Bất chấp thỏa thuận ngừng bắn, Vệ Binh Cách Mạng Iran mỗi đêm dùng UAV tấn công tàu qua eo biển Hormuz

Chưa đầy một tuần sau khi Hoa Kỳ và Iran ký kỹ thuật số một biên bản ghi nhớ (MOU) nhằm chấm dứt cuộc chiến kéo dài nhiều tháng và mở cửa trở lại eo biển Hormuz, lực lượng Vệ Binh Cách Mạng Iran (IRGC) vẫn đều đặn thực hiện các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái (UAV) vào tàu thuyền thương mại trên tuyến hàng hải này mỗi đêm. Những hành động thù địch dai dẳng này, dù đã bị quân đội Mỹ ngăn chặn thành công, đang tạo ra một bối cảnh bất ổn nghiêm trọng ngay trước thềm lễ ký kết chính thức dự kiến diễn ra vào ngày 19 tháng 6 tại Geneva, Thụy Sĩ .

Những cuộc tập kích UAV hàng đêm

Kể từ khi khung thỏa thuận tạm thời gồm 14 điểm được ký kỹ thuật số vào Chủ Nhật, ngày 15 tháng 6, IRGC đã phóng nhiều UAV cảm tử nhằm vào các tàu thuyền thương mại đang quá cảnh eo biển Hormuz mỗi đêm . Một quan chức quân đội Mỹ đã xác nhận IRGC chính là thủ phạm . Đây không phải là những vụ phóng mang tính biểu tượng - chúng là các đợt tấn công vũ trang trực diện nhắm thẳng vào tàu hàng tại một trong những điểm nghẽn năng lượng quan trọng nhất thế giới .

Phản ứng của quân đội Mỹ

Các lực lượng thuộc Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) đã đánh chặn và phá hủy mọi UAV trước khi chúng có thể tấn công bất kỳ tàu thuyền thương mại hay quân sự nào của Mỹ . Quân đội Mỹ đang tích cực phối hợp với các công ty vận tải biển về quy trình đi lại an toàn, tư vấn thời điểm tắt hệ thống nhận dạng tự động (AIS) và cách ứng phó với các mối đe dọa từ Iran . Một quan chức mô tả luồng giao thông qua eo biển là "không bị cản trở" bất chấp các đợt tấn công UAV hàng đêm .

Tình trạng vận tải biển: Mở cửa về mặt ngoại giao, nhưng đình trệ trên thực tế

Tình hình trên thực địa đang tồn tại một nghịch lý sâu sắc:

• Động thái ngoại giao: Biên bản ghi nhớ được soạn thảo với mục tiêu rõ ràng là mở cửa trở lại eo biển Hormuz cho mọi hoạt động giao thông . Vào ngày 17 tháng 6, Trung tâm Thông tin Hàng hải Chung (JMIC) do Mỹ dẫn đầu đã chính thức hạ mức đe dọa cho các tàu thuyền trong khu vực từ "nghiêm trọng" xuống "đáng kể" sau thỏa thuận .
• Thực tế trái ngược: Lưu lượng tàu thuyền thương mại vẫn chỉ ở mức rất nhỏ so với trước chiến tranh. Tính đến ngày 8 tháng 6, chỉ có khoảng 10 tàu qua lại mỗi ngày, so với mức trung bình 95 tàu trước đây - tương đương khoảng 11% lưu lượng bình thường, trong bối cảnh eo biển đã bị phong tỏa hiệu quả hơn 100 ngày kể từ khi chiến tranh nổ ra vào ngày 28 tháng 2 .
• Sự thận trọng của ngành: Giám đốc điều hành các hãng tàu chở dầu bày tỏ sự lạc quan rằng hoạt động vận tải có thể nhanh chóng tăng tốc nếu an ninh được ổn định, nhưng dữ liệu từ các dịch vụ theo dõi tàu biển cho thấy không có sự gia tăng lưu lượng nào trong ba ngày sau khi thỏa thuận được công bố, khi các hãng tàu và công ty bảo hiểm vẫn áp dụng cách tiếp cận "chờ xem" .

