4 lực lượng gây ra đợt bán tháo cổ phiếu tồi tệ nhất Trung Quốc trong hơn hai năm

Thị trường chứng khoán Trung Quốc vừa trải qua tuần giao dịch tồi tệ nhất trong hơn hai năm, kết thúc ngày 17 tháng 7 năm 2026. Chỉ số Shanghai Composite giảm tới 5,81%, chạm mức thấp nhất trong gần 11 tháng. Nguyên nhân không đến từ một yếu tố đơn lẻ, mà là sự hội tụ của bốn 'cơn gió ngược' gần như đồng thời xảy ra: một đợt IPO 'khủng' hút thanh khoản, cuộc khủng hoảng bán dẫn toàn cầu ngày càng sâu sắc, căng thẳng địa chính trị leo thang, và chính Hội nghị Trí tuệ Nhân tạo Thế giới (WAIC) — sự kiện đáng lẽ phải là chất xúc tác cho ngành chip lại vô tình khiến nỗi đau thêm trầm trọng.

Không có nguyên nhân duy nhất nào gây ra cuộc bán tháo này. Thay vào đó, một sự kết hợp hiếm hoi của các yếu tố tiêu cực trong nước và quốc tế đã tạo ra một 'cơn bão hoàn hảo', quét sạch giá trị cổ phiếu Trung Quốc và ảnh hưởng lan tỏa tới các thị trường Hong Kong, Tokyo và cả Mỹ.

---

1. IPO trị giá 8,6 tỷ USD của CXMT gây lo ngại về thanh khoản

ChangXin Memory Technologies (CXMT), nhà sản xuất chip DRAM hàng đầu Trung Quốc, đã ấn định giá IPO ở mức 8,66 NDT/cổ phiếu trên sàn STAR Market của Thượng Hải, với mục tiêu huy động khoảng 57,9 tỷ NDT (8,6 tỷ USD). Đây là đợt niêm yết lớn nhất tại Trung Quốc đại lục kể từ khi Cnooc niêm yết vào năm 2022 và là IPO lớn nhất châu Á tính đến thời điểm đó trong năm .

Khoảng thời gian nhận đăng ký mua (15-16/7) và ngày lên sàn dự kiến (27/7) ngay lập tức làm dấy lên lo ngại rằng đợt phát hành lớn này sẽ hút cạn thanh khoản khỏi thị trường. Các báo cáo vào thời điểm đó ghi nhận rằng "những lo ngại về thanh khoản gia tăng sau kế hoạch IPO trị giá 8,6 tỷ USD của CXMT" . Sự kiện này gợi nhớ về các đỉnh điểm thị trường trong quá khứ, với nhiều nhà phân tích chỉ ra sự trùng hợp giữa các đợt IPO siêu lớn và các đỉnh thị trường .

Vào thứ Sáu, ngày 17 tháng 7, Shanghai Composite giảm 3,05%, đóng cửa ở mức 3.764,2 điểm — mức thấp nhất trong 11 tháng — trong khi chỉ số Thành phần Thâm Quyến mất 5,4%. Tính chung cả tuần, Shanghai Composite giảm 5,81%, mức giảm hàng tuần tồi tệ nhất trong hơn hai năm .

---

2. Cuộc khủng hoảng công nghệ và bán dẫn toàn cầu lan sang châu Á

Ngay cả trước khi IPO của CXMT diễn ra, thị trường chứng khoán toàn cầu đã chịu áp lực. Vào ngày 7 tháng 7, cổ phiếu công nghệ lao dốc bất chấp kết quả kinh doanh mạnh mẽ từ Samsung Electronics, khi các nhà đầu tư lo ngại về "tính bền vững của đà tăng trưởng do AI dẫn dắt" . Riêng ngày 1 tháng 7, lĩnh vực công nghệ của S&P 500 đã giảm 2,57% .

Đến giữa tháng 7, đà bán tháo tăng tốc thành một "cuộc khủng hoảng bán dẫn ngày càng sâu sắc", lan rộng qua các thị trường chứng khoán toàn cầu, kéo theo sự suy giảm trên diện rộng ở châu Á . Cuộc khủng hoảng này thậm chí còn ảnh hưởng đến nhu cầu đối với cổ phiếu của chính CXMT: IPO đã được các tổ chức đăng ký mua vượt quá 500 lần, nhưng Reuters đưa tin rằng nhu cầu "không sôi động bằng các đợt IPO công nghệ gần đây ở Trung Quốc, phản ánh sự thận trọng trong bối cảnh bán tháo toàn cầu" .

