Cơn sốt AI đang trở thành rủi ro tín dụng mang tính hệ thống

Fitch Ratings: Điều chỉnh thị trường AI là Rủi ro Tín dụng Hệ thống

Fitch đã xếp một đợt điều chỉnh cổ phiếu do AI gây ra vào nhóm các mối đe dọa tín dụng toàn cầu ngắn hạn hàng đầu trong Báo cáo Rủi ro Toàn cầu quý III/2026, ngang hàng với các rủi ro địa chính trị như xung đột Mỹ-Iran và sự gián đoạn ở eo biển Hormuz . Cơ quan này chỉ ra định giá công nghệ tăng vọt, chi tiêu vốn (capex) AI kỷ lục và lợi nhuận trong trung và dài hạn cực kỳ bất định là những lỗ hổng cốt lõi . Triển vọng tín dụng của Mỹ hiện 'ngày càng phụ thuộc vào niềm tin đầu tư AI', trong khi các lĩnh vực hướng tới người tiêu dùng và thị trường tín dụng tư nhân phải đối mặt với những thách thức ngày càng lớn . Fitch cũng cảnh báo rằng việc AI thay thế lao động có thể thu hẹp cơ sở thuế ở các nền kinh tế phát triển, tạo ra một rủi ro tín dụng tài khóa bên cạnh các rủi ro thị trường .

Moody's: Chi tiêu AI đang bào mòn chất lượng tín dụng của các 'ông lớn' công nghệ

Moody's Ratings cảnh báo vào tháng 7/2026 rằng cuộc đua xây dựng cơ sở hạ tầng AI trị giá hàng nghìn tỷ USD mỗi năm đang bào mòn dòng tiền tự do và gia tăng rủi ro bảng cân đối kế toán tại các hyperscaler lớn nhất (Amazon, Meta, Alphabet, Microsoft), buộc ngay cả những công ty giàu tiền mặt nhất cũng phải vay nợ nhiều hơn . Moody's liệt 'điều chỉnh giá cổ phiếu AI' vào một trong 'Sáu rủi ro tín dụng năm 2026', lưu ý rằng nó sẽ ảnh hưởng đến các startup, chất bán dẫn, tài sản trung tâm dữ liệu và bất động sản thương mại (CRE) tại các trung tâm công nghệ, có khả năng thắt chặt các điều kiện tài chính và làm suy yếu tăng trưởng kinh tế . Cơ quan này cũng cảnh báo về 'cú sốc năng suất AI' — tự động hóa nhanh chóng dẫn đến mất việc làm trên diện rộng trong giới lao động cổ trắng (white-collar), thu hẹp cơ sở thuế và gia tăng rủi ro tín dụng tài khóa và xã hội .

Vào tháng 4/2026, Moody's đã hạ triển vọng của các công ty phát triển kinh doanh (BDC) trong lĩnh vực tín dụng tư nhân xuống tiêu cực trong bối cảnh làn sóng rút vốn và đòn bẩy tài chính gia tăng . Các BDC có 15% trở lên danh mục đầu tư vào lĩnh vực phần mềm/CNTT (một phép đo gián tiếp cho mức độ tiếp xúc với AI) ghi nhận mức giảm giá trị vốn chủ sở hữu từ đầu năm đến nay là 16,8%, so với mức giảm trung bình 8,1% của các quỹ có mức độ tiếp xúc dưới 10% .

Đợt bán tháo cổ phiếu bán dẫn và rủi ro định giá

Cổ phiếu chip toàn cầu đã lao dốc mạnh vào ngày 21/11/2025, do sự sụt giảm mạnh của giá cổ phiếu Nvidia, khiến nỗi lo về 'bong bóng AI' làm dấy lên một cuộc tái định giá trên diện rộng của thị trường . Triển vọng ngành bán dẫn Bắc Mỹ tháng 12/2025 của Fitch là trung lập, họ dự kiến nhu cầu AI mạnh mẽ sẽ bù đắp cho những trở ngại kinh tế vĩ mô, nhưng sự cân bằng đó hiện đang bị thử thách khi các định giá đang được điều chỉnh lại .

Khoảng cách giữa Đầu tư AI và Năng suất

Chi tiêu vốn cho sức mạnh tính toán và cơ sở hạ tầng AI vượt xa doanh thu mà các ứng dụng AI tạo ra, một động thái mà Moody's mô tả là mối quan tâm ngày càng tăng trong bản tóm tắt điều hành Nền kinh tế Kỹ thuật số 2026 . Nghiên cứu học thuật từ Đại học Sydney xác nhận mối quan hệ tiêu cực tổng thể giữa đầu tư AI quá mức ở cấp độ doanh nghiệp và rủi ro tín dụng — đầu tư quá mức làm xói mòn lợi nhuận và phản ánh áp lực chấp nhận rủi ro . BIS đã chỉ ra tính bền vững của các khoản đầu tư liên quan đến AI là một lỗ hổng tài chính ngày càng tăng trong Báo cáo thường niên 2026 .

