Vấn đề kỹ thuật cốt lõi: một sợi dây đánh bại tác chiến điện tử

Các drone quân sự thông thường và máy bay điều khiển bằng sóng vô tuyến dựa vào tín hiệu điện từ – tần số vô tuyến, GPS hoặc liên kết vệ tinh – để nhận lệnh và truyền video. Những tín hiệu này có thể bị gây nhiễu, giả mạo hoặc bị sử dụng để định vị người điều khiển, đó chính là điều mà các hệ thống tác chiến điện tử tiên tiến của Israel được thiết kế để thực hiện.

Drone FPV cáp quang của Hezbollah vô hiệu hóa tất cả những điều trên. Tín hiệu điều khiển và video truyền qua một sợi cáp vật lý siêu mỏng – được hãng tin Associated Press mô tả là "có độ dày ngang một sợi chỉ nha khoa" – tuôn ra phía sau drone khi nó bay . Vì không có tín hiệu vô tuyến nào phát ra từ thiết bị, sẽ không có tần số nào để gây nhiễu, không có tín hiệu GPS nào để giả mạo, và không có dấu hiệu điện tử nào để làm lộ vị trí của người điều khiển . Kết quả là sự vô hình một cách hiệu quả trước các hệ thống gây nhiễu phổ rộng, các tổ hợp tác chiến điện tử của Vòm Sắt (Iron Dome), và các hệ thống radar được điều chỉnh để phát hiện phát xạ điện từ chủ động .

Yehoshua Kalisky, một nhà nghiên cứu cấp cao tại Viện Nghiên cứu An ninh Quốc gia Israel, đã tóm tắt vấn đề một cách thẳng thắn: những chiếc drone này "miễn nhiễm với sự can thiệp vào thông tin liên lạc, và trong trường hợp không có dấu hiệu điện tử, cũng không thể phát hiện ra vị trí mà chúng được phóng đi" .

Dữ liệu thương vong và các vụ tấn công kể từ ngày 16 tháng 4

Kể từ khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực, Hezbollah đã công bố các video về hơn 45 cuộc tấn công bằng drone FPV . Các quan chức quốc phòng cấp cao Israel đánh giá rằng Hezbollah đã phóng khoảng 160 chiếc drone nhằm vào các lực lượng Israel kể từ khi xung đột tái bùng phát, trong đó khoảng 90 chiếc là các mẫu FPV dẫn đường bằng cáp quang . Trong tổng số 12 người thiệt mạng tại mặt trận phía bắc trong giai đoạn ngừng bắn, có tới 8 người thiệt mạng chính xác là bởi những chiếc drone mang thuốc nổ sử dụng cáp quang này .

Số người chết tăng đều đặn và gây ra tâm lý chán nản: truyền thông Israel đưa tin về cái chết của quân nhân thứ bảy kể từ lệnh ngừng bắn danh nghĩa vào ngày 16 tháng 5, và cả binh sĩ lẫn nhà thầu dân sự đều nằm trong số những người thiệt mạng . Những chiếc drone này cũng đã làm bị thương hàng chục người khác, thông qua các cuộc tấn công vào các vị trí pháo binh và các điểm tập trung quân gần biên giới .

Phản ứng của Israel: 2 tỷ NIS và một cuộc chạy đua công nghệ khẩn cấp

Chính phủ Israel đã phân bổ 2 tỷ NIS (shekel mới của Israel) từ ngân sách Bộ Quốc phòng dành riêng để đối phó với mối đe dọa từ drone cáp quang . Thủ tướng Benjamin Netanyahu đã đích thân chủ trì một cuộc thảo luận về chủ đề này, theo báo Globes và Jerusalem Post, thừa nhận điều mà IDF đã tuyên bố công khai: hiện tại không có giải pháp toàn diện nào .

Phản ứng mang tính đa lớp và thử nghiệm, dựa trên nhiều lĩnh vực công nghệ khác nhau:

Phát hiện: Các hệ thống quang học và âm thanh đang được triển khai để phát hiện những chiếc drone không phát ra tín hiệu radar hay vô tuyến. Chỉ radar không thôi thì không thể theo dõi một cách đáng tin cậy những chiếc quadcopter nhỏ, bay thấp, đặc biệt là khi chúng không phát ra bất kỳ tiếng ồn điện tử nào .