---

3. Căng thẳng địa chính trị leo thang dữ dội

Căng thẳng ở Trung Đông gia tăng đáng kể trong thời gian giữa tháng 7. Các báo cáo cho thấy Mỹ đã tiến hành các cuộc không kích mới nhằm vào Iran, và Iran được cho là đang lên kế hoạch mở một mặt trận tại eo biển Mandeb . Điều này đẩy giá dầu thô tăng mạnh và làm xói mòn khẩu vị rủi ro trên các thị trường toàn cầu .

Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) cũng đã trích dẫn "cuộc chiến ở Trung Đông" như một yếu tố khiến tăng trưởng toàn cầu chậm lại trong Bản cập nhật Triển vọng Kinh tế Thế giới tháng 7 năm 2026, được công bố cùng tuần đó .

---

4. Hội nghị AI Thế giới diễn ra cùng thời điểm — nhưng không thể đảo ngược đà giảm

WAIC 2026 diễn ra từ ngày 17-20 tháng 7 tại Thượng Hải với quy mô kỷ lục, với sự tham gia của hơn 1.100 công ty và hơn 3.000 gian hàng triển lãm . Chủ tịch Tập Cận Bình đã có kế hoạch trình bày tầm nhìn về ngoại giao AI của Trung Quốc tại sự kiện này . Vào đêm trước hội nghị, 29 quốc gia đã ký một thỏa thuận thành lập Tổ chức Hợp tác Trí tuệ Nhân tạo Thế giới .

Mặc dù các cổ phiếu khái niệm AI tại Hong Kong đã tăng điểm trước hội nghị — cổ phiếu MiniMax-W tăng 12,52% vào ngày 15 tháng 7 — nhưng cuộc khủng hoảng bán dẫn trên diện rộng đã lấn át mọi tâm lý tích cực từ hội nghị. Đà bán tháo cổ phiếu chip và AI trên đất liền diễn ra dữ dội đến mức ngày khai mạc WAIC trùng với ngày giảm điểm mạnh nhất trong tuần .

---

Lan tỏa sang Hong Kong, Tokyo và Hợp đồng tương lai Mỹ

Cuộc khủng hoảng không chỉ giới hạn ở Trung Quốc đại lục. Các cổ phiếu khái niệm AI tại Hong Kong ban đầu được hưởng lợi từ sự hào hứng với WAIC, nhưng các thị trường rộng lớn hơn đã bị kéo xuống bởi sự suy giảm từ đất liền và cuộc khủng hoảng chip toàn cầu . Chỉ số Nikkei của Tokyo giảm theo khi các nhà đầu tư đánh giá lại độ bền của đà tăng do AI dẫn dắt . Chỉ số STAR 50 vốn nặng về cổ phiếu chip đã giảm 7% vào ngày cuối cùng của tuần, kéo mức giảm từ cuối tháng 6 lên -22% . Chỉ số KOSPI của Hàn Quốc giảm hơn 6% sau một đợt tăng lãi suất bất ngờ . Trong khi đó, hợp đồng tương lai chứng khoán Mỹ cũng chịu áp lực khi cuộc khủng hoảng do châu Á dẫn đầu làm trầm trọng thêm điểm yếu vốn có trong lĩnh vực công nghệ .

---

Bài học chính

Không có yếu tố đơn lẻ nào gây ra cuộc khủng hoảng này. IPO 8,6 tỷ USD của CXMT đóng vai trò là cú sốc thanh khoản trực tiếp trên thị trường đất liền, nhưng nó diễn ra ngay giữa cuộc khủng hoảng bán dẫn toàn cầu, rủi ro địa chính trị leo thang liên quan đến Iran, và hội nghị WAIC không thể tạo ra chất xúc tác tăng giá cho cổ phiếu chip. Sự kết hợp này đã nghiền nát chỉ số Shanghai Composite xuống mức thấp nhất trong 10 tháng và lan tỏa sang Hong Kong, Tokyo và hợp đồng tương lai Mỹ thông qua sự kết nối của ngành công nghệ toàn cầu.