Singapore rời Malaysia sau chưa đầy hai năm: chuyện gì đã xảy ra?

Ngày 9/8/1965, Singapore tách khỏi Malaysia, kết thúc chưa đầy hai năm trong liên bang. Quyết định đến sau khi những bất đồng về quyền lực chính trị và các thỏa thuận kinh tế không được tháo gỡ, trong bối cảnh căng thẳng cộng đồng leo thang và xảy ra bạo loạn sắc tộc tại Singapore năm 1964. Gọi sự kiện này là Singapore bị “trục xuất” phản ánh sức ép từ chính phủ Malaysia, nhưng chưa thể hiện đầy đủ quá trình thương lượng dẫn đến chia tách. 137

Một liên bang tồn tại chưa đầy hai năm

Ngày 16/9/1963, Singapore gia nhập Liên bang Malaysia, cùng với Malaya, Sarawak và Bắc Borneo (nay là Sabah). Với Singapore, việc sáp nhập được kỳ vọng thúc đẩy phát triển kinh tế nhờ mở rộng thị trường chung. 14

Tuy nhiên, mối quan hệ nhanh chóng gặp trắc trở. Lãnh đạo hai bên bất đồng về cách điều hành liên bang và việc phân chia ảnh hưởng chính trị. Một tài liệu lịch sử ngoại giao của Mỹ mô tả sự đổ vỡ là cuộc tranh giành quyền lực chính trị gắn với đối kháng sắc tộc. 1

Bất đồng chính trị và kinh tế

Mâu thuẫn chính trị diễn ra giữa chính quyền Đảng Hành động Nhân dân (PAP) ở Singapore và lãnh đạo liên bang Malaysia. Hai bên có khác biệt về vị trí của giới lãnh đạo Singapore trong chính trường quốc gia và vai trò của sắc tộc trong việc đại diện chính trị. Cuộc đấu tranh quyền lực là một phần quan trọng của câu chuyện, nhưng không phải toàn bộ nguyên nhân bất đồng. 114

Các thỏa thuận kinh tế cũng gây tranh cãi. Đàm phán về thị trường chung dự kiến và phần thu nhập, thuế của Singapore chuyển cho chính phủ liên bang không đạt được đồng thuận dễ dàng. Những bất đồng này làm suy yếu một trong các lý do kinh tế ban đầu để sáp nhập. 714

Căng thẳng cộng đồng làm khủng hoảng thêm nghiêm trọng

Xung đột chính trị diễn ra giữa lúc căng thẳng cộng đồng gia tăng. Trong tháng 7 và tháng 9/1964, Singapore xảy ra hai đợt bạo loạn sắc tộc, với các vụ đụng độ giữa người Mã Lai và người Hoa. Hội đồng Thư viện Quốc gia Singapore đặt các vụ bạo loạn trong bối cảnh căng thẳng chính trị rộng hơn vào thời điểm đó. 79

Bạo lực không phải lời giải thích duy nhất cho việc chia tách. Nhưng nó khiến nguy cơ của một liên bang vốn đã rạn nứt vì bất đồng chính trị và kinh tế trở nên rõ rệt hơn. 7

Singapore có đơn giản là bị “trục xuất”?

Chính phủ Malaysia gây sức ép để hai bên chia tách; tài liệu lịch sử ngoại giao của Mỹ cũng mô tả Singapore công bố việc rời liên bang trong bối cảnh sức ép đó. 1 Tuy vậy, theo Hội đồng Thư viện Quốc gia Singapore, quyết định cuối cùng là kết quả của sự đồng thuận giữa hai bên; Bộ trưởng Tài chính Singapore Goh Keng Swee đóng vai trò quan trọng trong việc sắp xếp. 3

Vì thế, từ “trục xuất” chỉ phản ánh một phần sự việc: nó cho thấy sức ép phía sau cuộc chia tách, nhưng không nói hết quá trình thương lượng. Ngày 9/8/1965, Singapore rời liên bang và trở thành một quốc gia độc lập, có chủ quyền. 37