huấn luyện mô hình cho máy bay không người lái quân sự, nhấn mạnh rằng thỏa thuận với Vantor vẫn đang trong giai đoạn đầu .

Vantor phủ nhận việc sử dụng hình ảnh từ Pokémon Go, nhưng khi được hỏi liệu mô hình dẫn đường đã triển khai của họ có được huấn luyện trên bộ dữ liệu có nguồn gốc từ Pokémon Go của Niantic hay không, công ty từ chối xác nhận hoặc phủ nhận điều đó .

Lập luận phản bác từ các nhà hoạt động vì quyền riêng tư và người chơi cũng không kém phần sắc bén:

• Phần thưởng dành cho người chơi là vật phẩm trong game, chứ không phải sự tiết lộ rõ ràng rằng các bản quét có thể cung cấp năng lượng cho việc dẫn đường trên chiến trường .
• Các điều khoản dịch vụ tiêu chuẩn, các nhà phê bình cho rằng, quá mơ hồ và khái quát để tạo thành sự đồng thuận có hiểu biết cho một chuỗi cung ứng quân sự .
• Một khi dữ liệu được hấp thụ vào các trọng số của mô hình AI đã được huấn luyện, việc truy tìm chính xác đóng góp của nó là bất khả thi, tạo ra thứ mà các nhà nghiên cứu gọi là khoảng trống trách nhiệm giải trình: các công ty có thể phủ nhận việc sử dụng dữ liệu cụ thể trong khi vẫn hưởng lợi từ nền tảng công nghệ mà nó đã xây dựng .

Một cuộc kiểm toán bất khả thi: Vấn đề hấp thụ dữ liệu

Trung tâm của tình huống khó xử về đạo đức nằm ở bản chất của AI hiện đại. Các mô hình đã được huấn luyện không lưu trữ dữ liệu huấn luyện thô ở bất kỳ dạng nào có thể truy xuất được. Ngay cả khi Niantic Spatial và Vantor trung thực rằng hình ảnh Pokémon Go thô không được đưa trực tiếp vào hệ thống quân sự, thì công nghệ VPS cốt lõi – khả năng cốt lõi được bán và tích hợp vào Raptor của Vantor – đã được xây dựng và tinh chỉnh bằng cách sử dụng 30 tỷ bản quét đó .

Điều này tạo ra một khoảng trống trách nhiệm giải trình. Không có kiểm toán viên độc lập nào có thể mở một mô hình độc quyền, kiểm tra các trọng số mạng nơ-ron của nó và xác định xem nó có chứa kiến thức bắt nguồn từ một bộ dữ liệu cụ thể nào đó từ cộng đồng hay không. Đường ống huấn luyện là một hộp đen, khiến cho việc giám sát theo quy định gần như không thể .

Đường ống, như ngày nay, thật rõ ràng: chơi game → quét PokeStop → huấn luyện bản đồ 3D toàn cầu → phát triển AI không gian địa lý → bán cho các nhà thầu quốc phòng → tích hợp vào máy bay không người lái quân sự tự hành. Không có thời điểm nào trong chuỗi này, người chơi được hỏi một cách rõ ràng: "Bạn có đồng ý với ứng dụng chiến trường này không?" .

Một sự thức tỉnh rộng lớn hơn cho việc huy động nguồn lực cộng đồng dựa trên game

Những tiết lộ về Pokémon Go đã trở thành một nghiên cứu điển hình mang tính bước ngoặt cho một vấn đề lớn hơn nhiều: sự trôi dạt chức năng. Dữ liệu tình nguyện cho một mục đích hạn hẹp, vui vẻ – bắt quái vật kỹ thuật số – đã được chuyển đổi mục đích, thông qua các cấu trúc pháp lý và các thỏa thuận doanh nghiệp, thành một công cụ để điều hướng trong các khu vực xung đột không có GPS. Đây không chỉ đơn thuần là vấn đề về quyền riêng tư; đó là câu hỏi liệu các khuôn khổ pháp lý và đạo đức hiện tại cho sự đồng thuận kỹ thuật số có tương thích với một thế giới nơi việc thu thập dữ liệu dựa trên game nuôi dưỡng các mô hình AI làm nền tảng cho an ninh quốc gia hay không .

Các nhóm vận động và nhà nghiên cứu về quyền riêng tư hiện đang kêu gọi các giới hạn pháp lý đối với việc sử dụng thứ cấp dữ liệu từ cộng đồng, đặc biệt là khi ứng dụng hạ nguồn liên quan đến các hệ thống tự hành hoặc nền tảng quân sự. Nếu không có sự thay đổi, trường hợp Pokémon Go cho thấy một tương lai nơi một cú chạm vào nút "Tôi đồng ý" trên một trò chơi di động có thể vô tình tuyển dụng hàng triệu người dùng vào một cuộc chạy đua vũ trang mà họ chưa bao giờ đăng ký .