Câu trả lời ngắn gọn: Trump gọi đích danh Hàn Quốc không chỉ vì một dòng đăng trên mạng xã hội. Ông dùng vụ một tàu hàng Hàn Quốc bị nêu là mục tiêu trong sự cố tại eo biển Hormuz làm lý do trực tiếp, rồi đặt Seoul vào một khung lớn hơn: nước nào hưởng lợi từ tuyến dầu mỏ và từ bảo đảm an ninh của Mỹ thì phải góp phần bảo vệ tuyến đó.^[10][5][14]

Cái cớ trực tiếp: một tàu hàng Hàn Quốc

Theo thông tin được Sina Finance dẫn lại, Trump nói Iran đã nổ súng vào một số tàu của các nước “không liên quan” trong quá trình lưu thông gắn với “Freedom Plan” — chương trình Mỹ khởi động vào ngày thứ Hai nhằm dẫn hướng tàu thương mại đi qua eo biển Hormuz — và trong số đó có một tàu hàng Hàn Quốc.^[10]

Sau đó, Trump viết: “Có lẽ đã đến lúc Hàn Quốc tham gia nhiệm vụ này!”^[10] Về mặt chính trị, câu này biến Hàn Quốc từ một bên quan sát thành một nước có tàu bị đặt trong vùng rủi ro. Nói cách khác, Washington không chỉ nói “hãy giúp Mỹ”, mà còn gợi ý rằng “tàu của chính các bạn cũng đang bị đe dọa”.^[10]

Nhưng vấn đề không dừng ở một con tàu

Từ trước vụ tàu hàng, Trump đã cố mở rộng câu chuyện Hormuz thành bài toán chia sẻ trách nhiệm. Dong-A Ilbo đưa tin ông từng yêu cầu Hàn Quốc, Nhật Bản, Trung Quốc, Anh và Pháp điều tàu chiến tới eo biển Hormuz, với lập luận rằng các nước bị ảnh hưởng bởi nỗ lực phong tỏa của Iran nên cùng Mỹ duy trì tuyến hàng hải này mở và an toàn.^[11]

Hankyoreh bản tiếng Trung gọi đây là kiểu “quan điểm an ninh mang tính giao dịch” của Trump: các nước nhập khẩu dầu thô lớn hưởng lợi từ việc Hormuz thông suốt, nên cũng phải gánh một phần “chi phí an ninh” để giữ tuyến đường này an toàn.^[13] Vì vậy, việc Trump nhắc tới Hàn Quốc không chỉ xoay quanh riêng chiếc tàu hàng; nó nằm trong cách Mỹ đóng khung Hormuz thành câu hỏi: ai hưởng lợi từ tuyến hàng hải này thì người đó phải góp sức.^[13]

Vì sao Hàn Quốc dễ bị đặt dưới sức ép?

Điểm đầu tiên là dầu mỏ. Aju Business Daily dẫn dữ liệu của Viện Kinh tế Năng lượng Hàn Quốc cho biết, năm 2024, tỷ lệ phụ thuộc vào dầu thô nhập khẩu qua eo biển Hormuz của Hàn Quốc, Nhật Bản và Trung Quốc lần lượt là 62%, 69% và 49%.^[5] Theo cách các báo Hàn sử dụng số liệu này, Hàn Quốc rõ ràng là một nền kinh tế châu Á có mức phụ thuộc lớn vào tuyến năng lượng Hormuz.^[5]

Tuy nhiên, cần tách bạch số liệu chính trị và số liệu nghiên cứu. Yonhap đưa tin Trump từng nói tỷ trọng dầu thô nhập qua Hormuz của Nhật Bản, Trung Quốc và Hàn Quốc lần lượt là 95%, 90% và 35%; trong khi Aju Business Daily chỉ ra các con số ông nêu không khớp với dữ liệu của Viện Kinh tế Năng lượng Hàn Quốc.^[14][5] Vì thế, có thể nói Trump đang dùng lập luận về mức độ phụ thuộc năng lượng để gây sức ép, nhưng không nên coi các tỷ lệ ông công bố là dữ kiện không còn tranh cãi.^[14][5]

Điểm thứ hai là quan hệ đồng minh. Yonhap cho biết khi thúc giục nhiều nước tham gia hộ tống tại Hormuz, Trump nhấn mạnh Mỹ lâu nay đã hỗ trợ an ninh cho các đồng minh và đối tác, qua đó gây sức ép lên những nước có quân đội Mỹ đồn trú như Hàn Quốc và Nhật Bản.^[14] Aju Business Daily cũng tóm lược tiêu chí của Trump thành hai phần: mức độ phụ thuộc vào vận chuyển năng lượng qua Hormuz và mức độ hưởng lợi từ bảo đảm an ninh của Mỹ.^[5]

