Siêu El Niño và cú sốc dầu mỏ: Nguy cơ đình lạm phía trước đối với giá lương thực toàn cầu và thị trường mới nổi

Kết hợp với giá dầu leo thang từ xung đột Trung Đông, các nhà kinh tế và ngân hàng phát triển cảnh báo rằng cú sốc kép này có thể thêm 0.3 điểm phần trăm vào lạm phát chung toàn cầu, đẩy lạm phát lương thực tăng mạnh, và giáng một đòn nặng nề vào các nền kinh tế mới nổi — bao gồm Ấn Độ, Indonesia, Brazil, Colombia và các quốc gia châu Phi — làm gia tăng rủi ro đình lạm (stagflation) khiến các ngân hàng trung ương phải thận trọng .

Các ước tính chính từ các tổ chức hàng đầu

JPMorgan (Báo cáo ngày 24 tháng 7 năm 2026)

Các nhà kinh tế của JPMorgan đã định lượng tác động một cách chi tiết :

• Riêng siêu El Niño sẽ làm lạm phát lương thực toàn cầu tăng khoảng 0.7 điểm phần trăm tại đỉnh điểm, với tác động lớn nhất thường xảy ra sau bốn đến tám tháng kể từ khi bắt đầu cú sốc thời tiết .
• Kết hợp với giá dầu cao hơn do chiến tranh — làm tăng chi phí dầu diesel, phân bón và vận tải — tác động tổng thể lên lạm phát lương thực có thể đạt 1.3–1.5 điểm phần trăm .
• Cú sốc kép này sẽ thêm ~0.3 điểm phần trăm vào lạm phát chung toàn cầu trong năm tới .
• Ngân hàng đã xác định Ấn Độ, Indonesia, Brazil và Colombia là các thị trường mới nổi dễ bị tổn thương nhất, bởi vì các hộ gia đình ở những nước này chi tiêu một phần lớn thu nhập cho thực phẩm và nông nghiệp chiếm tỷ trọng lớn hơn trong GDP .

Ngân hàng đánh giá khả năng El Niño hiện tại mạnh lên thành sự kiện "rất mạnh" hoặc "siêu mạnh" là 81% vào cuối năm 2026, với xác suất 97% là các điều kiện này sẽ kéo dài sang năm 2027 .

Ngân hàng Phát triển Châu Phi (AfDB — Ngày 26 tháng 7 năm 2026)

Chuyên gia khí hậu hàng đầu của AfDB, Anthony Nyong, cảnh báo rằng một siêu El Niño có khả năng gây ra một cú sốc kinh tế tổng hợp từ 10 tỷ đến 20 tỷ USD cho các quốc gia châu Phi bị ảnh hưởng . Các điểm chính từ cảnh báo:

• Sự kiện này sẽ tàn phá nông nghiệp, làm sâu sắc thêm tình trạng mất an ninh lương thực, và có thể kích hoạt di cư hàng loạt từ các khu vực bị ảnh hưởng nặng nề .
• Tài chính chính phủ và lĩnh vực ngân hàng cũng có thể bị suy yếu nếu thiên tai phá hủy cơ sở hạ tầng và khiến các quốc gia khan hiếm tiền mặt gặp khó khăn trong trả nợ .
• Báo cáo Triển vọng Kinh tế Châu Phi năm 2024 của AfDB cho thấy lạm phát toàn lục địa trung bình 17–18% trong năm 2024, với giá lương thực vẫn ở mức cao; siêu El Niño càng làm trầm trọng thêm mức cơ sở vốn đã đầy thách thức này .

AfDB cũng cảnh báo rằng Nigeria, Ethiopia, Angola và Kenya có nguy cơ bất ổn xã hội do giá nhiên liệu và hàng hóa tăng, với hiện tượng El Niño làm trầm trọng thêm lạm phát năng lượng và lương thực trên khắp lục địa .

Allianz Research (Tháng 7 năm 2026)

Allianz Research đã đưa ra các ước tính ở cấp quốc gia về mức độ lan tỏa của lạm phát lương thực :

• Ở Châu Á, Indonesia sẽ chịu tác động lạm phát lương thực lớn nhất ở mức +2.3 điểm phần trăm, trong khi Malaysia và Philippines chịu tác động nhẹ hơn ở mức +0.7 điểm phần trăm .
• Ở Mỹ Latinh, Colombia, Peru và Brazil phải đối mặt với áp lực lớn nhất lên giá lương thực .
• Các ngân hàng trung ương ở Philippines, Indonesia và Ấn Độ có thể buộc phải tăng lãi suất thêm hoặc trì hoãn nới lỏng sang năm 2027, trong khi Malaysia và Thái Lan sẽ giữ nguyên lãi suất .
• Các lệnh cấm xuất khẩu của các nhà sản xuất nông nghiệp lớn (Ấn Độ, Thái Lan, Việt Nam) có thể làm giảm áp lực trong nước nhưng lại khuếch đại rủi ro lạm phát cho các quốc gia nhập khẩu .

