GCAP Sau FCAS: Cuộc Đua Chiến Đấu Cơ Thế Hệ Mới và Bí Ẩn Mang Tên Đức

Bối cảnh phát triển máy bay chiến đấu thế hệ thứ sáu của châu Âu đã thay đổi hoàn toàn vào giữa năm 2026. Sự sụp đổ của chương trình Hệ thống Không chiến Tương lai (FCAS) do Pháp-Đức-Tây Ban Nha đứng đầu đã để lại một khoảng trống mà Chương trình Máy bay Chiến đấu Toàn cầu (GCAP) do Anh-Ý-Nhật dẫn đầu đang nhanh chóng lấp đầy. Tuy nhiên, câu hỏi liệu Đức--nền kinh tế lớn nhất châu Âu và là quê hương của bộ phận quốc phòng Airbus--có thể gia nhập GCAP mà không phá vỡ mục tiêu đưa vào hoạt động năm 2035 vẫn chưa được trả lời một cách rõ ràng trong bất kỳ tài liệu chính thức nào.

FCAS Đã Chết: Chuyện Gì Đã Xảy Ra?

Vào ngày 8 tháng 6 năm 2026, Thủ tướng Đức Friedrich Merz đã đề nghị Tổng thống Pháp Emmanuel Macron tạm dừng chương trình FCAS. Chương trình chính thức bị hủy bỏ vào ngày hôm sau . Sau nhiều năm tranh chấp công nghiệp giữa Dassault Aviation và Airbus về thông số kỹ thuật, phân chia công việc và quyền sở hữu trí tuệ, các chính phủ đã chấp nhận rằng các 'nhà vô địch quốc gia' của họ không thể tìm được tiếng nói chung . Thành phần máy bay chiến đấu của FCAS--Máy bay Chiến đấu Thế hệ Mới (NGF)--đã bị hủy bỏ hoàn toàn, mặc dù dự án 'đám mây tác chiến' (combat cloud) (liên kết dữ liệu) riêng biệt vẫn tiếp tục . Tây Ban Nha, đối tác thứ ba, bị bỏ lại mà không có lộ trình rõ ràng cho một máy bay chiến đấu có khả năng hoạt động trên tàu sân bay trong tương lai .

Airbus Không Tìm Kiếm Tư Cách Thành Viên GCAP Trực Tiếp--Có Thể Chưa?

Thay vì yêu cầu một vị trí tại bàn đàm phán GCAP, Airbus Defence and Space đang theo đuổi một chiến lược khác. CEO Michael Schöllhorn đã phát biểu tại Triển lãm Hàng không Farnborough vào ngày 22 tháng 7 năm 2026 rằng Airbus đang "tự tạo vị thế để không mất thời gian" và tìm kiếm một "vị trí quan trọng" trong bất kỳ lộ trình máy bay chiến đấu tương lai nào, đặc biệt là lộ trình có dấu ấn công nghiệp của Đức và Tây Ban Nha .

Trong nước, Airbus đã dẫn đầu việc thành lập Team Gen 6--một liên minh gồm tám công ty quốc phòng Đức: Airbus Defence and Space, Autoflug, Diehl Defence, Hensoldt, Liebherr, MBDA Deutschland, MTU Aero Engines và Rohde & Schwarz . Về phía Tây Ban Nha, nhóm công nghiệp bao gồm Indra, chi nhánh Tây Ban Nha của Airbus Defence and Space, Grupo Oesia, GMV, ITP Aero và Sener . Liên minh này được thiết kế để bảo tồn các năng lực công nghệ đã phát triển trong khuôn khổ FCAS và trình bày một khái niệm do Đức hậu thuẫn cho máy bay chiến đấu thế hệ thứ sáu .

Song song đó, Airbus được cho là đang nghiêng về phía Saab của Thụy Điển như một đối tác tương lai ưa thích, báo hiệu rằng họ có thể theo đuổi nhiều lựa chọn song song thay vì cam kết một con đường GCAP duy nhất .

Tín Hiệu Trái Chiều Từ Leonardo Về Đức

CEO Lorenzo Mariani của Leonardo đã đưa ra hai tín hiệu công khai hơi khác nhau về sự tham gia của Đức vào GCAP:

• Vào ngày 9 tháng 6 năm 2026, ngay sau khi FCAS sụp đổ, ông nói Đức "sẽ là một đối tác mạnh" cho GCAP .
• Vào ngày 22 tháng 7 năm 2026 tại Farnborough, ông làm rõ rằng sự tham gia của Đức "không phải là một lựa chọn vào lúc này" nhưng sẽ "có lợi" từ góc độ công nghiệp, với lý do ngành công nghiệp Đức có năng lực mạnh mẽ và tiềm năng chia sẻ chi phí rộng hơn .

