Bản quy hoạch Jackson đã định hình Singapore thời kỳ đầu ra sao?

Bản quy hoạch Jackson — còn gọi là Quy hoạch thị trấn Raffles — là một trong những nỗ lực sớm nhất nhằm sắp xếp khu đô thị đang phát triển nhanh ở Singapore. Stamford Raffles khởi xướng việc lập quy hoạch năm 1822; trung úy Philip Jackson, một viên chức trắc địa, soạn bản vẽ trong giai đoạn 1822–1823. Tầm ảnh hưởng chính của kế hoạch nằm ở khu thị trấn thời thuộc địa quanh sông Singapore, chứ không phải toàn bộ Singapore hiện đại. 2510

Vì sao cần lập quy hoạch?

Khi Raffles trở lại Singapore vào năm 1822, ông nhận thấy việc phân bổ đất trong khu định cư không diễn ra theo chỉ thị của mình. Ông thành lập một ủy ban thị trấn để xử lý tình trạng phát triển thiếu trật tự và xác định cách sử dụng đất tại khu vực chính của thị trấn. 58

Kế hoạch đề xuất chia đất theo mục đích sử dụng và khu vực dành cho các cộng đồng khác nhau. Tuy vậy, đây là sơ đồ quy hoạch dự kiến, không phải bản ghi đầy đủ về nơi cư trú hay cách sử dụng đất thực tế của người dân. 36

Sông Singapore làm ranh giới cho các khu chức năng

Bản quy hoạch lấy sông Singapore làm mốc phân chia các khu vực chính: bờ bắc dành cho hoạt động của chính quyền, còn bờ nam được định hướng cho tài chính và thương mại. Kế hoạch cũng đưa ra quy tắc về đường phố và công trình, chẳng hạn các nút giao vuông góc và lối đi có mái che rộng năm foot — đặc điểm thường thấy ở những dãy nhà phố thuộc địa. 4

Kế hoạch còn chỉ định khu vực cho các cộng đồng sắc tộc khác nhau, góp phần tạo nên những khu vực riêng biệt trong thị trấn thời thuộc địa. Nhưng quy hoạch trên giấy không phải lúc nào cũng khớp với thực tế. Chẳng hạn, dù Padang được dành cho hoạt động của chính quyền, nhà ở và nhà kho vẫn được dựng lên tại đây. 13

Dấu ấn có thật, nhưng phạm vi hữu hạn

Bản quy hoạch giúp định hình khu trung tâm thời kỳ đầu: nơi các hoạt động chính quyền và thương mại được dự kiến tập trung, cách bố trí đường phố và công trình, cũng như cách sắp xếp các khu vực của thị trấn. Khu vực về sau mang tên Raffles Place nằm trong trọng tâm thương mại của kế hoạch. 4

Tuy nhiên, quy hoạch chỉ tập trung vào khu thị trấn chính. Trong phần lớn thế kỷ 19 và nửa đầu thế kỷ 20, Singapore vẫn phát triển khá tự phát và phần lớn chưa được điều tiết bằng quy hoạch. Vì vậy, không nên xem đô thị Singapore về sau là sự tiếp nối liền mạch từ bản vẽ của Jackson. 8

Điều cần nhớ

Bản quy hoạch Jackson là nỗ lực quan trọng nhằm tổ chức thị trấn Singapore thời thuộc địa. Cách phân khu dựa trên dòng sông, các khu vực được chỉ định và quy tắc thiết kế đã định hình diện mạo mà nhà chức trách mong muốn cho khu trung tâm. Nhưng việc thực thi không đồng đều và những giai đoạn phát triển tiếp theo khiến tầm ảnh hưởng của kế hoạch cần được nhìn nhận đúng giới hạn.