Danh hiệu “tiểu khổng lồ” là đỉnh cao của một hệ thống phân cấp ba tầng được quản lý chặt chẽ dành cho các nhà sản xuất nhỏ . Các công ty đầu tiên phải đạt chuẩn “SME Đổi mới Sáng tạo” ở cấp tỉnh, sau đó tốt nghiệp lên “SME Chuyên sâu”, và những công ty xuất sắc nhất cuối cùng được MIIT phong tặng danh hiệu “Tiểu khổng lồ” cấp quốc gia. Chương trình chính thức được khởi động vào tháng 11 năm 2018, tập trung vào việc đổi mới công nghệ cốt lõi trong mười lĩnh vực chiến lược thuộc kế hoạch “Made in China 2025”, bao gồm chip, robot và hàng không vũ trụ .

Việc tuyển chọn cực kỳ khắt khe. Để đủ điều kiện, một công ty ứng viên phải nằm trong top ba toàn cầu về thị trường ngách của mình, phần lớn doanh thu đến từ chỉ một hoặc hai sản phẩm cốt lõi, đồng thời thể hiện cường độ R&D và số lượng bằng sáng chế cao. Sự chấp thuận cuối cùng phải trải qua quy trình thẩm định nghiêm ngặt của tỉnh và MIIT . Quan trọng hơn, danh hiệu này không phải vĩnh viễn; nó có thời hạn ba năm và các công ty phải trải qua các đợt gia hạn theo lô để chứng minh họ vẫn ở đỉnh cao công nghệ . Khi được công nhận, các công ty sẽ nhận được gói hỗ trợ từ nhà nước, bao gồm tài chính ưu đãi, ưu đãi thuế, và tiếp cận thị trường thuận lợi, tất cả nhằm giảm sự phụ thuộc vào nhập khẩu các linh kiện quan trọng .

Mắt xích trọng yếu trong chuỗi cung ứng robot hình người

Mối liên hệ giữa các “tiểu khổng lồ” và robot hình người không chỉ là lý thuyết – nó mang tính cấu trúc. Bản đồ chuỗi giá trị “Humanoid 100” của Morgan Stanley cho thấy 56% tổng số công ty được xác nhận tham gia vào chuỗi cung ứng robot hình người có trụ sở tại Trung Quốc . Các linh kiện mà những “tiểu khổng lồ” này sản xuất chính xác là những nút thắt cổ chai lớn nhất của phần cứng khi chế tạo robot hình người.

Trung Quốc đang nhanh chóng nội địa hóa phần cứng robot hình người, và các “tiểu khổng lồ” được chỉ định là những người dẫn đầu cuộc chơi này. Trong thị trường cảm biến lực 6D, một công ty duy nhất, Link-Touch, đang chiếm hơn 70% thị phần, với các công ty đẳng cấp khác như Kunwei và SRI theo sát phía sau . Sự năng động này được lặp lại trên toàn bộ chuỗi giá trị. Hubei Kofon, một “tiểu khổng lồ” được công nhận, cung cấp hơn 85% một loại bộ giảm tốc cụ thể dùng trong máy móc công nghiệp, cho thấy vị thế độc quyền mà các công ty này có thể đạt được . Đối với vòng bi chính xác, thứ cần thiết để giảm ma sát trong khi duy trì độ chính xác quay ở các khớp robot hình người, các nhà sản xuất là “tiểu khổng lồ” chuyên dụng chính là những nhà cung cấp chủ chốt cho hệ sinh thái robot và xe điện rộng lớn hơn .

Sự tập trung thị trường này mang một tín hiệu rõ ràng. Bởi vì các thành phần phần cứng – bộ truyền động, động cơ, bộ giảm tốc, vít me bi và vòng bi – chiếm tới 55% hóa đơn nguyên vật liệu (BOM) của một robot hình người, các “tiểu khổng lồ” thống trị các bộ phận này có sức mạnh định giá và tính không thể thay thế về mặt công nghệ một cách không cân xứng . Một sự thay đổi chiến lược gần đây càng làm tăng thêm tính cấp thiết: một số nhà sản xuất robot hàng đầu Trung Quốc như UBTECH đang bắt đầu nội bộ hóa nguồn cung các bộ phận quan trọng này, có khả năng xác định lại mối quan hệ của họ với hệ sinh thái “tiểu khổng lồ” .