Bộ trưởng Quốc phòng Ý, Guido Crosetto, tuyên bố vào ngày 23 tháng 6 năm 2026 rằng các quốc gia bổ sung--bao gồm cả Đức--sẽ được chào đón tham gia GCAP vì họ sẽ tăng cường chia sẻ chi phí . Cánh cửa công nghiệp đang mở, nhưng cánh cửa chính trị và hợp đồng hiện vẫn đóng.

Canada Gia Nhập Với Tư Cách Quốc Gia Quan Sát Đầu Tiên

Vào ngày 21 tháng 7 năm 2026, Canada chính thức trở thành Quốc gia Quan sát đầu tiên của GCAP, được Anh, Ý và Nhật Bản cùng công bố . Tư cách quan sát viên cho phép Canada có "quyền truy cập đặc quyền" vào phát triển năng lực, hợp tác công nghiệp và kế hoạch giao hàng dài hạn, cũng như tham dự các cuộc họp kín . Tuy nhiên, hiện không có cam kết hoặc mốc thời gian nào cho tư cách thành viên đầy đủ . Chính phủ Canada coi động thái này là một sự đa dạng hóa quan hệ đối tác quốc phòng, đặc biệt là khi Ottawa đã xem xét lại đơn đặt hàng 88 máy bay chiến đấu F-35 giữa lúc căng thẳng thương mại với Mỹ .

Hợp Đồng 4,6 Tỷ Bảng Anh Với Edgewing

Vào ngày 3 tháng 7 năm 2026, Tổ chức Chính phủ Quốc tế GCAP (GIGO) đã trao một hợp đồng quốc tế kéo dài 18 tháng, trị giá 4,6 tỷ bảng Anh (6,1 tỷ USD) cho Edgewing--liên doanh ba bên của BAE Systems (Anh), Leonardo (Ý) và JAIEC (Nhật Bản) . Hợp đồng tài trợ cho phần còn lại của giai đoạn khái niệm và đánh giá và đưa chương trình vào "phát triển thiết kế chi tiết chung" . Hợp đồng kéo dài đến cuối năm 2027 . Điều này diễn ra ngay sau khi Anh giải ngân nguồn tài trợ từ Kế hoạch Đầu tư Quốc phòng bị trì hoãn . Một hợp đồng trị giá 68 triệu bảng Anh trước đó đã được trao cho Edgewing vào tháng 4 năm 2026 .

Câu Hỏi Trung Tâm Chưa Có Lời Đáp: Liệu Đức Có Thể Gia Nhập Mà Không Phá Vỡ Mốc Thời Gian 2035?

Không có tuyên bố công khai nào từ các chính phủ đối tác GCAP, Cơ quan GCAP hoặc Edgewing đề cập đến các điều kiện, tác động đến tiến độ hoặc sự tái cân bằng công nghiệp mà tư cách thành viên đầy đủ của Đức sẽ đòi hỏi. Các căng thẳng chính vẫn còn đó:

• Mục tiêu đưa vào hoạt động năm 2035 là rất chặt chẽ. Nhật Bản đang đẩy nhanh các quy tắc xuất khẩu để tránh sự chậm trễ , và ủy ban quốc phòng của Quốc hội Anh đã cảnh báo rằng các chương trình đa phương trước đây đã chứng kiến "chi phí leo thang và sự chậm trễ kéo dài" .
• CEO của Leonardo nói rằng sự tham gia của Đức 'không phải là một lựa chọn vào lúc này' , cho thấy rằng bất kỳ quy trình gia nhập nào vẫn chưa được các đối tác công nghiệp xác định phạm vi.
• Chưa có phân tích có thẩm quyền nào được công bố để định lượng rủi ro về tiến độ của việc tích hợp một đối tác mới với các yêu cầu mới ở giai đoạn này.

Không có đủ bằng chứng trong các nguồn mở để xác định liệu Đức có thể tham gia với tư cách đối tác đầy đủ mà không làm trượt mục tiêu năm 2035 hay không. Các nhà quan sát trong ngành coi đây là câu hỏi mở trung tâm trong lĩnh vực không quân chiến đấu châu Âu, nhưng chưa có đánh giá chính thức hoặc nghiên cứu độc lập nào giải quyết nó một cách chi tiết. Con đường phía trước cho Đức--dù thông qua GCAP, một khái niệm 'Team Gen 6' quốc gia, hay hợp tác với Saab--vẫn là quyết định chiến lược xác định cho sức mạnh không quân châu Âu trong thập kỷ này.