Lực lượng Cảnh sát biển Trung Quốc tấn công tại Bãi cạn Scarborough và Bãi cạn Second Thomas: Dòng thời gian leo thang ở Biển Đông tháng 7/2026

Vụ đụng độ bạo lực tại Bãi cạn Second Thomas (20/7/2026)

Ba ngày trước vụ tấn công bằng vòi rồng chính tại Scarborough, một cuộc đối đầu trực tiếp về thể xác đã xảy ra tại Bãi cạn Second Thomas (còn gọi là Bãi cạn Ayungin) thuộc quần đảo Trường Sa vào Thứ Hai, ngày 20 tháng 7 năm 2026.

• Quân đội Philippines cho biết các nhân viên Cảnh sát biển Trung Quốc trên một xuồng máy đã nhiều lần dùng dùi cui đánh vào đầu một thủy thủ Philippines, khiến anh ta bị thương và làm hỏng xuồng cao su nhỏ của anh ta . Vụ hành hung đã được quay video bởi các thủy thủ Philippines khác và gây ra những lời lên án phẫn nộ từ các quan chức Philippines .
• Vụ đụng độ liên quan đến một tàu Cảnh sát biển Trung Quốc và hai xuồng cao su của Hải quân Philippines [20, 25].
• Trung Quốc đã chính thức phản đối Philippines, cáo buộc Manila chủ động tấn công và tuyên bố rằng các nhân viên Philippines đã "bất hợp pháp" hạ xuồng từ tàu chiến cũ BRP Sierra Madre và đâm vào tàu Trung Quốc một cách "nguy hiểm" .
• Phái bộ Mỹ tại ASEAN lên án hành động của Trung Quốc là "nguy hiểm và hung hăng" .
• Bãi cạn Second Thomas là nơi có tàu chiến Philippines bị mắc cạn BRP Sierra Madre, được Manila sử dụng làm tiền đồn quân sự tiền phương [56, 58]. Philippines cố tình cho tàu mắc cạn tại bãi cạn này vào năm 1999 để củng cố tuyên bố chủ quyền [56, 58].

Đây không phải là sự cố cá biệt. Vào ngày 17 tháng 6 năm 2024, một nhiệm vụ tiếp tế của Philippines đến bãi cạn đã dẫn đến hỗn loạn khi Cảnh sát biển Trung Quốc, với sự hỗ trợ của dân quân biển và Hải quân Quân đội Nhân dân Trung Quốc, đã bao vây, húc, và lên một xuồng hơi của Hải quân Philippines, dùng dao và rìu để phá hủy tàu và thiết bị . Trong vụ việc đó, các binh sĩ Philippines đã chiến đấu với Cảnh sát biển Trung Quốc "bằng tay không" trong khi nhân viên Trung Quốc được trang bị kiếm, giáo và dao . Một thủy thủ Philippines bị mất một ngón tay cái do va chạm .

Hậu quả ngoại giao tại các cuộc họp ASEAN ở Manila (21-23/7/2026)

Hai vụ đụng độ hải quân diễn ra ngay trong khuôn khổ Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN lần thứ 59 và các hội nghị thượng đỉnh liên quan tại thành phố Pasay, Metro Manila, từ ngày 21 đến 23 tháng 7 năm 2026 [34, 35]. Philippines giữ vai trò Chủ tịch ASEAN năm 2026 .

• Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio đã đến Manila để tham dự Hội nghị Bộ trưởng Hậu ASEAN [33, 34].
• Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị cũng tham dự .
• Ngoại trưởng Nga Sergey Lavrov cũng có mặt .
• Rubio đã gặp Vương Nghị bên lề hội nghị vào ngày 22 tháng 7. Theo SCMP, họ đã thảo luận về chuyến thăm Mỹ dự kiến của Chủ tịch Tập Cận Bình và các vụ đụng độ ở Biển Đông. Rubio mô tả tranh chấp tại Bãi cạn Second Thomas là "rất tiêu cực và không mang lại lợi ích cho ai" . Báo cáo của Reuters lưu ý rằng cuộc gặp được tổ chức trước thềm hội nghị thượng đỉnh Trump-Tập có thể diễn ra vào tháng 9 .
• Ngoại trưởng Philippines Maria Theresa Lazaro cũng đã có cuộc gặp song phương với Vương Nghị — cuộc gặp đầu tiên kể từ năm 2024 [35, 38]. Trong cuộc gặp đó, Vương Nghị cảnh báo người đồng cấp Philippines rằng Manila sẽ "phải gánh chịu hậu quả đắng cay" nếu cố gắng khiêu khích Bắc Kinh với sự giúp đỡ của các nước khác .
• Vào ngày 23 tháng 7, cùng ngày xảy ra vụ phun vòi rồng thứ hai tại Bãi cạn Scarborough, Rubio nói rằng các hành động của Trung Quốc ở Biển Đông là "gây mất ổn định" .
• Các cuộc họp cũng bị chi phối bởi cuộc khủng hoảng Trung Đông và Eo biển Hormuz, nhưng các vụ đụng độ liên tiếp ở Biển Đông đã trở thành điểm tranh cãi trung tâm [34, 36].

Bối cảnh rộng hơn của các tranh chấp lãnh thổ

Bãi cạn Scarborough — Nằm cách tỉnh Zambales của Philippines khoảng 220 km về phía tây, đá ngầm vòng này bị cả hai nước tuyên bố chủ quyền. Trung Quốc đã kiểm soát thực tế bãi cạn này từ năm 2012 sau một cuộc đối đầu trên biển với Philippines [53, 54, 57]. Kể từ đó, Trung Quốc đã tích cực củng cố quyền kiểm soát:

• Vào tháng 4 năm 2026, hình ảnh vệ tinh cho thấy Trung Quốc triển khai tàu và một phao chắn nổi để chặn lối vào bãi cạn .
• Vào tháng 6 năm 2026, Philippines yêu cầu Trung Quốc loại bỏ một cấu trúc nổi 6x6 mét mới được lắp đặt trên Bãi cạn Scarborough, cho rằng nó vi phạm Tuyên bố về ứng xử của các bên ở Biển Đông giữa ASEAN và Trung Quốc [47, 48].
• Vào tháng 3 năm 2026, Philippines bác bỏ tuyên bố của Trung Quốc rằng một nhà ngoại giao Philippines đã thừa nhận Bãi cạn Scarborough không thuộc về Philippines .
• Vào tháng 9 năm 2025, Trung Quốc công bố thành lập Khu bảo tồn thiên nhiên quốc gia đảo Hoàng Nham trên bãi cạn, gây ra các cuộc phản đối của Philippines .

Bãi cạn Second Thomas (Bãi cạn Ayungin) — Nằm trong quần đảo Trường Sa, cách Palawan, Philippines khoảng 194 km về phía tây, rạn đá ngầm chìm này có tàu chiến BRP Sierra Madde bị mắc cạn [55, 56]. Trung Quốc đã triển khai các tàu Cảnh sát biển và dân quân có vũ trang tới đây để chặn các nhiệm vụ tiếp tế của Philippines [22, 23, 24]. Vụ tấn công bằng dùi cui tháng 7/2026 là một trong những vụ đối đầu trực tiếp bạo lực nhất cho đến nay, liên quan đến tiếp xúc giữa người với người chứ không chỉ là quấy rối giữa tàu với tàu [17, 21, 32].

Cả hai bãi cạn vẫn là những điểm nóng dễ bùng phát nhất trong phạm vi rộng hơn của phán quyết năm 2016 của Tòa trọng tài thường trực, tuyên bố các tuyên bố chủ quyền mở rộng của Trung Quốc ở Biển Đông là bất hợp pháp theo luật pháp quốc tế [53, 57]. Bắc Kinh bác bỏ hoàn toàn phán quyết đó. Mỹ vẫn cam kết với Hiệp ước Phòng thủ Chung với Philippines, mặc dù Washington chưa can thiệp trực tiếp vào các vụ việc này. Vào ngày 20/7/2026, Phái bộ Mỹ tại ASEAN đã lên án hành động của Trung Quốc , và vào ngày 22/7, Rubio tái khẳng định sự ủng hộ của Mỹ đối với tự do hàng hải và phán quyết trọng tài năm 2016 .