4 Trong 5 Nhà Lãnh Đạo Thương Mại Toàn Cầu Coi Gián Đoạn Vĩnh Viễn Là Trạng Thái Bình Thường Mới

Cẩm nang cũ về thuế quan về cơ bản đã không còn tồn tại. Gần 20% lượng hàng hóa nhập khẩu toàn cầu hiện đang phải chịu thuế quan hoặc các biện pháp tương tự, một làn sóng bảo hộ đang thúc đẩy sự phân mảnh của hệ thống thương mại đa phương thành các khối đối địch . Những cú sốc địa chính trị càng làm tăng thêm sự bất ổn; báo cáo nhấn mạnh đến việc eo biển Hormuz – tuyến đường vận chuyển hơn một phần tư lượng dầu đường biển và 19% LNG của thế giới – bị đóng cửa, khiến lưu lượng tàu chở dầu qua đây giảm 90%, kéo theo những hệ lụy sâu rộng cho thị trường năng lượng và lạm phát toàn cầu .

Ba Động Lực Định Hình Lại Thương Mại Toàn Cầu

DMCC xác định ba động lực chi phối đang định hình thực tại thương mại mới này: AI, sự biến động thuế quan, và cuộc cạnh tranh giành khoáng sản quan trọng cùng công nghệ sạch . Những lực này không hoạt động riêng lẻ – chúng đang tương tác để tạo ra một môi trường thương mại đồng thời mang tính số hóa cao hơn, phân mảnh hơn và nhiều tranh chấp hơn.

Sự sụp đổ của trật tự dựa trên luật lệ không chỉ là một sự thay đổi chính sách; nó đang định nghĩa lại bản đồ địa lý của các chuỗi cung ứng. Các công ty đang chuyển từ mô hình hiệu quả toàn cầu sang khả năng phục hồi mang tính khu vực, và các hành lang thương mại mới đang hình thành giữa các quốc gia có liên kết chính trị. Xu hướng "Friendshoring" – dịch chuyển hoạt động sang các nước đồng minh – đang củng cố các trung tâm thương mại liên khu vực, đặc biệt là ở Châu Á và Bắc Mỹ .

AI: Động Cơ Duy Nhất Cho Tăng Trưởng Thương Mại Hàng Hóa

Có lẽ câu chuyện mang tính tập trung nhất trong báo cáo là vai trò vượt trội của AI trong thương mại hàng hóa. Hàng hóa liên quan đến AI chỉ chiếm 15% khối lượng thương mại toàn cầu, nhưng chúng lại đóng góp tới 43% vào tổng mức tăng trưởng thương mại hàng hóa trong nửa đầu năm 2025, với tốc độ tăng trưởng nhanh gấp năm lần so với hàng hóa không liên quan đến AI .

Đầu tư của các tập đoàn vào AI đã đạt mức kỷ lục 581 tỷ đô la Mỹ vào năm 2025, nhưng khoảng cách triển khai lại rất lớn – chưa đến 15% doanh nghiệp mô tả việc sử dụng AI của họ là đã được tích hợp đầy đủ . Khoảng cách giữa đầu tư và việc áp dụng ở quy mô lớn này chính là điều mà báo cáo gọi là "một trong những sự phân chia mang tính hệ quả nhất trong thương mại toàn cầu," và đây là một sự phân chia đang ngày càng nới rộng .

Đáng chú ý, báo cáo cảnh báo rằng sự tăng trưởng này tập trung một cách nguy hiểm vào một lĩnh vực duy nhất. "Nếu loại bỏ nhu cầu về AI, bức tranh toàn cảnh sẽ yếu đi đáng kể" . Nói cách khác, toàn bộ động cơ của sự mở rộng thương mại hàng hóa hiện tại phụ thuộc vào chi tiêu bền vững cho cơ sở hạ tầng và phần cứng AI – một rủi ro tập trung khiến nền kinh tế toàn cầu dễ bị tổn thương trước bất kỳ sự suy giảm nào trong chu kỳ đầu tư vào AI.

Một câu chuyện tương phản nhưng tươi sáng hơn đang nổi lên trong lĩnh vực thương mại dịch vụ. Xuất khẩu kỹ thuật số trong các lĩnh vực điện toán đám mây, tài chính và dịch vụ chuyên môn từ xa đang tăng tốc, với dự báo tăng trưởng 4,8% vào năm 2026 . Sự tăng trưởng dựa vào dịch vụ này mang đến một cơ hội đa dạng hóa khỏi các chuỗi cung ứng hàng hóa vật chất vốn đang chịu quá nhiều áp lực.

