Chiến tranh và Nắng nóng: Các cuộc không kích của Mỹ và đợt nắng nóng kỷ lục đã làm sụp đổ lưới điện và nền kinh tế Iran như thế nào

Iran đang trải qua một cuộc khủng hoảng chồng chất: các cuộc không kích của Mỹ đã phá hủy phần lớn công suất phát điện, trong khi đợt nắng nóng mùa hè khắc nghiệt cùng lúc đẩy nhu cầu tiêu thụ vượt xa khả năng cung cấp của lưới điện bị bầm dập. Hậu quả là tình trạng mất điện kéo dài hàng giờ mỗi ngày trên khắp nhiều tỉnh thành, đồng tiền mất giá xuống mức ~1,92 triệu rial đổi 1 đô la, lạm phát trên 88%, và riêng chi phí sửa chữa cơ sở hạ tầng điện đã vượt quá 1,5 tỷ USD — trong khi tổng chi phí tái thiết lĩnh vực năng lượng ước tính từ 19 tỷ USD đến 58 tỷ USD .

Thiệt hại cơ sở hạ tầng điện

Mức độ thiệt hại đối với lưới điện Iran được ghi nhận rõ ràng qua nhiều nguồn tin chính thống và độc lập.

Công suất phát điện bị mất: Các cuộc không kích của Mỹ và Israel từ tháng 2 đến tháng 4 năm 2026 đã phá hủy khoảng 7.000 MW công suất phát điện (khoảng 7% tổng lưới điện Iran), theo các quan chức Iran . Đến tháng 5, Bộ trưởng Năng lượng Abbas Aliabadi đưa ra con số gần 5.000 MW bị thiệt hại, cùng với phần lớn mạng lưới phân phối . Người đứng đầu công ty điện lực nhà nước Tavanir, Mohammad Elahdad, báo cáo vào tháng 7 rằng lưới điện đã mất khoảng 4,2 GW (4.200 MW) công suất, với thiệt hại tại hơn 2.000 địa điểm .

Đường dây truyền tải và trạm biến áp bị đánh trúng: Mảnh vỡ từ các cuộc không kích đã làm hư hại các trạm biến áp ở tỉnh Alborz, gây ra các đợt mất điện dây chuyền ở Tehran . Các cuộc không kích mới của Mỹ vào miền nam Iran vào giữa tháng 7/2026 đã làm suy giảm nghiêm trọng nguồn cung điện trên khắp các tỉnh phía Nam, lần đầu tiên được Bộ Năng lượng Iran thừa nhận công khai vào ngày 17-18/7 .

Thâm hụt đỉnh điểm mùa hè: Cơ quan nghiên cứu của Quốc hội Iran cảnh báo lưới điện có thể đối mặt với mức thâm hụt đỉnh điểm mùa hè lên tới 13.640 MW — khoảng 17% tổng nhu cầu — ngay cả trước các cuộc không kích mới nhất . Các báo cáo khác cho thấy mức thiếu hụt tiềm năng lên tới 25.000 MW, tương đương khoảng một phần ba tổng tiêu thụ quốc gia .

Thời gian mất điện

Tình trạng mất điện đã ảnh hưởng đến hàng triệu người Iran, với thời gian ngày càng kéo dài khi đợt nắng nóng gia tăng.

Không kích tháng 3/2026: Mất điện trên diện rộng xảy ra ở Tehran và tỉnh Alborz sau các cuộc không kích của Mỹ-Israel vào ngày 29-30 tháng 3, các đội sửa chữa cho biết nguyên nhân là do mảnh vỡ làm hư hại lưới điện .

Mất điện do nắng nóng tháng 6-7: Các đợt cắt điện có lịch trình hàng ngày kéo dài vài giờ được ghi nhận trên khắp các tỉnh Khuzestan (Ahvaz), Ilam, Lorestan, Đông Azarbaijan, Alborz và Tehran . Cư dân ở Ilam cho biết mất điện kéo dài tới bốn giờ mỗi lần . Ở Khuzestan, tình trạng mất điện từ hai đến ba giờ được báo cáo trên khắp nhiều thành phố . Một số khu vực có điện bị cắt tới 11 giờ mỗi ngày .

Tháng 7/2026: Các đợt cắt điện và nước mới xảy ra ở nhiều thành phố khi nhiệt độ tăng vọt và nhu cầu tăng cao. Tình trạng mất điện ở Khuzestan được mô tả là "kéo dài hàng giờ" . Chính phủ yêu cầu người dân "sử dụng ít điện hơn" ở các khu vực bị ảnh hưởng bởi nhiệt độ khắc nghiệt . Tại Tehran, việc cắt điện được thực hiện hai lần mỗi ngày, tổng cộng tới bốn giờ .

