Emirates 'phũ phàng' từ chối 10 máy bay Boeing 777-9 vì đã lỗi thời trước khi giao

Tại Triển lãm Hàng không Quốc tế Farnborough 2026, Chủ tịch hãng hàng không Emirates, Ngài Sir Tim Clark, đã gây chấn động toàn ngành với tuyên bố thẳng thừng: hãng sẽ không chấp nhận bàn giao 10 chiếc Boeing 777-9 đời đầu được sản xuất riêng cho họ . Quyết định này là dấu chấm hết cho một câu chuyện trì hoãn kéo dài 7 năm, biến chương trình máy bay thân rộng thế hệ mới đầy tham vọng của Boeing thành một bài học cảnh tỉnh trị giá hàng tỷ đô la.

Tại sao Emirates khước từ 10 chiếc Boeing 777-9 đầu tiên?

Ông Clark giải thích, 10 chiếc máy bay bị từ chối được sản xuất từ năm 2019 đến 2020 - tức là gần 7 năm trước . Trong thời gian đó, thiết kế của máy bay và các yêu cầu chứng nhận đã thay đổi quá nhiều. Việc nâng cấp những chiếc máy bay cũ này lên tiêu chuẩn hiện tại sẽ đòi hỏi một khối lượng công việc sửa đổi khổng lồ và không còn hiệu quả kinh tế .

Ông mô tả những chiếc máy bay sản xuất sớm này là "không phù hợp với mục đích sử dụng" và sẽ cần một "mớ vá víu" các thay đổi để đáp ứng các tiêu chuẩn chứng nhận cuối cùng . Khi được hỏi về nỗ lực tìm kiếm khách hàng mới cho những chiếc máy bay mồ côi này của Boeing, ông Clark đã thẳng thừng mỉa mai: "Hãng Heinz hẳn sẽ quan tâm - nhưng là để làm lon đựng đậu" . Câu nói chính xác của ông với tạp chí Aviation Week là: "Chúng tôi sẽ không nhận chúng. Chúng tôi đã nói rất rõ về điều đó."

Ông Clark cũng chỉ ra độ tuổi thực tế của những chiếc máy bay này: "Nếu chúng tôi nhận nó vào năm sau, nó đã 8 năm tuổi rồi." Ông nói thêm rằng mình đã phải trích lập dự phòng cho khoản xóa sổ tài chính này . Ông dự đoán rằng những khung thân máy bay này về cơ bản là không thể bán được và nói: "Chúng sẽ không đi đến đâu cả, trừ khi bạn cho đi với giá khoảng 10 triệu đô la."

Bảy năm trì hoãn: Dòng thời gian của những thất bại

Máy bay 777-9 ban đầu dự kiến được bàn giao lần đầu vào năm 2020 . Kể từ đó, chương trình đã phải hứng chịu một loạt các sự cố trì hoãn do lỗi kỹ thuật, thay đổi quy định và các vấn đề sản xuất:

• 2019 — Một cửa hàng hóa bị hỏng trong quá trình thử nghiệm áp suất mặt đất, phát hiện ra các điểm yếu về cấu trúc .
• Cuối 2022 — Sự cố động cơ GE9X làm tạm dừng chương trình bay thử nghiệm .
• Tháng 8/2024 — Toàn bộ đội bay thử nghiệm bị đình chỉ bay sau khi phát hiện vết nứt trên thanh kéo nối động cơ GE9X với cánh .
• Tháng 9/2025 — CEO Boeing Kelly Ortberg thừa nhận hãng đang bị chậm tiến độ chứng nhận và dự kiến bàn giao lần đầu vào năm 2026, chậm 6 năm . Ông Ortberg mô tả vẫn còn một "núi công việc" để hoàn tất chứng nhận .
• Tháng 10/2025 — Boeing đẩy lùi thời điểm bàn giao lần đầu xuống năm 2027, hiện đã chậm 7 năm so với kế hoạch . Thông báo này đã kích hoạt khoản phí trước thuế 4,9 tỷ đô la cho chương trình .
• Tháng 5/2026 — Quản trị viên FAA Bryan Bedford gợi ý rằng việc chứng nhận 777X có thể sẽ bị đẩy sang đầu năm 2027, sau chứng nhận của 737 MAX 7 và MAX 10 .
• Tháng 3/2026 — FAA đã phê duyệt Giai đoạn 4A của quá trình thử nghiệm chứng nhận, một cột mốc quan trọng, nhưng chương trình vẫn đang trong giai đoạn bay thử . Đội bay thử nghiệm gồm 5 chiếc 777-9 của Boeing đã thực hiện hơn 1.400 chuyến bay và gần 4.000 giờ bay .