Đánh chặn bằng AI và động năng: Các đơn vị tiền tuyến đang được trang bị "kính ngắm thông minh" do AI điều khiển và các thiết bị đánh chặn động năng được thiết kế để tự động xác định và tiêu diệt drone đang bay tới . Hàng nghìn thùng đạn phân mảnh chuyên dụng và súng trường chống drone đang được chuyển đến từ Mỹ .

Năng lượng định hướng: Vũ khí vi sóng và laser đang được đẩy nhanh phát triển như những giải pháp dài hạn có khả năng phá hủy vật lý drone khi đang bay mà không cần dựa vào biện pháp gây nhiễu .

Bắt giữ vật lý: Các thiết bị đánh chặn tự động bắn lưới đang được triển khai thực địa để bắt drone giữa không trung, cùng với các máy bay chiến đấu chống drone được trang bị súng shotgun thô sơ hơn . IDF cũng đã phân phối lưới thép để bao phủ 158.000 mét vuông cơ sở hạ tầng quân sự – một biện pháp đối phó công nghệ thấp rõ rệt trước sự bất đối xứng về công nghệ cao .

Kho vũ khí và lực lượng vận hành chuyên biệt của Hezbollah

Hezbollah đã đầu tư mạnh mẽ vào một năng lực tác chiến drone chuyên dụng. Theo nhiều đánh giá quốc phòng của Israel, nhóm này duy trì một đơn vị chuyên biệt gồm khoảng 100 kíp vận hành ở miền nam Lebanon, tập trung hoàn toàn vào các nhiệm vụ drone FPV . Các kíp vận hành đòi hỏi huấn luyện hạn chế so với các phi công thông thường – một số báo cáo ghi nhận rằng việc điều khiển drone qua kính thực tế ảo "dễ hơn chơi một trò chơi điện tử" .

Mô hình hoạt động này có hiệu quả chi phí đáng kinh ngạc: mỗi chiếc drone có giá chỉ từ 300 USD, được chế tạo bằng các linh kiện thương mại có sẵn trên thị trường . Các linh kiện thường được mua từ các nền tảng bao gồm AliExpress, nơi một số bộ phận drone có thể được mua với giá chưa đến 5 USD . Hezbollah cũng đã xác nhận họ đang tự sản xuất drone FPV trong nước tại Lebanon, càng làm cho chuỗi cung ứng thêm phần kín đáo .

Tờ báo Al Ahed của nhóm này tuyên bố rằng trong 15 tháng sau lệnh ngừng bắn tháng 11 năm 2024, Hezbollah đã sửa đổi các drone tấn công chính xác của mình để hoạt động cụ thể qua các liên kết cáp quang, từ bỏ các hệ thống điều khiển vô tuyến vốn dễ bị Israel gây nhiễu . Điều này thể hiện một sự thích ứng chiến thuật có chủ đích rút ra trực tiếp từ cuộc chiến Nga-Ukraine, nơi drone FPV cáp quang đã chứng tỏ sức hủy diệt trước các lực lượng thiết giáp hiện đại .

Một lệnh ngừng bắn chỉ tồn tại trên giấy tờ

Lệnh ngừng bắn ngày 16 tháng 4 – được công bố một tuần sau thỏa thuận đình chiến rộng lớn hơn trong cuộc chiến với Iran – về danh nghĩa đã chấm dứt các hành động thù địch quy mô lớn. Trên thực tế, chiến dịch drone đã khiến thỏa thuận này trở nên mong manh và ở một số khu vực, chỉ là hư cấu. Các cuộc không kích của Israel ở miền nam Lebanon đã giết chết khoảng 100 người kể từ khi lệnh ngừng bắn bắt đầu, nhiều vụ là để đáp trả các cuộc tấn công bằng drone . Bộ Y tế Lebanon báo cáo rằng có hai trẻ em nằm trong số những người thiệt mạng trong một đợt không kích khiến chín người chết chỉ trong một vụ việc .

