Vì sao nhà Thanh sụp đổ năm 1912?

Nhà Thanh, triều đại quân chủ cuối cùng của Trung Quốc, không sụp đổ chỉ vì một cuộc nổi dậy hay một nhà lãnh đạo. Đến năm 1911, triều đình đã chịu sức ép kéo dài từ những vấn đề xã hội, sự can thiệp của nước ngoài và quyền kiểm soát ngày càng mong manh đối với quân đội lẫn các tỉnh. Tranh cãi về chính sách đường sắt làm bùng lên bất mãn; cuộc khởi nghĩa Vũ Xương sau đó mở đầu cho làn sóng cách mạng, kết thúc triều Thanh vào năm 1912. 1234

Những sức ép lâu dài làm triều đình suy yếu

Trước cách mạng, nhà Thanh đã gặp nhiều khó khăn. Dân số tăng gây thêm áp lực, đất đai tập trung vào tay một số chủ sở hữu, quân đội Mãn Châu suy thoái và bất ổn trong dân chúng gia tăng. Những cuộc xâm nhập của nước ngoài cùng các nhượng bộ mà Trung Quốc buộc phải chấp nhận cũng làm suy giảm uy tín của triều đình. 13

Các yếu tố này không tự động khiến nhà Thanh sụp đổ. Nhưng chúng khiến triều đình khó ứng phó hơn khi làn sóng phản đối lan rộng và một bộ phận quân đội, giới chức ở các tỉnh quay lưng. 123

Chính sách đường sắt châm ngòi khủng hoảng năm 1911

Năm 1911, triều đình quyết định quốc hữu hóa các tuyến đường sắt chính. Động thái này khiến những người có lợi ích tài chính tại địa phương — trong đó có thân sĩ, thương nhân và địa chủ đã đầu tư vào đường sắt — bất bình. Phản đối tại Tứ Xuyên dần phát triển thành một cuộc nổi dậy. 47

Cách triều đình xử lý khủng hoảng càng làm tình hình thêm căng thẳng: quân đội được điều từ Hồ Bắc tới Tứ Xuyên, còn một số binh sĩ ở lại Hồ Bắc nổi loạn. Ngày 10 tháng 10 năm 1911, quân cách mạng chiếm Vũ Xương, thủ phủ tỉnh Hồ Bắc. 7

Từ khởi nghĩa Vũ Xương đến cách mạng lan rộng

Cuộc nổi dậy ở Vũ Xương thành công dù các lực lượng cách mạng phối hợp chưa chặt chẽ. Những nhóm cách mạng tại địa phương và binh lính ở Hồ Bắc giữ vai trò trung tâm trong sự kiện này; đây không đơn giản là cuộc nổi dậy do Tôn Trung Sơn hay tổ chức Đồng minh Hội phát động. 24

Thắng lợi ban đầu khuyến khích thêm nhiều tỉnh ly khai khỏi nhà Thanh. Cuộc khởi nghĩa vì thế trở thành thách thức rộng lớn đối với triều đình, vốn ngày càng khó dựa vào sự ủng hộ chính trị và quân sự để duy trì quyền lực. 24

Nhà Thanh kết thúc như thế nào?

Cách mạng 1911–1912 lật đổ nhà Thanh và dẫn tới việc thành lập Trung Hoa Dân Quốc. 18 Sự sụp đổ của triều đại này nên được nhìn nhận là kết quả của những điểm yếu tích tụ qua thời gian; tranh cãi về đường sắt và cuộc khởi nghĩa Vũ Xương là những ngòi nổ trực tiếp, chứ không phải nguyên nhân duy nhất. 1234

Một điểm cần phân biệt: Tôn Trung Sơn gắn liền với phong trào cách mạng, nhưng cuộc khởi nghĩa Vũ Xương do các tổ chức cách mạng địa phương và binh lính ở Hồ Bắc khởi phát. 2