Ngân hàng Thế giới cảnh báo: Cú sốc năng lượng từ xung đột Mỹ - Iran có thể đẩy tăng trưởng toàn cầu xuống 1,3%

Cuộc xung đột leo thang giữa Mỹ và Iran ở Trung Đông đang tạo ra cú sốc kinh tế từ năng lượng nghiêm trọng nhất trong nhiều thập kỷ, theo cảnh báo từ Ngân hàng Thế giới (World Bank). Dựa trên báo cáo Triển vọng Kinh tế Toàn cầu tháng 6/2026, Triển vọng Thị trường Hàng hóa tháng 4/2026 và các tuyên bố công khai của lãnh đạo tổ chức, những phát hiện của Ngân hàng Thế giới bao trùm tăng trưởng GDP toàn cầu, lạm phát, các quốc gia dễ bị tổn thương, thị trường tài chính và thách thức chính sách của các ngân hàng trung ương.

Tăng trưởng GDP toàn cầu

Ngân hàng Thế giới dự báo tăng trưởng toàn cầu sẽ chậm lại ở mức 2,5% trong năm 2026, giảm từ 2,9% của năm 2025 — mức yếu nhất kể từ đại dịch COVID-19, nguyên nhân trực tiếp từ xung đột Trung Đông . Quan trọng hơn, ông Indermit Gill, Chuyên gia kinh tế trưởng của Ngân hàng Thế giới, đã cảnh báo vào ngày 22/7 rằng việc leo thang thù địch giữa Mỹ và Iran có thể đẩy tăng trưởng toàn cầu xuống thấp tới 1,3% . Trước đó, Chủ tịch Ngân hàng Thế giới Ajay Banga đã nói vào tháng 4 rằng nếu chấm dứt xung đột nhanh chóng, tăng trưởng toàn cầu có thể giảm 0,3–0,5 điểm phần trăm, nhưng nếu xung đột kéo dài, mức giảm có thể lên tới 1 điểm phần trăm . Ngân hàng Thế giới cũng phát hiện rằng 2/3 nền kinh tế trên thế giới đã chứng kiến triển vọng tăng trưởng xấu đi do chiến tranh làm gián đoạn dòng chảy hàng hóa và đẩy chi phí nhập khẩu tăng cao .

Lạm phát và giá cả hàng hóa

Xung đột có thể làm tăng thêm 200–300 điểm cơ bản (2-3%) vào lạm phát toàn cầu, có khả năng đảo ngược xu hướng giảm lạm phát mà các ngân hàng trung ương đang dựa vào . Báo cáo Triển vọng Thị trường Hàng hóa tháng 4/2026 của Ngân hàng Thế giới đã cảnh báo về đợt tăng giá năng lượng lớn nhất trong lịch sử hiện đại, với giá dầu thô vượt 100 USD/thùng và giá khí đốt châu Âu tăng gấp đôi . Ngân hàng Thế giới cũng cảnh báo rằng việc leo thang trở lại hoặc gián đoạn kéo dài dòng chảy hàng hóa sẽ tiếp tục đẩy giá cả hàng hóa lên cao, làm gia tăng áp lực lạm phát và làm trầm trọng thêm tình trạng mất an ninh lương thực .

Các quốc gia dễ bị tổn thương và nền kinh tế đang phát triển

Ngân hàng Thế giới đã huy động tới 25 tỷ USD thông qua các công cụ hiện có để cung cấp thanh khoản tức thời cho các nền kinh tế đang phát triển đang vật lộn với cú sốc từ Trung Đông . Ông Banga cảnh báo chiến tranh sẽ gây ra "tác động dây chuyền" đối với các nước đang phát triển, vốn phải đối mặt với hóa đơn nhập khẩu cao hơn, không gian tài khóa bị thu hẹp và tình trạng mất an ninh lương thực tồi tệ hơn . Một nghiên cứu của Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) (được Ngân hàng Thế giới trích dẫn) ước tính chiến tranh có thể làm giảm tăng trưởng kinh tế của các quốc gia Ả Rập từ 120–194 tỷ USD GDP . Các khách hàng của Ngân hàng Thế giới tại các thị trường mới nổi đã liên hệ để yêu cầu hỗ trợ khi xung đột tác động đến giá cả hàng hóa và hậu cần .

Thị trường tài chính và chi phí vay

Báo cáo tháng 6 của Ngân hàng Thế giới cảnh báo rằng một cuộc xung đột kéo dài có thể "gây ra căng thẳng tài chính" trên toàn thị trường toàn cầu . Xung đột đã đẩy lãi suất toàn cầu và chi phí vay tăng cao, làm trầm trọng thêm khó khăn cho các quốc gia đang phát triển vốn đã mang nhiều nợ nần . Cú sốc năng lượng đã lan tỏa khắp các thị trường tài chính, với sự gián đoạn ở eo biển Hormuz gây ra tình trạng thiếu hụt nguồn cung cấp cấp tính, biến động tiền tệ và rủi ro stagflation gia tăng .

Thách thức chính sách của ngân hàng trung ương (bao gồm Cục Dự trữ Liên bang Mỹ - Fed)

Các ngân hàng trung ương đang phải đối mặt với một "cái bẫy stagflation" kinh điển — xung đột đồng thời đẩy lạm phát lên cao (thông qua chi phí năng lượng) và kéo tăng trưởng đi xuống, khiến bất kỳ phản ứng chính sách đơn lẻ nào cũng trở nên khó khăn . Báo cáo Ổn định Tài chính tháng 5/2026 của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) đã xác định xung đột Iran và các cú sốc giá dầu là những mối quan tâm hàng đầu về ổn định tài chính, lưu ý rằng rủi ro địa chính trị và sự gián đoạn chuỗi cung ứng đã tăng vọt lên đầu danh sách rủi ro đối với ngân hàng trung ương Mỹ . Với lạm phát có khả năng tăng thêm 2-3 điểm phần trăm trong khi tăng trưởng suy giảm, Fed và các ngân hàng trung ương khác (Ngân hàng Trung ương Anh, Ngân hàng Trung ương Châu Âu) phải đối mặt với nguy cơ phải duy trì lãi suất cao trong thời gian dài hơn hoặc thậm chí tăng lãi suất trở lại, bất chấp hoạt động kinh tế đang suy yếu .