Nghiên cứu Dune & 1inch: 85% thanh khoản tập trung trên DEX 'chết' trong nửa đầu 2026

Phạm Vi và Phương Pháp Luận

Nghiên cứu này được 1inch ủy quyền và thực hiện bởi Dune Analytics. Các nhà nghiên cứu đã dựng lại mọi vị thế thanh khoản trên các pool hoạt động mạnh nhất của Uniswap v3, Uniswap v4, PancakeSwap v3 và Aerodrome Slipstream trên bảy blockchain khác nhau, bao gồm khoảng 200 pool với tổng thanh khoản trung bình hàng tuần khoảng 1,84 tỷ USD. Phân tích được thực hiện trong 26 tuần (toàn bộ nửa đầu năm 2026).

Tại Sao Lại Có Nhiều Thanh Khoản 'Chết' Đến Vậy?

Nghiên cứu đã chỉ ra một số nguyên nhân chính dẫn đến sự kém hiệu quả này:

Biến động giá: Các vị thế thanh khoản tập trung vốn có phạm vi hẹp. Khi giá thị trường di chuyển ra ngoài phạm vi đó, vị thế ngừng kiếm phí cho đến khi ai đó điều chỉnh lại hoặc giá quay trở lại. Sự biến động giá mạnh và liên tục trong nửa đầu năm 2026 thường xuyên đẩy thanh khoản ra khỏi vùng hoạt động.

Quản lý tự động so với thủ công: Nghiên cứu cho thấy các công cụ quản lý thanh khoản tập trung tự động (ví dụ: bot tự động tái cân bằng) hoạt động hiệu quả hơn đáng kể so với các ví cá nhân. Các nhà đầu tư LP nhỏ lẻ có xu hướng để vị thế của mình ở ngoài vùng giá lâu hơn, trong khi các công cụ tự động tái cân bằng thường xuyên hơn và giữ cho vốn luôn hoạt động.

Tâm lý 'Cài đặt rồi quên': 36,7% lượng vốn nằm ngoài khung giá đã không được dịch chuyển trong hơn 90 ngày, cho thấy tình trạng bỏ bê các vị thế LP diễn ra phổ biến.

Bối Cảnh Suy Thoái của Ngành DeFi Năm 2026

Nghiên cứu của Dune được công bố trong bối cảnh toàn bộ lĩnh vực DeFi đang trải qua một đợt suy thoái nghiêm trọng, điều này cung cấp bối cảnh quan trọng cho các phát hiện:

• Tổng giá trị khóa (TVL) của DeFi đã giảm trong từng tháng của năm 2026, từ khoảng 115 tỷ USD vào tháng 1 xuống còn khoảng 70 tỷ USD vào tháng 6 — mức giảm 37–39%.
• Nguyên nhân của sự sụt giảm này bao gồm giá token tiền mã hóa yếu hơn, lợi suất bị nén, làn sóng dịch chuyển khỏi rủi ro sau đợt điều chỉnh thị trường tháng 10/2025, và một loạt các vụ tấn công bảo mật lớn khiến ngành thiệt hại 942 triệu USD trong nửa đầu năm 2026.
• Chỉ có hai mạng lưới (TRON và Hyperliquid) là ghi nhận mức tăng trưởng TVL trái chiều trong giai đoạn này.

Kết quả nghiên cứu càng làm rõ bức tranh ảm đạm: ngay cả lượng thanh khoản còn tồn tại trong DeFi cũng đang bị sử dụng vô cùng kém hiệu quả. Với 85% không được tận dụng và gần một phần ba hoàn toàn tĩnh tại, lượng 'vốn làm việc' thực tế trong các pool thanh khoản tập trung DEX nhỏ hơn nhiều so với con số TVL thường thấy. Khoản phí 150 triệu USD bị bỏ lỡ là một chi phí lợi nhuận trực tiếp mà các LP phải gánh chịu, chồng lên sự suy giảm vốn tổng thể.

Bài Học Cho Người Tham Gia DeFi

Nghiên cứu này nhấn mạnh rằng thanh khoản tập trung, mặc dù về mặt lý thuyết hiệu quả hơn về vốn so với mô hình AMM (Automated Market Maker - Nhà tạo lập thị trường tự động) truyền thống, nhưng lại mang đến những rủi ro vận hành mới. Các LP cần chủ động quản lý vị thế của mình hoặc sử dụng các công cụ tự động để tránh để vốn bị đóng băng. Đối với hệ sinh thái DeFi nói chung, phát hiện này cho thấy các con số TVL có thể gây hiểu lầm — một phần lớn giá trị 'bị khóa' có thể không phục vụ đúng mục đích tạo điều kiện cho giao dịch và sinh lời.