Một kế hoạch hành động chiến lược cho các bên liên quan nước ngoài

Đối với những người quan sát bên ngoài, việc coi các công ty này là những nhà sản xuất linh kiện mờ nhạt là một sai lầm chiến lược. Dưới đây là cách các bên liên quan khác nhau nên chuyển đổi định danh “tiểu khổng lồ” thành một khuôn khổ thực tế:

• Đối với nhà đầu tư nước ngoài: Các công ty này mang lại sự tiếp xúc trực tiếp với các thị trường ngách công nghiệp có biên lợi nhuận cao, được nhà nước hậu thuẫn, vốn là nền tảng cho cuộc cách mạng robot toàn cầu. Thách thức nằm ở khả năng tiếp cận. Nhiều công ty chưa niêm yết hoặc chỉ giao dịch trên Sàn giao dịch Chứng khoán Bắc Kinh với sự tham gia hạn chế của nước ngoài. Danh hiệu của họ báo hiệu sự chứng thực của nhà nước về hào công nghệ, nhưng các kiểm soát địa chính trị đối với việc chuyển giao công nghệ nhạy cảm vẫn là mối quan tâm hàng đầu .
• Đối với các chiến lược gia doanh nghiệp: Danh sách các “tiểu khổng lồ” là bản đồ tìm nguồn cung ứng quan trọng nhất cho các linh kiện robot hình người. Sự hiện diện của một công ty trong danh sách này khiến nó trở thành ứng cử viên hàng đầu cho các liên doanh, thỏa thuận cung cấp dài hạn hoặc mua lại nếu các quy định cho phép. Với sự thống trị thị trường ngách và chu kỳ gia hạn danh hiệu ba năm, việc sắp xếp thời gian hợp tác trùng với đợt xét duyệt hàng loạt có thể tạo ra đòn bẩy.
• Đối với giám đốc điều hành chuỗi cung ứng: Phớt lờ danh sách này đồng nghĩa với việc phớt lờ nơi rủi ro điểm hỏng duy nhất (single-point-of-failure) là cao nhất cho toàn bộ ngành công nghiệp robot hình người. Lập bản đồ những người nắm giữ danh hiệu theo các danh mục cụ thể – nhà sản xuất bộ giảm tốc sóng hài (harmonic reducer), nhà phát triển cảm biến mô-men, nhà sản xuất vòng bi – mang đến một góc nhìn hướng tới tương lai về nơi cơ sở cung ứng tập trung nhất. Nó tiết lộ không chỉ nên mua từ ai, mà còn cả nơi chính sách công nghiệp của Trung Quốc đang nhắm đến để đạt được tự chủ tiếp theo.

Danh hiệu “tiểu khổng lồ” là đỉnh cao của một hệ thống phân cấp ba tầng được quản lý chặt chẽ dành cho các nhà sản xuất nhỏ . Các công ty đầu tiên phải đạt chuẩn “SME Đổi mới Sáng tạo” ở cấp tỉnh, sau đó tốt nghiệp lên “SME Chuyên sâu”, và những công ty xuất sắc nhất cuối cùng được MIIT phong tặng danh hiệu “Tiểu khổng lồ” cấp quốc gia. Chương trình chính thức được khởi động vào tháng 11 năm 2018, tập trung vào việc đổi mới công nghệ cốt lõi trong mười lĩnh vực chiến lược thuộc kế hoạch “Made in China 2025”, bao gồm chip, robot và hàng không vũ trụ .

Việc tuyển chọn cực kỳ khắt khe. Để đủ điều kiện, một công ty ứng viên phải nằm trong top ba toàn cầu về thị trường ngách của mình, phần lớn doanh thu đến từ chỉ một hoặc hai sản phẩm cốt lõi, đồng thời thể hiện cường độ R&D và số lượng bằng sáng chế cao. Sự chấp thuận cuối cùng phải trải qua quy trình thẩm định nghiêm ngặt của tỉnh và MIIT . Quan trọng hơn, danh hiệu này không phải vĩnh viễn; nó có thời hạn ba năm và các công ty phải trải qua các đợt gia hạn theo lô để chứng minh họ vẫn ở đỉnh cao công nghệ . Khi được công nhận, các công ty sẽ nhận được gói hỗ trợ từ nhà nước, bao gồm tài chính ưu đãi, ưu đãi thuế, và tiếp cận thị trường thuận lợi, tất cả nhằm giảm sự phụ thuộc vào nhập khẩu các linh kiện quan trọng .

Mắt xích trọng yếu trong chuỗi cung ứng robot hình người

Mối liên hệ giữa các “tiểu khổng lồ” và robot hình người không chỉ là lý thuyết – nó mang tính cấu trúc. Bản đồ chuỗi giá trị “Humanoid 100” của Morgan Stanley cho thấy 56% tổng số công ty được xác nhận tham gia vào chuỗi cung ứng robot hình người có trụ sở tại Trung Quốc . Các linh kiện mà những “tiểu khổng lồ” này sản xuất chính xác là những nút thắt cổ chai lớn nhất của phần cứng khi chế tạo robot hình người.