Boeing đã phải chịu khoảng 15 tỷ đô la phí tổn cho toàn bộ chương trình 777X .

Số phận của những chiếc máy bay tiền chứng nhận: Phế liệu hay bán lại?

Boeing đã phải tháo dỡ ít nhất một chiếc 777-9 đời đầu đã được sơn một phần màu sơn của Emirates thay vì trả chi phí "sửa đổi thiết kế" khổng lồ . Chín khung thân máy bay còn lại hiện được coi là "đuôi trắng" (white tails) mà Boeing sẽ cố gắng tìm kiếm khách hàng khác - hoặc là tháo dỡ .

Các nhà phân tích trong ngành ước tính có khoảng 40 khung thân máy bay 777X đời đầu đang ở các giai đoạn sản xuất khác nhau phải đối mặt với chi phí sửa đổi cao đến mức tháo dỡ có thể là lựa chọn kinh tế hơn cho một số chiếc . Chính ông Clark đã dự đoán những chiếc máy bay bị từ chối về cơ bản là không thể bán được với bất kỳ mức giá hợp lý nào, và Boeing vẫn chưa công bố công khai bất kỳ người mua thay thế nào .

Khi nào Emirates sẽ nhận được chiếc 777-9 đầu tiên?

Emirates vẫn là khách hàng lớn nhất của Boeing cho dòng 777X, với đơn đặt hàng chắc chắn cho 170 chiếc 777-9 và 35 chiếc 777-8 biến thể nhỏ hơn . Bất chấp việc từ chối lô máy bay đầu tiên, hãng hàng không này vẫn có kế hoạch nhận những chiếc máy bay đạt tiêu chuẩn sản xuất sau này.

Theo các báo cáo mới nhất, Emirates dự kiến sẽ nhận chiếc 777-9 đạt tiêu chuẩn sản xuất đầu tiên vào khoảng Quý 2 năm 2027, tùy thuộc vào việc FAA hoàn tất chứng nhận vào đầu năm 2027 . FAA vẫn chưa ấn định ngày chứng nhận cuối cùng, nhưng nhiều nguồn tin hiện chỉ ra nửa đầu năm 2027 là khung thời gian thực tế .

Trước đó, ông Clark đã từng bày tỏ sự hoài nghi về khả năng đáp ứng tiến độ này của Boeing. Vào cuối năm 2025, sau khi Boeing công bố sự chậm trễ đến năm 2027, ông Clark nói rằng mình "hơi bực mình" và phàn nàn rằng Boeing đã công bố thông tin ra công chúng trước khi thông báo cho khách hàng đầu tiên của họ .

Điều này có ý nghĩa gì đối với Boeing và chương trình 777X?

Sự khước từ của Emirates không chỉ là một đòn giáng mang tính biểu tượng - nó còn là một cơn đau đầu thực tế và tài chính cho Boeing. Nhà sản xuất này giờ đây phải quyết định có nên đầu tư vào việc sửa đổi tốn kém cho những khung thân máy bay đời đầu hay xóa sổ chúng hoàn toàn. Quyết định này cũng đặt ra câu hỏi về mức độ sẵn sàng chứng nhận của toàn bộ dây chuyền sản xuất 777X, bởi những chiếc máy bay đời đầu đại diện cho một thiết kế đã bị thay thế bởi các tiêu chuẩn quy định đang phát triển.

Đối với Emirates, việc từ chối là một động thái tính toán để tránh phải nhận những chiếc máy bay có thể trở nên lỗi thời về mặt công nghệ trước khi chúng kịp đi vào hoạt động. Đơn đặt hàng khổng lồ của hãng mang lại cho họ đòn bẩy đáng kể, và ông Clark đã chứng minh rằng ông sẵn sàng sử dụng nó - trước đây ông từng đe dọa hủy toàn bộ đơn hàng 777-9 nếu việc chứng nhận bị trì hoãn sang năm 2024 .

Với việc những chiếc máy bay đầu tiên hiện được dự kiến bàn giao vào năm 2027 - chậm 7 năm - chương trình 777X đã trở thành một trong những chương trình máy bay thương mại bị trì hoãn nhiều nhất trong lịch sử. Liệu Boeing có thể khôi phục lòng tin của khách hàng và sản xuất một chiếc máy bay đạt tiêu chuẩn, đáp ứng cả tiêu chuẩn FAA lẫn kỳ vọng của các hãng hàng không hay không, vẫn là câu hỏi định đoạt tương lai của chương trình này.