Khảo sát biển phía đông Đài Loan: Động thái mới nhất của Bắc Kinh sau đàm phán Nhật-Philippines

Bối cảnh rộng hơn: Phản ứng ba giai đoạn trước các cuộc đàm phán Nhật-Philippines

Cuộc khảo sát môi trường không diễn ra một cách riêng lẻ. Đây là giai đoạn thứ ba của một sự leo thang có tính toán của Bắc Kinh, bắt nguồn từ tuyên bố ngày 28/5 của Nhật Bản và Philippines rằng họ sẽ bắt đầu các cuộc đàm phán chính thức để phân định các vùng đặc quyền kinh tế (EEZ) và thềm lục địa của họ ở các khu vực phía đông Đài Loan.

Trung Quốc đã lên án các cuộc đàm phán này là "bất hợp pháp và vô hiệu", cho rằng vùng biển này nằm trong các quyền hàng hải mà họ tuyên bố chủ quyền và Nhật Bản cùng Philippines "đã lách Trung Quốc" khi tiến hành chúng. Phản ứng của Trung Quốc diễn ra theo ba giai đoạn riêng biệt:

Giai đoạn 1 — Ngày 1/6: Đội tàu Cảnh sát biển Trung Quốc (CCG) Daishan đã thực hiện một cuộc tuần tra thực thi pháp luật tại cùng vùng biển, mà họ mô tả là một "phản ứng cần thiết" trước các cuộc đàm phán Nhật-Philippines.

Giai đoạn 2 — Ngày 6–10/6: Bộ Giao thông Vận tải đã lãnh đạo một "chiến dịch thực thi pháp luật giao thông hàng hải đặc biệt và khảo sát thủy văn." Chiến dịch liên ngành này đã kiểm tra 198 tàu và thực hiện lập bản đồ đáy biển. Đáng chú ý, các tàu Trung Quốc đã gọi điện qua radio cho ba tàu chở hàng đi qua (mang cờ Singapore, Liberia và Benin) để hỏi về cảng xuất phát, điểm đến và số lượng thuyền viên — một động thái được báo cáo là lần đầu tiên. Lực lượng bảo vệ bờ biển Đài Loan đã triển khai tàu để đáp trả, gọi hoạt động này là vi phạm luật pháp quốc tế.

Giai đoạn 3 — Ngày 16–18/6: Tàu Marine Geology No. 6 của Bộ Tài nguyên Thiên nhiên đã tiến hành khảo sát môi trường. South China Morning Post đã ghi nhận rõ ràng rằng cuộc khảo sát này là "dấu hiệu mới nhất cho thấy nỗ lực của Bắc Kinh nhằm củng cố các tuyên bố về quyền tài phán của mình trong khu vực sau các cuộc đàm phán ranh giới hàng hải Nhật-Philippines."

Hàm ý Chiến lược

Các hành động của Bắc Kinh đại diện cho một chiến dịch phối hợp nhằm thiết lập sự hiện diện vật lý và kiểm soát hành chính đối với các vùng biển phía đông Đài Loan. Bằng cách triển khai các cuộc tuần tra của cảnh sát biển, các hoạt động thực thi pháp luật, khảo sát thủy văn và tàu nghiên cứu, Trung Quốc đang phủ đầu bất kỳ thỏa thuận ranh giới nào giữa Nhật Bản và Philippines mà loại trừ các tuyên bố chủ quyền của mình. Bloomberg đưa tin chiến dịch tổng thể nhằm mục đích "gây áp lực cho các tuyên bố chủ quyền của mình."

Bản thân các cuộc đàm phán Nhật-Philippines là bất thường, vì hai nước không có chung đường biên giới biển liền kề. Tuy nhiên, cả hai đều có các tuyên bố chủ quyền về thềm lục địa có thể chồng lấn khi họ muốn mở rộng thềm lục địa hợp pháp của mình ra ngoài 200 hải lý, với tuyên bố của Tokyo dựa trên đảo Okinotori. Trung Quốc đã bác bỏ hoàn toàn các cuộc đàm phán, với người phát ngôn Bộ Ngoại giao Lâm Kiện tuyên bố vào ngày 9/6 rằng Nhật Bản và Philippines "đã lách Trung Quốc để tiến hành cái gọi là đàm phán phân định ranh giới hàng hải, một động thái xâm phạm nghiêm trọng các quyền và lợi ích hàng hải của Trung Quốc."

Tóm lại, cuộc khảo sát môi trường từ ngày 16–18/6 không chỉ đơn thuần là một nhiệm vụ khoa học. Đó là một phần không thể tách rời của một chiến lược có chủ đích của Bắc Kinh nhằm khẳng định quyền tài phán trong một khu vực đã trở thành một điểm nóng mới ở Tây Thái Bình Dương.