Trung Quốc đang nhanh chóng nội địa hóa phần cứng robot hình người, và các “tiểu khổng lồ” được chỉ định là những người dẫn đầu cuộc chơi này. Trong thị trường cảm biến lực 6D, một công ty duy nhất, Link-Touch, đang chiếm hơn 70% thị phần, với các công ty đẳng cấp khác như Kunwei và SRI theo sát phía sau . Sự năng động này được lặp lại trên toàn bộ chuỗi giá trị. Hubei Kofon, một “tiểu khổng lồ” được công nhận, cung cấp hơn 85% một loại bộ giảm tốc cụ thể dùng trong máy móc công nghiệp, cho thấy vị thế độc quyền mà các công ty này có thể đạt được . Đối với vòng bi chính xác, thứ cần thiết để giảm ma sát trong khi duy trì độ chính xác quay ở các khớp robot hình người, các nhà sản xuất là “tiểu khổng lồ” chuyên dụng chính là những nhà cung cấp chủ chốt cho hệ sinh thái robot và xe điện rộng lớn hơn .

Sự tập trung thị trường này mang một tín hiệu rõ ràng. Bởi vì các thành phần phần cứng – bộ truyền động, động cơ, bộ giảm tốc, vít me bi và vòng bi – chiếm tới 55% hóa đơn nguyên vật liệu (BOM) của một robot hình người, các “tiểu khổng lồ” thống trị các bộ phận này có sức mạnh định giá và tính không thể thay thế về mặt công nghệ một cách không cân xứng . Một sự thay đổi chiến lược gần đây càng làm tăng thêm tính cấp thiết: một số nhà sản xuất robot hàng đầu Trung Quốc như UBTECH đang bắt đầu nội bộ hóa nguồn cung các bộ phận quan trọng này, có khả năng xác định lại mối quan hệ của họ với hệ sinh thái “tiểu khổng lồ” .

Một kế hoạch hành động chiến lược cho các bên liên quan nước ngoài

Đối với những người quan sát bên ngoài, việc coi các công ty này là những nhà sản xuất linh kiện mờ nhạt là một sai lầm chiến lược. Dưới đây là cách các bên liên quan khác nhau nên chuyển đổi định danh “tiểu khổng lồ” thành một khuôn khổ thực tế:

• Đối với nhà đầu tư nước ngoài: Các công ty này mang lại sự tiếp xúc trực tiếp với các thị trường ngách công nghiệp có biên lợi nhuận cao, được nhà nước hậu thuẫn, vốn là nền tảng cho cuộc cách mạng robot toàn cầu. Thách thức nằm ở khả năng tiếp cận. Nhiều công ty chưa niêm yết hoặc chỉ giao dịch trên Sàn giao dịch Chứng khoán Bắc Kinh với sự tham gia hạn chế của nước ngoài. Danh hiệu của họ báo hiệu sự chứng thực của nhà nước về hào công nghệ, nhưng các kiểm soát địa chính trị đối với việc chuyển giao công nghệ nhạy cảm vẫn là mối quan tâm hàng đầu .
• Đối với các chiến lược gia doanh nghiệp: Danh sách các “tiểu khổng lồ” là bản đồ tìm nguồn cung ứng quan trọng nhất cho các linh kiện robot hình người. Sự hiện diện của một công ty trong danh sách này khiến nó trở thành ứng cử viên hàng đầu cho các liên doanh, thỏa thuận cung cấp dài hạn hoặc mua lại nếu các quy định cho phép. Với sự thống trị thị trường ngách và chu kỳ gia hạn danh hiệu ba năm, việc sắp xếp thời gian hợp tác trùng với đợt xét duyệt hàng loạt có thể tạo ra đòn bẩy.
• Đối với giám đốc điều hành chuỗi cung ứng: Phớt lờ danh sách này đồng nghĩa với việc phớt lờ nơi rủi ro điểm hỏng duy nhất (single-point-of-failure) là cao nhất cho toàn bộ ngành công nghiệp robot hình người. Lập bản đồ những người nắm giữ danh hiệu theo các danh mục cụ thể – nhà sản xuất bộ giảm tốc sóng hài (harmonic reducer), nhà phát triển cảm biến mô-men, nhà sản xuất vòng bi – mang đến một góc nhìn hướng tới tương lai về nơi cơ sở cung ứng tập trung nhất. Nó tiết lộ không chỉ nên mua từ ai, mà còn cả nơi chính sách công nghiệp của Trung Quốc đang nhắm đến để đạt được tự chủ tiếp theo.