Hezbollah đã tiếp tục phóng drone, rocket và các loại đạn khác, và Israel đã trả đũa bằng các cuộc tấn công vào các vị trí phóng, bao gồm một vụ vào ngày 9 tháng 5 nhằm vào một địa điểm phóng drone đã được xác định . Bất chấp khuôn khổ ngoại giao, các cuộc giao tranh hàng ngày vẫn tiếp diễn, và logic về vùng đệm mà Israel tuyên bố ở miền nam Lebanon đã bị phá hoại một cách hiệu quả bởi những vũ khí có giá thành rẻ hơn một chiếc điện thoại thông minh nhưng lại giết chết binh lính với độ chính xác của dao mổ .

Sự bất đối xứng chiến lược thật rõ ràng: một quân đội vận hành một số hệ thống phòng không và tác chiến điện tử tiên tiến nhất thế giới – Vòm Sắt, các tổ hợp gây nhiễu phổ rộng, mạng lưới radar đa lớp – đang bị thách thức và gây thương vong bởi một chiếc quadcopter dẫn đường bằng dây, có cơ chế dẫn đường là cơ học chứ không phải điện tử . Chính IDF đã thừa nhận rằng vấn đề này không chỉ giới hạn ở Lebanon; quân đội ở Ukraine cũng phải đối mặt với một mối đe dọa tương tự, và các giải pháp vẫn còn là điều khó nắm bắt trên nhiều chiến trường .

Những gì bắt đầu như một sự đổi mới chiến thuật được áp dụng từ vùng Donbas đã phát triển thành một cơn đau đầu chiến lược dai dẳng, một kẻ phá bĩnh trị giá 300 USD vô hiệu hóa hàng tỷ USD đầu tư quốc phòng và giữ cho lệnh ngừng bắn luôn trong tình trạng chỉ còn cách một cuộc tấn công nữa là sụp đổ.

Vấn đề kỹ thuật cốt lõi: một sợi dây đánh bại tác chiến điện tử

Các drone quân sự thông thường và máy bay điều khiển bằng sóng vô tuyến dựa vào tín hiệu điện từ – tần số vô tuyến, GPS hoặc liên kết vệ tinh – để nhận lệnh và truyền video. Những tín hiệu này có thể bị gây nhiễu, giả mạo hoặc bị sử dụng để định vị người điều khiển, đó chính là điều mà các hệ thống tác chiến điện tử tiên tiến của Israel được thiết kế để thực hiện.

Drone FPV cáp quang của Hezbollah vô hiệu hóa tất cả những điều trên. Tín hiệu điều khiển và video truyền qua một sợi cáp vật lý siêu mỏng – được hãng tin Associated Press mô tả là "có độ dày ngang một sợi chỉ nha khoa" – tuôn ra phía sau drone khi nó bay . Vì không có tín hiệu vô tuyến nào phát ra từ thiết bị, sẽ không có tần số nào để gây nhiễu, không có tín hiệu GPS nào để giả mạo, và không có dấu hiệu điện tử nào để làm lộ vị trí của người điều khiển . Kết quả là sự vô hình một cách hiệu quả trước các hệ thống gây nhiễu phổ rộng, các tổ hợp tác chiến điện tử của Vòm Sắt (Iron Dome), và các hệ thống radar được điều chỉnh để phát hiện phát xạ điện từ chủ động .

Yehoshua Kalisky, một nhà nghiên cứu cấp cao tại Viện Nghiên cứu An ninh Quốc gia Israel, đã tóm tắt vấn đề một cách thẳng thắn: những chiếc drone này "miễn nhiễm với sự can thiệp vào thông tin liên lạc, và trong trường hợp không có dấu hiệu điện tử, cũng không thể phát hiện ra vị trí mà chúng được phóng đi" .

