Cách mạng Văn hóa Trung Quốc: Một thập niên biến động dưới thời Mao

Cách mạng Văn hóa Trung Quốc là một chiến dịch chính trị kéo dài khoảng một thập niên, do Mao Trạch Đông phát động năm 1966 và kết thúc sau khi ông qua đời năm 1976. Chiến dịch nhằm khơi dậy tinh thần cách mạng, loại bỏ những con người và tư tưởng mà Mao cho là mối đe dọa, đồng thời giúp ông củng cố lại vị thế trong Đảng Cộng sản Trung Quốc. Đây không phải cuộc cách mạng lật đổ chính quyền, nhưng đã đẩy xã hội vào nhiều năm biến động. 1212

Vì sao Mao phát động chiến dịch?

Mao kêu gọi một phong trào cách mạng mới để thanh lọc những ảnh hưởng mà ông xem là tư bản và truyền thống. Chiến dịch cũng là cách ông tìm cách định hình lại Đảng Cộng sản và đối phó với những đối thủ chính trị trong nội bộ. 124

Để huy động lực lượng, Mao khuyến khích thanh niên lập các nhóm Hồng vệ binh. Những nhóm này nhắm vào người bị quy là chống cách mạng, đồng thời tấn công các phong tục và biểu tượng truyền thống. Phong trào nhanh chóng lan rộng, tác động đến nhiều mặt của đời sống chính trị và xã hội. 11012

Một thập niên biến động: 1966–1976

Cách mạng Văn hóa thường được xác định diễn ra từ năm 1966 đến năm 1976. 12 Trong thời gian đó, các chiến dịch chính trị và những cuộc công kích công khai kéo theo bạo lực, đàn áp đối với nhiều người thuộc các tầng lớp khác nhau. Số người thiệt mạng chưa thể xác định chắc chắn: Cục Lưu trữ Quốc gia Anh nêu mức ước tính từ 500.000 đến 2 triệu người. 1

Giáo dục cũng bị gián đoạn nghiêm trọng khi trường học đóng cửa. Hàng triệu thanh niên từ các thành phố bị đưa về nông thôn; theo một bài viết của The Guardian, con số này lên tới 17 triệu thiếu niên. 1011

Hậu quả kéo dài

Chiến dịch làm tổn hại cuộc sống của nhiều người và gây xáo trộn các thiết chế chính trị, xã hội. Nhiều người bị bêu riếu công khai, đàn áp hoặc chịu bạo lực; các giá trị truyền thống và hiện vật văn hóa cũng trở thành mục tiêu trong thời kỳ biến động. 41012

Việc trường học đóng cửa làm đứt quãng quá trình học tập, còn việc điều chuyển thanh niên đến nông thôn đã làm thay đổi đường đời của nhiều người. Những hệ lụy của một thập niên hỗn loạn để lại dấu ấn lâu dài ở Trung Quốc, dù mức độ của một số thiệt hại — trong đó có số người chết — vẫn còn bất định. 11011

Tóm lại

Cách mạng Văn hóa không thay đổi chính quyền, mà là chiến dịch do Mao lãnh đạo nhằm khơi dậy hệ tư tưởng cách mạng và củng cố quyền lực chính trị. Hệ quả của nó gồm đàn áp và bạo lực trên diện rộng, cùng sự gián đoạn lớn trong giáo dục và đời sống thường nhật. 1212