Mỹ và Trung Quốc bàn cách báo động sự cố AI, chưa có cam kết ràng buộc

Nếu một sự cố AI nghiêm trọng xảy ra, Washington và Bắc Kinh có thể cần cách liên lạc nhanh để tránh hiểu nhầm. Đó là giá trị tiềm năng của sáng kiến được nhắc đến quanh cuộc gặp ngày 24/9 giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình. Tuy nhiên, kênh cảnh báo sự cố không đồng nghĩa với thỏa thuận buộc hai nước phát triển AI an toàn hơn. Các nguồn hiện có chưa cho thấy một bộ quy tắc ràng buộc như vậy.12451

Đề xuất cụ thể nhất: báo cho nhau khi có sự cố nghiêm trọng

Trước cuộc gặp, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cho biết Washington đã đề xuất với Phó thủ tướng Trung Quốc Hà Lập Phong một cơ chế thông báo về an toàn AI để hai nhà lãnh đạo xem xét. Nội dung thảo luận tập trung vào những sự cố AI nghiêm trọng đến mức gây quan ngại về an ninh quốc gia. Đây là đề xuất đối thoại, không phải bộ quy tắc song phương đã được công bố.13

Một kênh liên lạc như vậy có thể giúp hai bên làm rõ tình hình trước khi một sự cố bị diễn giải thành hành động thù địch. Nhưng nếu chỉ dừng ở việc thông báo, nó không bắt buộc nhà phát triển kiểm thử mô hình trước khi triển khai, không trao quyền kiểm tra độc lập và cũng không đặt ra hình phạt khi vi phạm.

Cùng nói về an toàn, nhưng chưa cùng nhận nghĩa vụ

Ông Trump phản đối quy định AI mới và nói các cơ quan thực thi pháp luật Mỹ, trong đó có Bộ Tư pháp, có thể can thiệp khi cần. Trước cuộc gặp, ông viết rằng “Super Intelligence” sẽ là chủ đề lớn nhưng ông muốn “giữ nguyên như hiện tại”. Đó là tín hiệu về cách tiếp cận của ông, không phải bằng chứng Trung Quốc đã chấp nhận cách tiếp cận ấy.5022

Về phía Trung Quốc, ông Tập nói hai nước có trách nhiệm phát triển và quản lý AI để công nghệ này luôn nằm dưới sự kiểm soát của con người.24 Phát biểu nêu nguyên tắc, song chưa xác lập yêu cầu kiểm thử chung hay cam kết cùng giảm tốc. Trước cuộc gặp, Bloomberg nhận định cả hai chính phủ đều chưa phát tín hiệu muốn làm chậm phát triển AI.51

Áp lực chính sách cũng đi theo hai hướng khác nhau. Sam Altman của OpenAI và Dario Amodei của Anthropic kêu gọi phối hợp quốc tế về rủi ro AI tại Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc; riêng Amodei đề xuất phát triển chậm hơn, giám sát độc lập và quy định rộng hơn.1748 Trong khi đó, các thượng nghị sĩ Dân chủ Mỹ, gồm Chuck Schumer và Elizabeth Warren, thúc đẩy siết xuất khẩu chip AI tiên tiến cùng thiết bị sản xuất chip sang Trung Quốc.3545 Hạn chế đối thủ tiếp cận công nghệ không phải là thỏa thuận để cả hai bên cùng kiểm thử và giới hạn triển khai AI. AI cũng chỉ là một trong nhiều vấn đề của chương trình nghị sự Mỹ–Trung.34

Cần thấy gì để gọi là hợp tác có thể thực thi?

Trước hết phải có điều khoản công bố rõ: hệ thống và loại sự cố nào thuộc phạm vi áp dụng, ai phải báo cáo, báo trong bao lâu. Một cơ chế an toàn mang tính phòng ngừa còn cần yêu cầu đánh giá trước triển khai, cách kiểm chứng việc tuân thủ và hậu quả khi vi phạm. Bằng chứng kênh cảnh báo đã hoạt động và được sử dụng sẽ cho thấy hợp tác trong xử lý sự cố, nhưng tự nó vẫn chưa chứng minh có quy tắc an toàn ràng buộc.

Hiện các nguồn mô tả tình trạng kênh liên lạc chưa thống nhất: một bài viết nói kênh đã được thiết lập, trong khi tường thuật rõ nhất về cuộc trao đổi Bessent–Hà Lập Phong gọi đó là đề xuất của Mỹ để hai lãnh đạo xem xét.131 Khi chưa có điều khoản được thống nhất và hồ sơ thực hiện, kết luận thận trọng là hai nước đang tìm cách quản lý rủi ro trong lúc tiếp tục cạnh tranh, chứ chưa đạt thỏa thuận an toàn AI có thể thực thi.