Qwen: Mô hình AI mã nguồn mở từ Trung Quốc đang âm thầm vượt mặt đối thủ phương Tây

Trong nhiều năm, cuộc đua trí tuệ nhân tạo toàn cầu thường được kể như cuộc cạnh tranh giữa các công ty Mỹ như OpenAI, Google hay Anthropic. Nhưng trong thế giới AI mã nguồn mở, một cái tên khác đang nổi lên nhanh chóng: gia đình mô hình Qwen của Alibaba.

Đầu năm 2026, hệ mô hình này đã vượt 700 triệu lượt tải trên nền tảng Hugging Face — cộng đồng chia sẻ mô hình machine learning lớn nhất thế giới. Con số này giúp Qwen trở thành hệ thống AI mã nguồn mở được sử dụng rộng rãi nhất toàn cầu, vượt qua cả các đối thủ nổi tiếng như Llama của Meta.

Cột mốc này phản ánh một xu hướng lớn hơn: các công ty AI Trung Quốc đang phát hành các mô hình mạnh dưới dạng open‑weight hoặc mã nguồn mở, cho phép nhà phát triển toàn cầu tải về, chỉnh sửa và triển khai tự do.

Qwen là gì?

Qwen (viết tắt của Tongyi Qianwen) là họ mô hình ngôn ngữ lớn do Alibaba phát triển. Hệ sinh thái này gồm nhiều phiên bản khác nhau:

• mô hình nhỏ chạy cục bộ trên máy cá nhân
• mô hình trung bình dành cho ứng dụng doanh nghiệp
• mô hình đa phương thức lớn cho các tác vụ phức tạp như lập trình, suy luận và phân tích dữ liệu

Tính đến tháng 1/2026, tổng lượt tải của các mô hình Qwen trên Hugging Face đã vượt 700 triệu lượt.

Một số số liệu đáng chú ý:

• Qwen đã vượt Meta Llama về tổng lượt tải từ cuối năm 2025.
• Riêng tháng 12/2025, số lượt tải Qwen còn nhiều hơn tổng của tám mô hình phổ biến tiếp theo cộng lại.
• Hệ sinh thái đã xuất hiện hàng chục nghìn mô hình và ứng dụng phái sinh xây dựng trên Qwen.

Điều này khiến Qwen trở thành một lớp nền tảng quan trọng cho nhiều dự án AI mới.

Vì sao các mô hình AI Trung Quốc lan rộng nhanh?

Một phần lớn lý do nằm ở chiến lược của ngành AI Trung Quốc.

Theo báo cáo của Ủy ban Đánh giá Kinh tế và An ninh Mỹ‑Trung (USCC), Trung Quốc đã gần như “tất tay” vào hướng tiếp cận AI mã nguồn mở. Nhiều phòng thí nghiệm công bố trọng số mô hình và mã nguồn, đồng thời định giá dịch vụ thấp hơn đáng kể so với đối thủ phương Tây.

Cách tiếp cận này tạo ra một vòng lặp tăng trưởng:

• mô hình mở thu hút nhiều nhà phát triển
• nhà phát triển xây dựng ứng dụng và cải tiến
• các cải tiến thúc đẩy phiên bản mới
• hệ sinh thái tiếp tục mở rộng nhanh hơn

Chi phí thấp cũng là yếu tố quan trọng. Theo nhiều kỹ sư và nhà đầu tư mạo hiểm, các mô hình Trung Quốc đôi khi đạt hiệu năng tương đương nhưng chi phí vận hành thấp hơn đáng kể, điều rất hấp dẫn với startup có ngân sách hạn chế.

Không chỉ nhà phát triển độc lập sử dụng

Các mô hình AI Trung Quốc cũng đang xuất hiện trong hệ thống của nhiều công ty công nghệ phương Tây.

Ví dụ:

• Airbnb cho biết họ “phụ thuộc nhiều” vào mô hình Qwen của Alibaba để vận hành hệ thống chăm sóc khách hàng bằng AI.
• Pinterest đã thử nghiệm các mô hình AI Trung Quốc như DeepSeek để cải thiện hệ thống gợi ý nội dung và mua sắm trên nền tảng.

Những lựa chọn này thường mang tính thực dụng: doanh nghiệp đánh giá mô hình dựa trên hiệu năng, chi phí và khả năng tùy chỉnh, chứ không chỉ dựa trên quốc gia phát triển.

Tuy nhiên, xu hướng này cũng thu hút sự chú ý chính trị. Năm 2026, các ủy ban của Hạ viện Mỹ đã mở cuộc điều tra về việc Airbnb và nền tảng lập trình AI Cursor sử dụng mô hình AI Trung Quốc, với lo ngại liên quan đến an ninh và dữ liệu.

Startup ở Thung lũng Silicon cũng đang thử nghiệm

Trong cộng đồng startup, tốc độ áp dụng có thể còn nhanh hơn.

Một số phân tích cho thấy khoảng 80% startup AI mã nguồn mở đang gọi vốn từ quỹ Andreessen Horowitz sử dụng mô hình Trung Quốc làm nền tảng.

Các nghiên cứu khác cũng cho thấy mô hình Trung Quốc xuất hiện trong phần lớn stack công nghệ của startup AI, dù tỷ lệ chính xác thay đổi tùy cách thống kê.

Nhà phát triển thường đưa ra vài lý do chính:

• trọng số mở giúp tùy chỉnh sâu
• chạy mô hình cục bộ giúp giảm chi phí inference
• chu kỳ cập nhật nhanh với nhiều phiên bản mới

Hai chiến lược khác nhau trong cuộc đua AI

Sự trỗi dậy của Qwen cho thấy sự khác biệt chiến lược giữa hai hệ sinh thái AI lớn.

Nhiều mô hình hàng đầu của Mỹ vẫn đóng hoặc bán qua API thương mại, trong khi các công ty Trung Quốc ngày càng chọn phân phối open‑weight để nhanh chóng mở rộng cộng đồng người dùng.

Theo các nhà phân tích chính sách Mỹ, chiến lược này giúp xây dựng ảnh hưởng công nghiệp dài hạn: càng nhiều người dùng và nhà phát triển, hệ sinh thái càng có nhiều cải tiến và dữ liệu thực tế để tiếp tục nâng cấp mô hình.

Bức tranh lớn hơn

Con số 700 triệu lượt tải không chỉ là một kỷ lục kỹ thuật.

Nó cho thấy trọng tâm của AI mã nguồn mở đang dần chuyển sang một hệ sinh thái toàn cầu hơn, nơi các mô hình như Qwen, DeepSeek, Moonshot ngày càng xuất hiện trong công cụ của nhà phát triển, phòng nghiên cứu đại học và cả sản phẩm thương mại.

Liệu xu hướng này sẽ tiếp tục hay không còn phụ thuộc vào hiệu năng mô hình, quy định pháp lý và yếu tố địa chính trị. Nhưng có một điều rõ ràng: cuộc đua AI mã nguồn mở không còn chỉ do Thung lũng Silicon dẫn dắt nữa.