Hai tiêu chí này đặt Hàn Quốc vào vị trí khó xử. Với Seoul, đây không còn là một vấn đề an ninh xa xôi ở Trung Đông, mà đồng thời là câu chuyện về dầu mỏ, nghĩa vụ đồng minh và câu hỏi liệu Hàn Quốc có sẵn sàng chia sẻ chi phí cho trật tự an ninh do Mỹ dẫn dắt hay không.^[5][14]

Sức ép đã đi vào kênh ngoại giao

Áp lực từ phía Mỹ không chỉ dừng ở các phát ngôn của Trump. Chosun Ilbo bản tiếng Trung đưa tin Ngoại trưởng kiêm Cố vấn an ninh quốc gia Nhà Trắng Marco Rubio, trong cuộc điện đàm với Ngoại trưởng Hàn Quốc Cho Hyun, đã nhấn mạnh rằng để bảo đảm an ninh lâu dài cho eo biển Hormuz, cũng như ổn định kinh tế toàn cầu và giá dầu quốc tế, hợp tác giữa các nước quan trọng hơn bao giờ hết.^[8]

Bài báo này lưu ý Rubio không trực tiếp nói “hãy điều tàu chiến”, nhưng phát biểu đó có thể được hiểu là yêu cầu Hàn Quốc và các nước khác tham gia ý tưởng hộ tống đa quốc gia tại Hormuz do Trump nêu ra.^[8] Cũng theo cùng nguồn tin, Trump nói ông sẽ nhớ những nước nào đã giúp Mỹ, một tín hiệu cho thấy quyết định tham gia hay không có thể ảnh hưởng đến quan hệ với Washington trong tương lai.^[8]

Seoul chưa chỉ có hai lựa chọn “tham gia” hoặc “từ chối”

Các thông tin hiện có cho thấy Hàn Quốc chưa đưa ra quyết định cuối cùng. Dong-A Ilbo dẫn một quan chức chính phủ Hàn Quốc nói rằng vì Trump đã thể hiện ý định, Seoul sẽ “thận trọng thảo luận”; một quan chức khác nói Hàn Quốc đã dự liệu khả năng Mỹ đưa ra yêu cầu thực chất như điều quân hoặc hỗ trợ vũ khí, dù Seoul muốn tránh tối đa việc trực tiếp đưa quân.^[11]

Cũng theo Dong-A Ilbo, trong nội bộ chính phủ Hàn Quốc có ý kiến cho rằng do mức phụ thuộc vào dầu thô đi qua Hormuz khá cao, xét từ góc độ kinh tế và an ninh, nước này khó dễ dàng bác bỏ yêu cầu của Mỹ. Một hướng được nêu là tham gia trên cơ sở “hành động chung”, theo hình thức hộ vệ, chứ không nhất thiết là điều quân trực tiếp.^[11]

Vì vậy, bài toán của Hàn Quốc không đơn giản là có hoặc không. Những nấc lựa chọn có thể gồm: điều tàu hay không, tham gia lực lượng chung ở mức nào, hỗ trợ hộ vệ ra sao, và làm thế nào để hạn chế nguy cơ bị kéo sâu vào xung đột khu vực.^[11]

Kết luận: tàu hàng chỉ là điểm mở đầu

Trump gọi đích danh Hàn Quốc vì ba lý do chính: ông nói Iran nổ súng vào các tàu liên quan “Freedom Plan”, trong đó có tàu hàng Hàn Quốc; Hàn Quốc được mô tả là nước phụ thuộc đáng kể vào tuyến dầu thô qua Hormuz; và Washington coi Seoul là đồng minh vừa hưởng bảo đảm an ninh của Mỹ, vừa nên chia sẻ chi phí bảo vệ tuyến hàng hải.^[10][5][14]

Điều đáng chú ý hơn cả là cách Mỹ đang định nghĩa lại an ninh Hormuz: không chỉ là nhiệm vụ của Washington, mà là khoản chi phí mà các nước hưởng lợi phải cùng gánh. Với Hàn Quốc, thách thức nằm ở chỗ phải cân bằng giữa an ninh năng lượng, sức ép đồng minh và rủi ro bị cuốn vào một cuộc đối đầu ở Trung Đông.^[13][11]