Điều tiết cảm xúc là gì? Tổng quan từ tài liệu nghiên cứu

Điều tiết cảm xúc (emotion regulation) có thể được hiểu là quá trình mà sau khi cảm xúc được khơi gợi, cá nhân sử dụng các cơ chế bên trong và bên ngoài để nhận biết, giám sát, đánh giá, điều chỉnh và sửa đổi phản ứng cảm xúc, nhằm giúp bản thân thích nghi tốt hơn với tình huống. Đối với trẻ nhỏ, điều tiết cảm xúc không chỉ đơn giản là "kiểm soát cảm xúc", mà là một hành trình phát triển từ việc được người lớn hỗ trợ (đồng điều chỉnh) đến khả năng tự thực hiện (tự điều chỉnh).

1. Định nghĩa về điều tiết cảm xúc

• Thompson (1994) định nghĩa điều tiết cảm xúc là các quá trình bên ngoài và bên trong chịu trách nhiệm giám sát, đánh giá và điều chỉnh các phản ứng cảm xúc.
• Eisenberg và cộng sự mô tả sự tự điều chỉnh liên quan đến cảm xúc là khả năng tái định hướng, kiểm soát, điều biến và điều chỉnh sự kích thích cảm xúc để cá nhân có thể vận hành một cách thích nghi trong các tình huống giàu cảm xúc.
• Cole và cộng sự (2004) cho rằng điều tiết cảm xúc ám chỉ những thay đổi liên quan đến các cảm xúc đã được kích hoạt, bao gồm thay đổi trong chính cảm xúc đó hoặc trong các quá trình tâm lý khác như trí nhớ hay tương tác xã hội.
• Một số tài liệu cũng định nghĩa điều tiết cảm xúc ở trẻ em là quá trình trẻ giám sát và kiểm soát trạng thái cảm xúc cũng như sự biểu lộ cảm xúc của mình để thích ứng với các tình huống hoặc yêu cầu xã hội khác nhau.

2. Nội dung chính của điều tiết cảm xúc

• Nhận thức và Giám sát: Cá nhân phải có khả năng nhận biết mình đang trải qua loại cảm xúc gì.
• Đánh giá: Quá trình điều tiết bao gồm việc đánh giá mối quan hệ giữa phản ứng cảm xúc của bản thân và yêu cầu từ môi trường xung quanh.
• Điều chỉnh và Sửa đổi: Cá nhân có thể tác động để thay đổi phản ứng cảm xúc, chẳng hạn như điều chỉnh cường độ, thời gian kéo dài hoặc cách thể hiện cảm xúc cho phù hợp.
• Quản lý Biểu hiện: Đặc biệt ở trẻ em, khả năng kiểm soát và điều chỉnh cách thể hiện cảm xúc ra bên ngoài để phù hợp với các quy tắc xã hội là một phần quan trọng.
• Chức năng Thích nghi: Mục tiêu cuối cùng của điều tiết cảm xúc là giúp cá nhân hoạt động hiệu quả hơn trong các tình huống gây kích thích cảm xúc.

3. Phân biệt: Điều tiết cảm xúc không phải là kìm nén

• Điều tiết cảm xúc không đồng nghĩa với việc kìm nén hay phủ nhận cảm xúc, mà là khả năng quản lý và thay đổi cách thức, thời điểm và cường độ mà cảm xúc xuất hiện.
• Phạm vi của điều tiết cảm xúc rộng hơn nhiều so với việc chỉ đơn thuần "kiểm soát cảm xúc", vì nó có thể liên quan đến việc thay đổi chính cảm xúc hoặc các quá trình tâm lý và tương tác xã hội đi kèm với nó.

4. Ý nghĩa phát triển của điều tiết cảm xúc ở trẻ mầm non

• Ở trẻ nhỏ, quá trình điều tiết cảm xúc thường bắt đầu bằng việc người lớn hỗ trợ điều chỉnh thay cho trẻ, rồi dần dần trẻ học cách tự điều chỉnh.
• Các tài liệu về ảnh hưởng của cha mẹ và người chăm sóc chỉ ra rằng sự chuyển đổi từ đồng điều chỉnh sang tự điều chỉnh có liên quan đến sự xuất hiện của khả năng phản tư, cho phép trẻ tự nguyện áp dụng các chiến lược để điều chỉnh cảm xúc của mình.
• Khả năng điều tiết cảm xúc cũng được coi là yếu tố trung gian then chốt kết nối những trải nghiệm ban đầu với sự phát triển tích cực sau này của trẻ.

5. Gợi ý cách viết đưa vào phần Tổng quan nghiên cứu

Điều tiết cảm xúc là năng lực mà cá nhân, sau khi cảm xúc được khơi gợi, sử dụng các quá trình bên trong và bên ngoài để giám sát, đánh giá và điều chỉnh phản ứng cảm xúc. Eisenberg và các cộng sự bổ sung rằng tự điều chỉnh liên quan đến cảm xúc bao hàm việc tái định hướng, kiểm soát, điều biến và sửa đổi sự kích thích cảm xúc để cá nhân có thể thích ứng trong các tình huống. Cole và nhóm nghiên cứu lại nhấn mạnh điều tiết cảm xúc là những thay đổi gắn liền với các cảm xúc đã được kích hoạt, có thể diễn ra trong chính cảm xúc đó hoặc trong các tiến trình tâm lý khác như trí nhớ hay tương tác xã hội. Do đó, điều tiết cảm xúc không phải là kìm nén, mà là quá trình điều chỉnh cường độ, cách biểu đạt và phản ứng hành vi dựa trên yêu cầu của tình huống.

6. Điểm nhấn từ các tài liệu tham khảo chính

• Thompson: Lý tưởng để sử dụng cho định nghĩa nền tảng, với trọng tâm là các hoạt động "giám sát, đánh giá, điều chỉnh" và "các quá trình bên trong, bên ngoài".
• Eisenberg và cộng sự: Phù hợp khi bàn về khả năng tự điều chỉnh cảm xúc ở trẻ, nhấn mạnh vào tính thích nghi và sự tái định hướng, kiểm soát cảm xúc.
• Cole và cộng sự: Hữu ích khi cần làm rõ điều tiết cảm xúc không chỉ thay đổi bản thân cảm xúc mà còn có thể làm thay đổi các quá trình tâm lý và tương tác xã hội khác.
• Tài liệu về nuôi dạy con cái và điều tiết cảm xúc: Thích hợp để phân tích sự phát triển ở trẻ mầm non, với ý tưởng cốt lõi là sự chuyển dần từ đồng điều chỉnh bởi người lớn sang tự điều chỉnh.

7. Kết luận

• Tổng hợp các tài liệu cho thấy, điều tiết cảm xúc là năng lực đa diện, giúp cá nhân sử dụng cả yếu tố nội tại lẫn ngoại cảnh để quản lý phản ứng của mình trước các tình huống giàu cảm xúc.
• Mục đích không phải là loại bỏ cảm xúc mà là giúp cá nhân biểu đạt và quản lý chúng theo cách phù hợp, qua đó thúc đẩy sự thích ứng và tương tác xã hội tích cực.
• Các định nghĩa trong nghiên cứu hiện nay vẫn có những điểm nhấn mạnh khác nhau. Một số tập trung vào sự thay đổi trong phản ứng cảm xúc, trong khi số khác nhấn mạnh vào việc quản lý biểu hiện trong bối cảnh xã hội. Vì vậy, khi viết tổng quan, người đọc nên xác định rõ mình đang tiếp cận theo định nghĩa nào.