Bên trong biên bản ghi nhớ Mỹ-Iran

Các bản dự thảo của MOU mà nhiều hãng truyền thông có được tiết lộ đây là một khuôn khổ tạm thời gồm 14 điểm - không phải là một hiệp định hòa bình cuối cùng . Tổng thống Trump, Phó Tổng thống Vance và Chủ tịch Quốc hội kiêm Trưởng đoàn đàm phán Iran Mohammad Bagher Ghalibaf đã ký kỹ thuật số vào văn kiện này . Các điều khoản chính bao gồm:

• Ngừng mọi hành động thù địch trong 60 ngày trên tất cả các mặt trận, bao gồm cả Lebanon .
• Iran cam kết mở cửa trở lại eo biển Hormuz và loại bỏ các rào cản như thủy lôi, khôi phục lưu lượng giao thông về mức trước chiến tranh trong vòng 30 ngày .
• Mỹ cam kết dỡ bỏ lệnh phong tỏa hải quân đối với các cảng của Iran .
• Miễn phí qua lại eo biển trong 60 ngày, mặc dù không loại trừ khả năng thu phí trong tương lai .
• Một tiêu chuẩn tối thiểu mới cho việc pha loãng uranium làm giàu ở mức độ cao của Iran .
• Các điều khoản đảm bảo toàn vẹn lãnh thổ của Lebanon .
• Mỹ sẽ tiến tới miễn trừ, nhưng không xóa bỏ vĩnh viễn, một số lệnh trừng phạt sau khi thỏa thuận được ký kết .
• Iran được tiếp cận hàng tỷ đô la tài sản bị phong tỏa và được miễn trừ trừng phạt đối với hoạt động bán dầu và sản phẩm hóa dầu, với điều kiện tuân thủ thỏa thuận .
• Một lộ trình hướng tới 60 ngày đàm phán hạt nhân tiếp theo .

Buổi lễ chính thức được ấn định vào ngày 19 tháng 6 tại Geneva, do Pakistan, nước đóng vai trò trung gian hòa giải, chủ trì . Dự kiến Phó Tổng thống Vance và Chủ tịch Quốc hội Ghalibaf sẽ trực tiếp ký kết, sau đó Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cho biết các cuộc đàm phán hạt nhân trực tiếp sẽ bắt đầu .

Tại sao IRGC vẫn tiếp tục tấn công?

Tính đến thời điểm hiện tại, cả chính phủ Mỹ lẫn Iran đều chưa đưa ra lời giải thích chính thức. Các nhà phân tích và báo cáo truyền thông đang tập trung vào hai giả thuyết cạnh tranh :

• Cố ý chống đối: Các phần tử theo đường lối cứng rắn trong IRGC có thể đang tích cực tìm cách phá hoại tiến trình ngoại giao trước thềm hội nghị Geneva, phát đi tín hiệu rằng họ sẽ không chấp nhận một thỏa thuận do chính phủ dân sự Iran đàm phán. IRGC có lịch sử hoạt động như một "nhà nước trong lòng nhà nước", và vào ngày 14 tháng 6 - một ngày trước khi diễn ra lễ ký kỹ thuật số - IRGC đã phát cảnh báo trên sóng vô tuyến hàng hải yêu cầu tất cả tàu thuyền "tuyệt đối không được di chuyển ở eo biển Hormuz cho đến khi có thông báo mới" .
• Đứt gãy chuỗi chỉ huy: Các đơn vị chiến trường phân tán của IRGC có thể đã không nhận được lệnh ngừng bắn kịp thời, hoặc cấu trúc chỉ huy nội bộ đã bị gián đoạn. Cả Tư lệnh Hải quân IRGC - người ban đầu ra lệnh phong tỏa eo biển, lẫn người thay thế ông, được cho là đã thiệt mạng trong các cuộc không kích của Israel và Mỹ, khiến các hoạt động trong khu vực không có chỉ huy tối cao được xác nhận .

Chưa có quan chức có tên tuổi nào xác nhận bất kỳ giả thuyết nào. Sự mơ hồ này tự nó đã là một yếu tố rủi ro đáng kể. Nếu các cuộc tấn công bằng UAV tiếp tục sau lễ ký kết tại Geneva, điều đó sẽ ủng hộ mạnh mẽ cho giả thuyết IRGC cố tình chống đối, đồng thời đặt ra nghi vấn về việc liệu giới lãnh đạo chính trị Iran có thể thực thi đầy đủ các điều khoản của thỏa thuận hay không.