Cú sốc dầu mỏ ba mặt trận: Chiến dịch UAV của Ukraine, đóng cửa eo biển Hormuz và khủng hoảng Bab el-Mandeb tạo ra sự thiếu hụt lịch sử 6 triệu thùng/ngày

Tác động tích lũy đã hạn chế nghiêm trọng các hoạt động hải quân và vận tải thương mại của Nga trên Biển Đen.

Tác động đến xuất khẩu dầu của Kazakhstan qua nhà ga CPC

Đường ống dẫn dầu Caspian Pipeline Consortium (CPC) xử lý khoảng 80% lượng dầu thô xuất khẩu của Kazakhstan và chiếm hơn 1% nguồn cung dầu toàn cầu . Nó đã bị tấn công nhiều lần:

• Ngày 29/11/2025: Một cuộc tấn công bằng UAV của Ukraine đã làm hư hại nghiêm trọng nhà ga Yuzhnaya Ozereyevka gần Novorossiysk, khiến hoạt động xuất khẩu phải tạm dừng. Bộ Ngoại giao Kazakhstan kêu gọi Ukraine ngừng các cuộc tấn công, gọi đây là sự xâm phạm lợi ích kinh tế của nước này . Công suất xuất khẩu dự kiến không thể phục hồi cho đến ít nhất ngày 11/12 . Châu Âu đã mất 3,8 triệu tấn dầu Kazakhstan do hậu quả này .
• Tháng 12/2025: Kazakhstan tạm thời giảm các lô hàng dầu qua CPC do các cuộc tấn công bằng UAV và thời tiết xấu . Nước này đã chuyển hướng một phần dầu thô qua đường ống Baku-Tbilisi-Ceyhan (BTC) .
• Ngày 20–23/7/2026: Các cuộc tấn công bằng UAV mới vào các tàu chở dầu tại nhà ga CPC buộc phải đình chỉ xuất khẩu lần nữa . Kazakhstan lên án các cuộc tấn công và thông báo đã cắt giảm sản lượng khai thác dầu thô - Bộ Năng lượng cho biết 'các công ty dầu khí đã điều chỉnh sản lượng hàng ngày, gây ra sự sụt giảm tạm thời về khối lượng sản xuất' . Sản lượng dầu tổng thể của Kazakhstan giảm xuống còn 1,63 triệu thùng/ngày từ mức trung bình 2,07 triệu thùng/ngày của tháng Bảy .

Áp lực đồng thời lên các điểm thắt nút năng lượng toàn cầu

Sự gián đoạn trên Biển Đen đang diễn ra cùng lúc với các cuộc khủng hoảng thậm chí còn lớn hơn tại hai điểm thắt nút hàng hải quan trọng khác.

Eo biển Hormuz: Kể từ cuối tháng 2/2026, eo biển này gần như đã bị đóng cửa đối với vận chuyển thương mại do xung đột Iran. Đến giữa năm 2026, dữ liệu AIS xác nhận lưu lượng chỉ bằng khoảng 5% so với khối lượng trước chiến tranh, với 166–230 tàu chở dầu bị mắc kẹt xếp hàng dài ở phía Vịnh Ba Tư . Năm 2024, dòng dầu qua eo biển đạt trung bình khoảng 20 triệu thùng/ngày (khoảng 1/5 lượng tiêu thụ toàn cầu) . Viện Baker ước tính việc đóng cửa đang chặn hoặc chuyển hướng khoảng 20% thương mại toàn cầu về dầu thô và LNG .

Eo biển Bab el-Mandeb: Vốn đã bị gián đoạn nghiêm trọng bởi các cuộc tấn công của Houthi bắt đầu từ cuối năm 2023, lưu lượng chỉ phục hồi một chút vào năm 2025 trước khi cuộc chiến Iran năm 2026 làm mới sự chú ý đến điểm thắt nút này . Ngân hàng Thế giới ghi nhận lượng giao thông hàng hải qua khu vực này giảm 15% khi bóng đen xung đột lan rộng .

Riêng hai điểm thắt nút này đã xử lý khối lượng kết hợp vượt xa dòng chảy trên Biển Đen, tạo ra một áp lực ba mặt trận đồng thời lên vận chuyển dầu toàn cầu.

Cảnh báo thiếu hụt 6 triệu thùng/ngày của IEA

Các cảnh báo của IEA đã leo thang mạnh mẽ:

• Tháng 3/2026: IEA cảnh báo cuộc chiến Iran đang tạo ra 'sự gián đoạn nguồn cung lớn nhất trong lịch sử thị trường dầu mỏ toàn cầu', với nguồn cung có khả năng giảm 8 triệu thùng/ngày chỉ trong tháng Ba . Dòng chảy qua eo biển Hormuz chỉ bằng chưa đến 10% mức trước khủng hoảng .
• Ngày 13/5/2026: IEA chính thức đại tu triển vọng thị trường của mình, tuyên bố thế giới đang phải đối mặt với 'tình trạng thiếu hụt dầu thô khổng lồ 6 triệu thùng/ngày' có thể khiến thị trường thắt chặt kéo dài đến tận sau năm 2026 ngay cả khi xung đột Iran được giải quyết nhanh chóng . S&P Global mô tả thị trường 'thiếu hụt nghiêm trọng' và dự báo thâm hụt kéo dài đến quý IV/2026 .
• Ngày 2/6/2026: IEA cảnh báo về 'kho dự trữ ở mức cực kỳ thấp trước nhu cầu cao điểm mùa hè', lưu ý rằng nguồn cung tăng từ châu Mỹ 'chỉ bù đắp một phần nhỏ 14 triệu thùng/ngày bị mất từ các nhà sản xuất vùng Vịnh' . Cơ quan này cảnh báo rằng việc giải phóng kho dự trữ khẩn cấp chỉ là giải pháp tạm thời chứ không phải là biện pháp khắc phục cho tình trạng thiếu hụt cơ cấu .

Con số 6 triệu thùng/ngày đại diện cho sự thiếu hụt ròng sau khi tính đến tất cả nguồn cung bù đắp hiện có - sự gián đoạn tổng thể từ Trung Đông lớn hơn nhiều, với IEA trích dẫn khoảng 14 triệu thùng/ngày bị mất chỉ riêng từ các nhà sản xuất vùng Vịnh .

Kết luận: Chiến dịch UAV của Ukraine trên Biển Đen đã làm gián đoạn hiệu quả một tuyến đường vận chuyển dầu toàn cầu lớn, buộc Kazakhstan phải cắt giảm sản lượng và chuyển hướng xuất khẩu. Điều này xảy ra song song với việc đóng cửa gần như hoàn toàn eo biển Hormuz và sự gián đoạn đang diễn ra tại Bab el-Mandeb, tạo ra một áp lực ba mặt trận lên nguồn cung dầu toàn cầu. Cảnh báo của IEA về tình trạng thiếu hụt 6 triệu thùng/ngày - mức lớn nhất trong lịch sử - phản ánh rằng ngay cả khi xung đột Iran được giải quyết ngay lập tức, thị trường sẽ vẫn thiếu hụt nghiêm trọng cho đến tận năm 2027, với lượng tồn kho ở mức cực kỳ thấp trước nhu cầu cao điểm mùa hè.