Trung Quốc chi 295 tỷ USD xây trung tâm dữ liệu: Cuộc đua AI với Mỹ và nỗi lo 'bong bóng' đầu tư

Những động lực chính trong cuộc đua Trung tâm Dữ liệu của Trung Quốc

1. Đầu tư khổng lồ từ nhà nước

• Tháng 6/2026, Trung Quốc công bố kế hoạch chi khoảng 2.000 tỷ NDT (295 tỷ USD) trong 5 năm để xây dựng mạng lưới trung tâm dữ liệu toàn quốc, nhằm vượt Mỹ về AI.
• Thị trường trung tâm dữ liệu Trung Quốc đạt công suất lắp đặt khoảng 37 GW vào năm 2025, chiếm khoảng 27% công suất toàn cầu.
• Thị trường điện toán AI của Trung Quốc (vận hành trung tâm dữ liệu, dịch vụ điện toán AI và chip AI nội địa) đạt khoảng 500 tỷ NDT vào năm 2025.
• Chi tiêu cho hạ tầng đám mây tại Trung Quốc đại lục tăng 26% so với cùng kỳ năm ngoái trong quý 4/2025, đạt 14,7 tỷ USD.

2. Chiến lược 'Dữ liệu phía Đông - Tính toán phía Tây' (EDWC)

• Chính sách chủ chốt này, ra mắt năm 2022 và được khẳng định lại trong Kế hoạch 5 năm lần thứ 15 (tháng 3/2026), định hướng các trung tâm dữ liệu tốn nhiều năng lượng về phía Tây, nơi có đất đai, năng lượng tái tạo và chi phí làm mát rẻ hơn.
• Tám trung tâm điện toán quốc gia và 10 cụm trung tâm dữ liệu đã được thành lập.
• Mục tiêu là cân bằng phát triển vùng miền, giảm chi phí năng lượng ở phía Đông và hấp thụ năng lượng tái tạo dư thừa ở phía Tây.
• Lo ngại: Bất chấp chính sách, việc triển khai chip AI thực tế vẫn tập trung cao độ ở các tỉnh phía Đông (Bắc Kinh, Thượng Hải, Quảng Đông), khiến một số nhà phân tích cho rằng EDWC chỉ là 'ảo'.

3. Cạnh tranh khu vực và xây dựng tràn lan của chính quyền địa phương

• Chính quyền các tỉnh, thành phố đã cạnh tranh gay gắt để giành dự án trung tâm dữ liệu, đưa ra trợ cấp và phê duyệt nhanh, dẫn đến tình trạng xây dựng đầu cơ tràn lan.
• Tính đến giữa năm 2025, hơn 100 dự án trung tâm dữ liệu đã bị rút lại do mất ổn định lưới điện và dư cung.
• Trung Quốc hiện đang tạo ra một thị trường quốc gia để bán công suất tính toán dư thừa, thừa nhận tình trạng dư thừa.
• Tình trạng sử dụng dưới công suất của các trung tâm điện toán AI đang là vấn đề ngày càng lớn: năng lượng giá rẻ dồi dào không tự động tạo ra một mạng lưới điện toán thống nhất và có thể vận hành được.

4. Lợi thế năng lượng: 'Khoảng cách điện tử'

• Trung Quốc có lợi thế năng lượng đáng kể so với Mỹ trong việc cung cấp năng lượng cho các trung tâm dữ liệu AI, một hiện tượng được gọi là 'khoảng cách điện tử'.
• Trung Quốc xây dựng cơ sở hạ tầng điện nhanh hơn nhiều so với Mỹ và có công suất năng lượng tái tạo dư thừa (mặt trời, gió, thủy điện) ở các khu vực phía Tây.
• Mỹ đang phải đối mặt với nút thắt năng lượng: Wood Mackenzie báo cáo sự sụt giảm 50% các dự án trung tâm dữ liệu mới ở Mỹ vào cuối năm 2025 do hạn chế về lưới điện.
• Lưu ý: Hệ thống điện của Trung Quốc cũng có những nút thắt về thể chế riêng: giá điện cứng nhắc, lưới điện kém hiệu quả và tải trọng đỉnh không ổn định khiến các trung tâm dữ liệu khó tương thích với các nhà cung cấp năng lượng xanh.

5. Hạ tầng AI nội địa hóa và hạn chế về chip

• Các lệnh cấm vận xuất khẩu chất bán dẫn AI tiên tiến (Nvidia H100/H200, v.v.) của Mỹ đã buộc Trung Quốc phải đẩy nhanh phát triển chip nội địa.
• Thị trường trung tâm dữ liệu Trung Quốc hiện bao gồm khoảng 100 tỷ NDT chip AI nội địa, với các công ty như Alibaba tự phát triển bộ xử lý AI riêng.
• Tuy nhiên, khoảng cách về hiệu suất vẫn còn: chip AI Trung Quốc tụt hậu so với các đối thủ tiên tiến nhất của Mỹ và các vấn đề tương thích chip làm phức tạp mạng lưới điện toán quốc gia.
• Năng lực điện toán thông minh trong tám trung tâm điện toán quốc gia đã tăng trưởng nhanh chóng, nhưng phần lớn dựa trên phần cứng kém tiên tiến hơn.

So sánh: Trung Quốc vs. Mỹ

Những quan ngại và rủi ro chính

• Dư thừa công suất và đầu tư lãng phí: Sự cạnh tranh của chính quyền địa phương đã tạo ra tình trạng dư thừa trung tâm dữ liệu, nhiều cơ sở hoạt động dưới công suất và hơn 100 dự án bị hủy bỏ.
• Thách thức tích hợp lưới điện và năng lượng: Nỗ lực kết nối trung tâm dữ liệu với năng lượng tái tạo của Trung Quốc gặp phải những rào cản kỹ thuật: tải trọng đỉnh không ổn định và khó khăn trong dự báo.
• Mất cân bằng khu vực: EDWC chưa thể chuyển hoàn toàn sức mạnh tính toán về phía Tây; hầu hết năng lực tính toán AI vẫn tập trung ở các tỉnh phía Đông giàu có.
• Phụ thuộc vào chip: Các lệnh trừng phạt của Mỹ hạn chế khả năng tiếp cận GPU AI tiên tiến nhất của Trung Quốc, giới hạn hiệu suất tính toán thô ngay cả khi hiệu quả mô hình được cải thiện.
• Chi phí môi trường: Việc mở rộng trung tâm dữ liệu nhanh chóng làm tăng nhu cầu điện năng và lượng khí thải carbon, mặc dù Trung Quốc đang thử nghiệm sử dụng trung tâm dữ liệu để hấp thụ năng lượng tái tạo dư thừa.

Kết luận

Việc mở rộng trung tâm dữ liệu của Trung Quốc có quy mô và tốc độ khổng lồ, được thúc đẩy bởi kế hoạch tập trung của chính phủ và lợi thế về chi phí năng lượng thực sự. Mỹ vẫn dẫn đầu về số lượng cơ sở, tổng chi tiêu vốn AI và khả năng tiếp cận chip. Nhưng lợi thế cấu trúc của Trung Quốc - xây dựng nhanh hơn, điện rẻ hơn và chiến lược quốc gia thống nhất - đang thu hẹp khoảng cách. Rủi ro lớn nhất nằm ở mặt trái: xây dựng tràn lan, mất cân bằng chính sách khu vực, nút thắt chip và các vấn đề tích hợp lưới điện có thể biến kế hoạch xây dựng hạ tầng AI được lên kế hoạch lớn nhất thế giới thành một vụ lãng phí đầu cơ tốn kém.