Dữ liệu cụ thể về Ấn Độ (Bloomberg, ngày 14 tháng 7 năm 2026)

CPI tháng 6 của Ấn Độ ở mức 4,38%, cao hơn dự kiến, lần đầu tiên vượt mục tiêu của Ngân hàng Dự trữ Ấn Độ (RBI) trong gần một năm rưỡi khi chi phí lương thực và nhiên liệu cao hơn thấm vào nền kinh tế . Căng thẳng mới tại eo biển Hormuz đe dọa đẩy giá dầu lên cao, và El Niño đang phát triển làm tăng rủi ro về chi phí lương thực . RBI dự báo lạm phát ở mức 5,1% cho phần còn lại của năm tài chính, với việc Thống đốc Sanjay Malhotra cảnh báo rằng triển vọng lương thực vẫn "không chắc chắn do gió mùa Tây Nam dưới mức bình thường" .

Nguy cơ đình lạm: Tại sao các ngân hàng trung ương phải đối mặt với tình thế tiến thoái lưỡng nan

Mối nguy hiểm cốt lõi là một sự pha trộn đình lạm: lạm phát lương thực và năng lượng đẩy giá tiêu dùng chung lên cao hơn ngay cả khi sự gián đoạn nông nghiệp và chi phí đầu vào cao hơn làm chậm hoạt động kinh tế, khiến các ngân hàng trung ương rơi vào thế khó — buộc phải duy trì chính sách thắt chặt trong khi tăng trưởng đang suy yếu .

Các thị trường mới nổi đặc biệt dễ bị tổn thương. Lương thực chiếm khoảng 46% rổ tính lạm phát ở Ấn Độ, 36% ở Thái Lan và 33% ở Indonesia, theo dữ liệu của IMF được Bloomberg trích dẫn . Như một nhà phân tích đã nói: "Chúng ta bước vào năm nay với suy nghĩ nhiều ngân hàng trung ương có dư địa để cắt giảm lãi suất. Và bây giờ chúng ta thấy các ngân hàng trung ương ngừng cắt giảm, và một số trong số họ đang tăng lãi suất" .

Bối cảnh toàn cầu rộng lớn hơn

Báo cáo Triển vọng Kinh tế Toàn cầu tháng 6 năm 2026 của Ngân hàng Thế giới dự báo lạm phát chung toàn cầu sẽ tăng lên 4% trong năm nay, với cả các nền kinh tế tiên tiến và EMDE đều thấy lạm phát chung tăng do chi phí năng lượng . Ngân hàng cảnh báo rằng một El Niño mạnh hơn, một mình hoặc kết hợp với các rủi ro khác, có thể đẩy giá hàng hóa lương thực "vượt xa các dự báo hiện tại" .

Ngân hàng Trung ương Châu Âu (ECB) ước tính rằng một El Niño mạnh có thể nâng giá hàng hóa lương thực toàn cầu lên tới 9 điểm phần trăm một năm sau cú sốc . Trong khi đó, Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO) đã xác nhận sự khởi đầu của một siêu El Niño, cảnh báo về các điều kiện tàn khốc cho các cộng đồng dễ bị tổn thương .

Mức độ tổn thương theo khu vực địa lý

Đặc biệt dễ bị tổn thương là:

• Các quốc gia nhập khẩu lương thực ròng trên khắp châu Phi, nơi mức cơ sở của AfDB đã cho thấy lạm phát hai con số ở ít nhất 15 quốc gia và lạm phát giá lương thực vượt quá 30% ở một số nền kinh tế lớn
• Các nền kinh tế châu Á nhập khẩu năng lượng như Ấn Độ và Indonesia, nơi cú sốc giá dầu càng làm trầm trọng thêm lạm phát lương thực
• Các nền kinh tế Mỹ Latinh bao gồm Colombia (được UBS xếp hạng là dễ bị tổn thương nhất trong khu vực), Peru và Brazil

Trong khi một số nhà phân tích cho rằng tồn kho ngũ cốc hiện đang ở mức đủ dùng , việc các cú sốc khí hậu và địa chính trị chồng chéo lên nhau tạo ra một môi trường rủi ro mà các nhà dự báo cho là "chắc chắn sẽ tăng" đối với giá cả .