Chuỗi Cung Ứng Được Tái Thiết Cho Khả Năng Phục Hồi

Chuỗi cung ứng của hai năm trước, báo cáo tuyên bố thẳng thắn, "không còn tồn tại" . Trong một cuộc khảo sát các doanh nghiệp, 45% xác nhận họ đã tái cấu trúc chuỗi cung ứng của mình. Chiến lược "Trung Quốc + 1" từng thống trị – đa dạng hóa thêm một bước ra khỏi Trung Quốc – đã phát triển thành "Trung Quốc + nhiều nước," khi các công ty phân tán hoạt động sản xuất và tìm nguồn cung ứng trên nhiều thị trường để giảm thiểu rủi ro địa chính trị và thuế quan .

Phép tính cơ bản đã thay đổi. Các doanh nghiệp không còn tối ưu hóa chỉ dựa trên chi phí hay hiệu quả; ưu tiên đã chuyển hướng sang khả năng phục hồi. Báo cáo gọi khả năng phục hồi là "lợi thế cạnh tranh mới" . Sự thay đổi này không chỉ được thúc đẩy bởi địa chính trị mà còn bởi sự thừa nhận rằng các mô hình đơn nguồn, vừa kịp lúc (just-in-time) quá mong manh cho một thế giới thường xuyên xảy ra các cú sốc.

Chuyển Đổi Năng Lượng Như Một Cuộc Chiến Công Nghiệp

Một trong những cách đóng khung vấn đề gây chú ý nhất của báo cáo là cách nó xử lý quá trình chuyển đổi năng lượng. Năng lượng sạch không còn được trình bày chủ yếu như một mục tiêu môi trường. Thay vào đó, DMCC mô tả nó như "một cuộc chiến giành ưu thế công nghiệp" . Cuộc cạnh tranh giành các khoáng sản quan trọng – lithium, cobalt, đất hiếm – đã trở thành một lực lượng địa chính trị và thương mại cốt lõi . Trung Quốc kiểm soát hơn 90% lượng đất hiếm đã qua chế biến của thế giới, vốn rất cần thiết cho xe điện, trung tâm dữ liệu AI và các ứng dụng quốc phòng. Bất kỳ sự gián đoạn nào đối với chuỗi cung ứng đó, báo cáo lưu ý, "sẽ lan tỏa khắp hầu hết mọi ngành công nghiệp trên Trái Đất" .

Khoảng cách đầu tư giữa nhiên liệu hóa thạch và các nguồn năng lượng bền vững đã nới rộng lên 102 tỷ đô la Mỹ vào năm 2025, nhấn mạnh quy mô của việc tái phân bổ vốn đang diễn ra . Theo phân tích của DMCC, các quốc gia nào đảm bảo được chuỗi cung ứng khoáng sản và thống trị ngành sản xuất công nghệ sạch sẽ xác lập thứ bậc công nghiệp trong những thập kỷ tới.

Sự Trỗi Dậy Của Thương Mại Nam-Nam và Các Cường Quốc Tầm Trung

Trọng tâm của thương mại toàn cầu đang dịch chuyển một cách quyết đoán. Thương mại Nam-Nam – giao thương giữa các nền kinh tế đang phát triển – hiện chiếm khoảng 35% thương mại toàn cầu, một tỷ trọng đã vượt qua các dòng chảy Bắc-Bắc và vẫn đang tiếp tục tăng .

Các cường quốc tầm trung là những bên hưởng lợi chính. Báo cáo đích danh nêu tên UAE, Việt Nam và Ấn Độ là những quốc gia đang thu hút đầu tư và chuyển hướng các chuỗi cung ứng . Những quốc gia này đang định vị mình như mô liên kết giữa phương Đông và phương Tây, giữa phương Bắc và phương Nam, hoạt động như những trung tâm thương mại và đầu tư trong một thế giới của các khối đang phân mảnh . Dubai, sân nhà của DMCC, là một ví dụ nổi bật, nhưng xu hướng này còn rộng hơn – các thành phố và khu thương mại tự do có khả năng cung cấp sự ổn định, kết nối và tính trung lập đang giành được lợi thế trước các trung tâm truyền thống gắn liền với một khối duy nhất.

Ý Nghĩa Đối Với Doanh Nghiệp và Nhà Hoạch Định Chính Sách

Báo cáo Tương lai Thương mại 2026 không đưa ra một thông điệp an ủi về sự phục hồi. Thay vào đó, nó trình bày một thế giới nơi sự gián đoạn mang tính cấu trúc, AI là động cơ tăng trưởng chính, các chuỗi cung ứng đã được tái thiết về cơ bản, năng lượng sạch là một đấu trường cạnh tranh công nghiệp, và trọng tâm của thương mại toàn cầu đang dịch chuyển về các hành lang Nam-Nam do các cường quốc tầm trung nhanh nhẹn dẫn dắt. Đối với các doanh nghiệp, hàm ý rất rõ ràng: khả năng phục hồi, sự đa dạng hóa và tích hợp kỹ thuật số không còn là các lựa chọn chiến lược nữa – chúng là điều kiện tiên quyết để tham gia vào trật tự thương mại toàn cầu mới.