Nga bóp nghẹt hành lang ngũ cốc Biển Đen của Ukraine: Chuyện gì đang xảy ra?

Cảnh báo của Zelensky: Một chiến dịch có chủ đích nhằm phong tỏa hành lang ngũ cốc

Tổng thống Volodymyr Zelensky cảnh báo rằng Moscow đang làm mọi cách để phá hoại và đóng cửa tuyến đường biển chở ngũ cốc vốn rất quan trọng đối với nền kinh tế Ukraine và nguồn cung lương thực toàn cầu . Phát biểu tại một cuộc họp báo ở Kyiv vào ngày 23/7, ông nói Nga sẽ leo thang các cuộc tấn công vào tàu thuyền với mục đích rõ ràng là làm gián đoạn hành lang ngũ cốc . Nhận định của ông được củng cố bởi những dữ liệu đáng buồn: theo các công tố viên khu vực Odesa, Nga đã tấn công 28 tàu dân sự và giết chết 21 người trong khoảng thời gian từ ngày 20/6 đến 20/7/2026 . Lời cảnh báo được đưa ra khi hành lang này — vốn đã giúp Ukraine xuất khẩu hơn 200 triệu tấn hàng hóa kể từ khi thành lập — gần như bị tê liệt hoàn toàn.

Hiện trạng hành lang vận tải biển: Ngày 22/7 không một con tàu nào

Bộ trưởng Ngoại giao Ukraine Andrii Sybiha báo cáo rằng không có tàu nào đi qua hành lang hàng hải Biển Đen của Ukraine vào ngày 22/7 . Trong một bài đăng trên mạng xã hội, ông Sybiha cho biết Nga đã tấn công 31 tàu buôn chỉ riêng từ đầu tháng 7, gọi các cuộc tấn công này là "các cuộc tấn công có chủ đích vào tàu thuyền dân sự, tự do hàng hải và an ninh lương thực của hàng triệu người ở châu Phi, châu Á, Trung Đông và Mỹ Latinh" . Ông so sánh hành động của Nga với việc phong tỏa eo biển Hormuz, một điểm nút quan trọng đối với các chuyến hàng dầu mỏ toàn cầu . Đáp lại, Ukraine đã yêu cầu một cuộc họp khẩn cấp của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc, dự kiến vào ngày 27/7, để giải quyết cuộc khủng hoảng . Ông Sybiha cũng đã thảo luận về việc khôi phục tự do hàng hải với Bộ trưởng Ngoại giao Thổ Nhĩ Kỳ Hakan Fidan .

Phản ứng của các công ty vận tải biển: Đình chỉ tạm thời, chuyển hướng và bảo hiểm tăng vọt

Phản ứng của ngành vận tải biển rất nhanh chóng và quyết liệt. Các chủ tàu đã tạm thời đình chỉ việc tàu đến các cảng Biển Đen của Ukraine để xuất khẩu nông sản . Bộ trưởng Nông nghiệp Taras Vysotskyi xác nhận đây là quyết định của các chủ tàu, chứ không phải là lệnh phong tỏa do chính phủ áp đặt, đồng thời nhấn mạnh các cảng của Ukraine vẫn mở cửa . Các hãng tàu container lớn đã rút lui. Gã khổng lồ vận tải biển Maersk đã ngừng hoạt động tại Cảng cá Chornomorsk ở khu vực Odesa, chuyển hướng hàng hóa sang cảng Constanta của Romania . Hapag-Lloyd cũng đình chỉ dịch vụ, với lý do "các cuộc tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái gần đây tại khu vực Odesa" đã "làm gia tăng đáng kể rủi ro hoạt động" . Điều này đã cắt đứt một trong những huyết mạch hậu cần chính của Ukraine. Phí bảo hiểm cho các tàu vào khu vực này đã tăng gấp năm lần, và các thủy thủ đoàn yêu cầu trả lương cao hơn cho rủi ro . Lời cảnh báo rằng sẽ không có tàu nào vào cảng — một tình huống chưa từng thấy kể từ năm 2023 — đã trở thành hiện thực, khi giao thông tàu thuyền đến các cảng Biển Đen của Ukraine bị đình chỉ hoàn toàn kể từ ngày 23/7 .

