Một chuyến tìm chỗ cắm trại trên Google Maps đã hé lộ hố va chạm Uhackatik

Một vòng tròn trên bản đồ trực tuyến chỉ là một manh mối. Với cấu trúc Uhackatik ở vùng Côte-Nord hẻo lánh của Quebec, manh mối đó đã trở thành một phát hiện địa chất nhờ một chuỗi kiểm chứng: báo cáo ban đầu, đối chiếu dữ liệu có sẵn, khảo sát hiện trường và phân tích mẫu đá. Kết quả hiện có cho thấy đây là cấu trúc va chạm siêu vận tốc rộng khoảng 25 km, có tuổi xấp xỉ 390 triệu năm. 12

Manh mối xuất hiện khi tìm địa điểm cắm trại

Năm 2024, nhà thiên văn nghiệp dư người Pháp Joël Lapointe đang xem ảnh vệ tinh và bản đồ trực tuyến để chuẩn bị chuyến cắm trại tại Côte-Nord. Gần hồ Marsal, ông nhận thấy một địa hình tròn bất thường. Thay vì coi đó là một đặc điểm ngẫu nhiên của cảnh quan, Lapointe nghi ngờ nó có thể liên quan đến va chạm thiên thể và liên hệ với các chuyên gia ở châu Âu và Bắc Mỹ. 1

Báo cáo đó giúp các nhà nghiên cứu tập trung vào khu vực hồ Marsal như một ứng viên cấu trúc va chạm. Ảnh Landsat cũng cho thấy đường viền tròn tinh tế của cấu trúc, với hồ Marsal nằm gần trung tâm. 1

Vì sao ảnh vệ tinh chưa đủ để xác nhận một hố va chạm

Nhiều quá trình địa chất có thể tạo ra cấu trúc gần tròn, bao gồm núi lửa, kiến tạo và xói mòn. Vì vậy, hình dạng trên bản đồ là lý do để điều tra, chứ không phải bằng chứng kết luận.

Nhóm nghiên cứu đã xem xét bản đồ địa chất, dữ liệu địa hình và các mẫu có sẵn trước khi thực hiện khảo sát chuyên biệt. Đợt thực địa tháng 10 năm 2025, có nhà địa chất hành tinh Gordon Osinski của Western University tham gia, đã đem lại bằng chứng quyết định hơn. 2

Nón vỡ: dấu hiệu địa chất của cú va chạm

Tại phần trung tâm của cấu trúc, các nhà nghiên cứu phát hiện những nón vỡ (shatter cones) cỡ vài chục centimet trong đá nền Grenville. Đây là các hoa văn dạng nón hình thành khi sóng xung kích cực mạnh lan truyền qua đá, và là dấu hiệu vĩ mô đặc biệt thuyết phục của một sự kiện va chạm. 12

Nhóm cũng diễn giải lại hệ tầng Marsal Breccia lân cận. Thay vì chỉ là vật liệu núi lửa như cách mô tả trước đây, nó được xem là đá nóng chảy do va chạm, gồm một lớp có thể dày tới khoảng 50 m, có khe nứt dạng cột và chứa các mảnh đá nền. Những đặc điểm này bổ sung cho bằng chứng từ nón vỡ. 2

Tuổi khoảng 390 triệu năm được xác định thế nào

Các phép đo từ lõi mẫu định hướng cho tuổi xấp xỉ 390 triệu năm, trong khoảng 370–400 triệu năm. Dữ liệu đồng vị chì trong zircon sơ bộ cũng đưa ra một khoảng tuổi trẻ nhất tương thích, khoảng 350–400 triệu năm. Hai hướng phân tích này cùng hỗ trợ niên đại Devon khoảng 390 triệu năm của sự kiện va chạm. 2

Theo phần tóm tắt khoa học của nhóm, tập hợp bằng chứng xác nhận nguồn gốc va chạm siêu vận tốc của cấu trúc đường kính khoảng 25 km. 2

Tên Uhackatik và tình trạng công nhận

Sau khi trao đổi với Hội đồng Innu Ekuanitshit, các nhà nghiên cứu chọn tên Uhackatik cho cấu trúc này. 28

Các báo cáo mô tả nguồn gốc va chạm là về cơ bản đã được xác nhận, nhưng việc được đưa vào các danh mục chính thức vẫn phụ thuộc vào quy trình đánh giá của ủy ban thuộc Meteoritical Society. Vì thế, cách diễn đạt chính xác nhất là Uhackatik có bằng chứng rất mạnh và đang hướng tới công nhận chính thức, thay vì coi thủ tục đó đã hoàn tất. 8

Điều phát hiện này cho thấy

Câu chuyện của Uhackatik là ví dụ rõ ràng về vai trò bổ sung giữa quan sát công khai và kiểm chứng chuyên môn. Lapointe không “xác nhận” hố va chạm chỉ bằng Google Maps: ông phát hiện một mô hình đáng điều tra và chuyển nó tới đúng mạng lưới chuyên gia. Khoa học xác nhận giả thuyết ấy bằng dấu vết sốc trong đá, diễn giải địa chất và các phép đo tuổi. 12

Chính sự kết hợp đó biến một vòng tròn gần hồ Marsal thành một trong những cấu trúc va chạm cổ đáng chú ý của Canada.