Sự sụp đổ của đồng tiền

Đồng rial của Iran đã trải qua một sự sụp đổ lịch sử, tăng tốc mạnh mẽ trong cuộc xung đột.

• Đồng rial Iran liên tục lập đáy mới trên thị trường tự do. Đến ngày 29/4/2026, nó đạt 1,8 triệu rial đổi 1 đô la . Sau đó vượt mốc 1,9 triệu vào ngày 4/5 .
• Vào ngày 17/7/2026, đồng đô la chạm mốc 1.918.000 rial — một kỷ lục mọi thời đại mới . Đồng bảng Anh đạt 2,57 triệu rial cùng ngày .
• Lạm phát so với cùng kỳ năm ngoái lên tới 88,6% (CPI) trong giai đoạn 22/5 - 21/6/2026, theo Trung tâm Thống kê Iran. Ngân hàng Trung ương báo cáo mức lạm phát 83,1% so với cùng kỳ năm ngoái trong cùng kỳ .
• Đồng rial đã giảm xuống 1.750.000 đổi 1 đô la vào tháng 12/2025 trước chiến tranh, điều đó có nghĩa là cuộc xung đột và các lệnh trừng phạt đã đẩy nhanh một sự suy giảm vốn đã nghiêm trọng .
• Với tỷ giá thị trường tự do ngày 17/7, mức lương tối thiểu chính thức hàng tháng của Iran là 166.255.500 rial chỉ có giá trị khoảng 87 USD .

Chi phí sửa chữa

Các ước tính về chi phí sửa chữa cơ sở hạ tầng bị hư hại rất khác nhau, phản ánh quy mô và tính chất liên tục của sự tàn phá.

• Chỉ riêng cơ sở hạ tầng điện: Người đứng đầu Tavanir tuyên bố thiệt hại đối với mạng lưới điện vượt quá 60 nghìn tỷ tomans (~1,5 tỷ USD) tính đến ngày 12/7/2026 .
• Cơ sở hạ tầng năng lượng rộng hơn: Rystad Energy ước tính vào tháng 4/2026 rằng việc sửa chữa cơ sở hạ tầng năng lượng bị hư hỏng của Iran (dầu, khí đốt, điện) sẽ tiêu tốn tới 19 tỷ USD trong tổng hóa đơn sửa chữa trong khu vực từ 34-58 tỷ USD . Theo ước tính tương tự, hơn 80 cơ sở năng lượng đã bị tấn công kể từ khi xung đột bắt đầu, với hơn một phần ba bị hư hại nghiêm trọng .
• Tổng thiệt hại kinh tế: Tổ chức Bảo vệ các nền Dân chủ (FDD) ước tính tổng thiệt hại chiến tranh của Iran vào khoảng 40% GDP trước chiến tranh, tương đương 50 tỷ USD đến 300 tỷ USD, với ước tính trung tâm khoảng 144 tỷ USD . Các nhà theo dõi khác ước tính thiệt hại cơ sở hạ tầng ở mức 218 tỷ USD, với 14 triệu người không có điện đáng tin cậy và 6,2 triệu người không được tiếp cận nước sạch .

Tác động đến cuộc sống hàng ngày

Đối với người dân Iran bình thường, sự kết hợp của chiến tranh, nắng nóng và suy thoái kinh tế đã biến cuộc sống hàng ngày thành một cuộc đấu tranh.

• Cư dân trên khắp ít nhất bảy tỉnh mô tả tình trạng mất điện kéo dài nhiều giờ mỗi ngày bắt đầu từ đầu mùa hè, kèm theo tình trạng thiếu nước tái diễn (vì máy bơm nước phụ thuộc vào điện) .
• Các hiệu thuốc và cửa hàng ở Tehran phải hoạt động dưới ánh sáng khí đốt trong thời gian mất điện .
• Ở tỉnh Ilam, nơi nhiệt độ lên tới 46°C, người dân báo cáo tình trạng mất điện kéo dài tới bốn giờ, với một người cảnh báo rằng nếu tình trạng mất điện tiếp tục, chính quyền sẽ phải đối mặt với "những người dân tức giận và phản đối" .
• Một cư dân trong một tòa nhà chung cư 14 tầng ở Pardis, phía đông Tehran, cho biết điện đã bị cắt trong bốn giờ vào ban ngày .
• Sự kết hợp giữa phá hủy cơ sở hạ tầng điện do chiến tranh, một đợt nắng nóng mùa hè khắc nghiệt và một đồng tiền đang sụp đổ đã tạo ra một "bài kiểm tra căng thẳng sống động, quy mô quốc gia về khả năng phục hồi của lưới điện", với các quan chức thừa nhận tình hình tồi tệ hơn những gì công chúng từng được tiết lộ trước đó .