Dữ liệu thương vong và các vụ tấn công kể từ ngày 16 tháng 4

Kể từ khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực, Hezbollah đã công bố các video về hơn 45 cuộc tấn công bằng drone FPV . Các quan chức quốc phòng cấp cao Israel đánh giá rằng Hezbollah đã phóng khoảng 160 chiếc drone nhằm vào các lực lượng Israel kể từ khi xung đột tái bùng phát, trong đó khoảng 90 chiếc là các mẫu FPV dẫn đường bằng cáp quang . Trong tổng số 12 người thiệt mạng tại mặt trận phía bắc trong giai đoạn ngừng bắn, có tới 8 người thiệt mạng chính xác là bởi những chiếc drone mang thuốc nổ sử dụng cáp quang này .

Số người chết tăng đều đặn và gây ra tâm lý chán nản: truyền thông Israel đưa tin về cái chết của quân nhân thứ bảy kể từ lệnh ngừng bắn danh nghĩa vào ngày 16 tháng 5, và cả binh sĩ lẫn nhà thầu dân sự đều nằm trong số những người thiệt mạng . Những chiếc drone này cũng đã làm bị thương hàng chục người khác, thông qua các cuộc tấn công vào các vị trí pháo binh và các điểm tập trung quân gần biên giới .

Phản ứng của Israel: 2 tỷ NIS và một cuộc chạy đua công nghệ khẩn cấp

Chính phủ Israel đã phân bổ 2 tỷ NIS (shekel mới của Israel) từ ngân sách Bộ Quốc phòng dành riêng để đối phó với mối đe dọa từ drone cáp quang . Thủ tướng Benjamin Netanyahu đã đích thân chủ trì một cuộc thảo luận về chủ đề này, theo báo Globes và Jerusalem Post, thừa nhận điều mà IDF đã tuyên bố công khai: hiện tại không có giải pháp toàn diện nào .

Phản ứng mang tính đa lớp và thử nghiệm, dựa trên nhiều lĩnh vực công nghệ khác nhau:

Phát hiện: Các hệ thống quang học và âm thanh đang được triển khai để phát hiện những chiếc drone không phát ra tín hiệu radar hay vô tuyến. Chỉ radar không thôi thì không thể theo dõi một cách đáng tin cậy những chiếc quadcopter nhỏ, bay thấp, đặc biệt là khi chúng không phát ra bất kỳ tiếng ồn điện tử nào .

Đánh chặn bằng AI và động năng: Các đơn vị tiền tuyến đang được trang bị "kính ngắm thông minh" do AI điều khiển và các thiết bị đánh chặn động năng được thiết kế để tự động xác định và tiêu diệt drone đang bay tới . Hàng nghìn thùng đạn phân mảnh chuyên dụng và súng trường chống drone đang được chuyển đến từ Mỹ .

Năng lượng định hướng: Vũ khí vi sóng và laser đang được đẩy nhanh phát triển như những giải pháp dài hạn có khả năng phá hủy vật lý drone khi đang bay mà không cần dựa vào biện pháp gây nhiễu .

Bắt giữ vật lý: Các thiết bị đánh chặn tự động bắn lưới đang được triển khai thực địa để bắt drone giữa không trung, cùng với các máy bay chiến đấu chống drone được trang bị súng shotgun thô sơ hơn . IDF cũng đã phân phối lưới thép để bao phủ 158.000 mét vuông cơ sở hạ tầng quân sự – một biện pháp đối phó công nghệ thấp rõ rệt trước sự bất đối xứng về công nghệ cao .

Kho vũ khí và lực lượng vận hành chuyên biệt của Hezbollah

Hezbollah đã đầu tư mạnh mẽ vào một năng lực tác chiến drone chuyên dụng. Theo nhiều đánh giá quốc phòng của Israel, nhóm này duy trì một đơn vị chuyên biệt gồm khoảng 100 kíp vận hành ở miền nam Lebanon, tập trung hoàn toàn vào các nhiệm vụ drone FPV . Các kíp vận hành đòi hỏi huấn luyện hạn chế so với các phi công thông thường – một số báo cáo ghi nhận rằng việc điều khiển drone qua kính thực tế ảo "dễ hơn chơi một trò chơi điện tử" .