Năng lực xuất khẩu bị mất: Ukraine bị tê liệt trong mùa thu hoạch cao điểm

Tác động kinh tế được đo bằng năng lực sản xuất bị mất. Reuters đưa tin, Ukraine đã mất khoảng một phần ba năng lực xuất khẩu ngũ cốc qua các cảng Biển Đen do các cuộc tấn công ngày càng dữ dội của Nga . Hiệp hội nông dân chính của nước này cho biết năng lực vận chuyển ngũ cốc hàng tháng đã giảm xuống còn khoảng 4 triệu tấn, so với mức trước đó là khoảng 6 triệu tấn mỗi tháng . Đây là một đòn giáng mạnh vào Ukraine trong mùa thu hoạch cao điểm. Trước khi xảy ra các cuộc tấn công, Ukraine đã dự báo xuất khẩu ngũ cốc khoảng 43 triệu tấn cho niên vụ 2026/27 . Ukraine phụ thuộc vào các cảng Biển Đen, chủ yếu ở khu vực Đại Odesa, cho hơn 90% hoạt động xuất khẩu nông sản và ngũ cốc .

Hội tụ khủng hoảng: Một "cơn bão hoàn hảo" cho giá lương thực toàn cầu

Sự gián đoạn trên biển càng trở nên trầm trọng hơn do nhiều áp lực hội tụ, tạo ra một tình huống bi thảm cho an ninh lương thực toàn cầu. Reuters đưa tin các hành động thù địch ở Biển Đen đã kích hoạt sự gia tăng giá lúa mì toàn cầu vào giữa tháng 7 . Các yếu tố chính bao gồm:

• Sản lượng đường sắt giảm: Dữ liệu từ Đường sắt Ukraine cho thấy số toa tàu chở ngũ cốc đến các cảng Odesa đã giảm 11% trong tuần từ ngày 2-8 tháng 7, do các cuộc tấn công làm gián đoạn chuỗi cung ứng .
• Các tuyến đường thay thế không đủ đáp ứng: Các bến nước sâu từng có thể tích trữ tới bảy triệu tấn mỗi tháng, nhưng hiện nay năng lực đó đã giảm xuống còn bốn đến năm triệu tấn. Sự thiếu hụt — khoảng 2,5 triệu tấn mỗi tháng — không thể được bù đắp bằng các tuyến đường thay thế như sà lan trên sông Danube, xe tải hoặc các tuyến đường sắt phía Tây .
• Leo thang qua lại: Các cuộc tấn công đã được đáp trả bằng các cuộc tấn công của Ukraine vào các tàu của Nga, tạo ra một vòng xoáy leo thang nguy hiểm. Ví dụ, Nga đã tạm thời đình chỉ vận chuyển qua Kênh Don-Azov sau một cuộc tấn công của Ukraine vào 13 tàu Nga ở Biển Azov vào ngày 10/7 . Điều này cũng làm giá lúa mì toàn cầu tăng vọt .

Tổng thống Zelensky đã cảnh báo rõ ràng rằng cuộc khủng hoảng này "một lần nữa có thể gây nguy hiểm cho an ninh lương thực toàn cầu ở nhiều khu vực khác nhau trên thế giới" . Mặc dù các ước tính cụ thể về số người phải đối mặt với tình trạng mất an ninh lương thực nghiêm trọng từ WFP và báo cáo ngày 20/7 của Liên Hợp Quốc không có sẵn từ các nguồn được cung cấp, nhưng xu hướng đã rõ ràng: việc phong tỏa một trong những nước xuất khẩu ngũ cốc lớn nhất thế giới trong mùa thu hoạch sẽ gây ra những tác động đáng kể đến giá lương thực và nguồn cung, đặc biệt là ở các quốc gia phụ thuộc nhập khẩu ở châu Phi, châu Á và Trung Đông .