Giày bóng rổ cổ cao có thực sự ngăn ngừa bong gân? Bằng chứng khoa học nói gì

Nhiều người chơi bóng rổ, đặc biệt là những ai từng bị “lật cổ chân”, thường ưu tiên chọn giày cổ cao với niềm tin rằng nó bảo vệ mắt cá tốt hơn. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện tại lại cho thấy một bức tranh không đơn giản như vậy.

Bằng chứng từ các nghiên cứu lâm sàng và cơ sinh học

• Nghiên cứu tiến cứu trên diện rộng: Một nghiên cứu ngẫu nhiên có đối chứng theo dõi 622 vận động viên bóng rổ nghiệp dư đại học trong suốt một mùa giải đã kết luận: không có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê về tỷ lệ bong gân mắt cá chân giữa những người đi giày cổ cao và cổ thấp. Nghiên cứu chỉ ra rằng không có mối quan hệ chặt chẽ nào giữa chiều cao cổ giày và nguy cơ chấn thương.

• Phân tích cơ sinh học: Các thí nghiệm trong phòng thí nghiệm cũng cho thấy, khi mô phỏng các tình huống tiếp đất, không có sự khác biệt đáng kể về góc lật trong tối đa của mắt cá chân, biên độ chuyển động lật trong hay tốc độ góc của động tác lật trong giữa giày cổ cao và cổ thấp. Nói cách khác, cổ giày cao hơn không đồng nghĩa với việc nó có thể ngăn chặn hiệu quả động tác “lật” gây chấn thương.

• Các tổng quan hệ thống: Một số tổng quan tài liệu và phân tích gộp đưa ra kết luận tinh tế hơn: mặc dù một số nghiên cứu trong phòng thí nghiệm cho thấy giày cổ cao có thể hạn chế một phần nhỏ các chỉ số liên quan đến cơ chế bong gân, nhưng hiệu quả này không được chuyển hóa rõ ràng thành việc giảm tỷ lệ chấn thương thực tế trên sân bóng.

Vậy đâu mới là giải pháp hiệu quả?

Trong khi hiệu quả của giày cổ cao còn nhiều tranh cãi, thì các biện pháp can thiệp khác lại cho thấy bằng chứng mạnh mẽ hơn nhiều.

• Nẹp mắt cá chân (Ankle brace) là “vũ khí” lợi hại: Một tổng quan hệ thống và phân tích gộp với gần 3.600 đối tượng cho thấy, các vận động viên sử dụng nẹp mắt cá chân giảm nguy cơ bong gân tới 64% so với nhóm không sử dụng. Tuy nhiên, chất lượng phương pháp luận của các nghiên cứu trong phân tích này chỉ ở mức trung bình, vì vậy con số này cần được xem xét một cách thận trọng.

• Các khuyến nghị lâm sàng: Các hướng dẫn điều trị dựa trên bằng chứng đều thống nhất khuyến cáo: đối với những người đã từng bị bong gân, đặc biệt là bong gân tái phát nhiều lần, nên sử dụng nẹp mắt cá chân hoặc băng dán thể thao (tape) kết hợp với các bài tập thăng bằng, cảm thụ bản thể (proprioception) và tăng cường sức mạnh để ngăn ngừa chấn thương tái diễn.

Kết luận thực tế

Giày bóng rổ cổ cao có thể được lựa chọn vì cảm giác ôm chân, sự thoải mái hoặc khả năng cố định gót chân, nhưng nó không nên được xem là một phương pháp phòng ngừa bong gân đã được khoa học chứng minh.

Nếu bạn có tiền sử “lật cổ chân”, một đôi giày bóng rổ vừa vặn, kết hợp với nẹp mắt cá chân thể thao và chương trình tập luyện thăng bằng sẽ mang lại hiệu quả bảo vệ dựa trên bằng chứng vững chắc hơn nhiều so với việc chỉ đơn thuần chuyển từ giày cổ thấp lên giày cổ cao.

Tài liệu tham khảo:
Barrett, J. R., et al. "High- versus low-top shoes for the prevention of ankle sprains in basketball players: A prospective randomized study." The American Journal of Sports Medicine 21.4 (1993): 582-585.
Fu, W., et al. "The effect of high-top and low-top shoes on ankle inversion..." Journal of Sports Sciences (2014).
Gao, Y., et al. "The Effect of Basketball Shoe Collar on Ankle Stability: A Systematic Review and Meta-Analysis." Physical Activity and Health (2024).
Bellows, R., & Wong, C. K. "The effect of bracing and balance training on ankle sprain incidence among athletes: A systematic review with meta-analysis." (2025).
Doherty, C., et al. "Diagnosis, treatment and prevention of ankle sprains: update of an evidence-based clinical guideline." British Journal of Sports Medicine 52.15 (2018): 956-956.
Vuurberg, G., et al. "What are the clinical recommendations for the use of ankle braces? A scoping review." Journal of ISAKOS (2024).