Làn sóng nợ doanh nghiệp

Tính đến cuối năm 2025, tổng phát hành trái phiếu doanh nghiệp của các hyperscaler đã vượt 100 tỷ USD — gấp hơn ba lần mức trung bình của 5 năm trước đó. Nợ liên quan đến AI hiện chiếm khoảng 30% nguồn cung trái phiếu cấp đầu tư (investment-grade) mới trên thị trường đô la Mỹ . Các nhà phân tích của JPMorgan ước tính tổng nợ do các công ty AI phát hành là khoảng 1,2 nghìn tỷ USD. Các ngân hàng lớn của Mỹ nắm giữ khoảng 450 tỷ USD trong các cam kết cho vay thương mại và công nghiệp (C&I) liên quan đến AI (150 tỷ USD đã giải ngân) vào cuối năm 2025 .

Vào tháng 11/2025, cơn sốt vay nợ bắt đầu làm các nhà cho vay trái phiếu lo lắng. Reuters đưa tin rằng các nhà đầu tư đang rút lui khỏi trái phiếu doanh nghiệp vì lo ngại về nguồn cung, điều này có thể làm tăng chi phí huy động vốn và gây áp lực lên lợi nhuận . Đến tháng 7/2026, CNBC đưa tin rằng chênh lệch tín dụng (credit spreads) đối với các công ty công nghệ dẫn dắt AI đang mở rộng và dự kiến sẽ còn tăng hơn nữa khi nợ gia tăng, gây áp lực lên cả các hyperscaler và các công ty xây dựng hạ tầng đám mây nhỏ hơn (neoclouds) . Goldman Sachs đã cảnh báo rằng khi chi tiêu cho AI tiếp tục tăng, nguồn cung có thể bắt đầu lấn át nhu cầu, bởi vì các nhà đầu tư cho đến nay vẫn tập trung vào lợi suất hơn là rủi ro tín dụng .

Tín dụng tư nhân (Private Credit) và các Rủi ro Tài chính liên kết

Fitch xác định tính thiếu minh bạch của thị trường tín dụng tư nhân là một mối lo ngại ngày càng tăng — sự mở rộng nhanh chóng của các khoản cho vay phi ngân hàng cho cơ sở hạ tầng AI thiếu sự minh bạch của thị trường trái phiếu công cộng, khiến việc đánh giá rủi ro tín dụng trở nên khó khăn hơn . Moody's chỉ ra đòn bẩy tài chính gia tăng trong các phương tiện tín dụng tư nhân được giao dịch công khai và sự tháo chạy khỏi các phương tiện không được giao dịch (chiếm 60% tài sản của ngành) là những lỗ hổng chính . Moody's Analytics cảnh báo rằng các khoản đầu tư tín dụng tư nhân ngày càng tăng của các công ty bảo hiểm nhân thọ Mỹ đặt ra một kênh lây nhiễm tiềm ẩn . Fed Chicago nhấn mạnh rằng trong khi mức độ tiếp xúc trực tiếp của các ngân hàng lớn là có thể kiểm soát được, một sự điều chỉnh của thị trường AI có thể kích hoạt rủi ro đuôi (tail risk) thông qua sự liên kết giữa các tổ chức — khủng hoảng tín dụng tư nhân, suy giảm giá trị tài sản trung tâm dữ liệu và thua lỗ bất động sản thương mại .

Tác động đến Thị trường Toàn cầu và Chủ quyền Quốc gia

Fitch lưu ý rằng các rủi ro tập trung ở Mỹ nhưng có khả năng lan tỏa toàn cầu, đặc biệt là thông qua chuỗi cung ứng công nghệ và tín dụng tư nhân xuyên biên giới . BIS cảnh báo rằng các lỗ hổng tài chính liên quan đến AI, kết hợp với rủi ro lạm phát dai dẳng và vị thế tài khóa suy yếu, có thể khuếch đại một chu kỳ suy thoái tín dụng rộng lớn hơn . Morgan Stanley nhận xét rằng mặc dù các lợi ích về năng suất dài hạn cuối cùng có thể định hình lại hồ sơ doanh nghiệp, nhưng tác động trước mắt lên thị trường tín dụng là chi phí vốn (CapEx) tăng cao, đòn bẩy tài chính tăng vọt và khoảng cách ngày càng rộng giữa các doanh nghiệp 'thắng' và 'thua' trong cuộc đua AI .