Mô hình hoạt động này có hiệu quả chi phí đáng kinh ngạc: mỗi chiếc drone có giá chỉ từ 300 USD, được chế tạo bằng các linh kiện thương mại có sẵn trên thị trường . Các linh kiện thường được mua từ các nền tảng bao gồm AliExpress, nơi một số bộ phận drone có thể được mua với giá chưa đến 5 USD . Hezbollah cũng đã xác nhận họ đang tự sản xuất drone FPV trong nước tại Lebanon, càng làm cho chuỗi cung ứng thêm phần kín đáo .

Tờ báo Al Ahed của nhóm này tuyên bố rằng trong 15 tháng sau lệnh ngừng bắn tháng 11 năm 2024, Hezbollah đã sửa đổi các drone tấn công chính xác của mình để hoạt động cụ thể qua các liên kết cáp quang, từ bỏ các hệ thống điều khiển vô tuyến vốn dễ bị Israel gây nhiễu . Điều này thể hiện một sự thích ứng chiến thuật có chủ đích rút ra trực tiếp từ cuộc chiến Nga-Ukraine, nơi drone FPV cáp quang đã chứng tỏ sức hủy diệt trước các lực lượng thiết giáp hiện đại .

Một lệnh ngừng bắn chỉ tồn tại trên giấy tờ

Lệnh ngừng bắn ngày 16 tháng 4 – được công bố một tuần sau thỏa thuận đình chiến rộng lớn hơn trong cuộc chiến với Iran – về danh nghĩa đã chấm dứt các hành động thù địch quy mô lớn. Trên thực tế, chiến dịch drone đã khiến thỏa thuận này trở nên mong manh và ở một số khu vực, chỉ là hư cấu. Các cuộc không kích của Israel ở miền nam Lebanon đã giết chết khoảng 100 người kể từ khi lệnh ngừng bắn bắt đầu, nhiều vụ là để đáp trả các cuộc tấn công bằng drone . Bộ Y tế Lebanon báo cáo rằng có hai trẻ em nằm trong số những người thiệt mạng trong một đợt không kích khiến chín người chết chỉ trong một vụ việc .

Hezbollah đã tiếp tục phóng drone, rocket và các loại đạn khác, và Israel đã trả đũa bằng các cuộc tấn công vào các vị trí phóng, bao gồm một vụ vào ngày 9 tháng 5 nhằm vào một địa điểm phóng drone đã được xác định . Bất chấp khuôn khổ ngoại giao, các cuộc giao tranh hàng ngày vẫn tiếp diễn, và logic về vùng đệm mà Israel tuyên bố ở miền nam Lebanon đã bị phá hoại một cách hiệu quả bởi những vũ khí có giá thành rẻ hơn một chiếc điện thoại thông minh nhưng lại giết chết binh lính với độ chính xác của dao mổ .

Sự bất đối xứng chiến lược thật rõ ràng: một quân đội vận hành một số hệ thống phòng không và tác chiến điện tử tiên tiến nhất thế giới – Vòm Sắt, các tổ hợp gây nhiễu phổ rộng, mạng lưới radar đa lớp – đang bị thách thức và gây thương vong bởi một chiếc quadcopter dẫn đường bằng dây, có cơ chế dẫn đường là cơ học chứ không phải điện tử . Chính IDF đã thừa nhận rằng vấn đề này không chỉ giới hạn ở Lebanon; quân đội ở Ukraine cũng phải đối mặt với một mối đe dọa tương tự, và các giải pháp vẫn còn là điều khó nắm bắt trên nhiều chiến trường .

Những gì bắt đầu như một sự đổi mới chiến thuật được áp dụng từ vùng Donbas đã phát triển thành một cơn đau đầu chiến lược dai dẳng, một kẻ phá bĩnh trị giá 300 USD vô hiệu hóa hàng tỷ USD đầu tư quốc phòng và giữ cho lệnh ngừng bắn luôn trong tình trạng chỉ còn cách một cuộc tấn công nữa là sụp đổ.