Đằng sau quả bóng tròn: Trận chung kết Argentina vs Tây Ban Nha và 'cuộc chiến ủy nhiệm' Israel-Palestine

Tây Ban Nha: Lập trường ủng hộ Palestine. Dưới thời Thủ tướng Pedro Sánchez, Tây Ban Nha chính thức công nhận Nhà nước Palestine vào năm 2024 và trở thành một trong những tiếng nói chỉ trích Israel gay gắt nhất ở châu Âu. Đáp lại, Israel đã triệu hồi đại sứ của mình tại Madrid và vị trí này vẫn bị bỏ trống kể từ đó, chỉ có một đại biện lâm thời phụ trách quan hệ . Quan hệ càng xấu đi khi có thông tin Tây Ban Nha đe dọa tẩy chay World Cup 2026 nếu Israel vượt qua vòng loại .

Phát ngôn của lãnh đạo: Netanyahu vs. Sánchez

Sự đối đầu được kết tinh qua những phát biểu trực tiếp từ các nhà lãnh đạo quốc gia.

Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu công khai tuyên bố ủng hộ Argentina. Trong một video được phát hành một ngày trước trận chung kết, Netanyahu nhận chiếc áo đấu chính thức của Argentina từ đại sứ nước này và nói: "Argentina và Israel đã trở thành những người bạn thân thiết" và hô vang "Vamos Argentina" (Cố lên Argentina) . Trong một lần xuất hiện trên podcast, ông viện dẫn Tổng thống Milei, một "tổng thống theo chủ nghĩa thị trường tự do", và kinh nghiệm của Lionel Messi như những lý do cho sự lựa chọn của mình . Netanyahu tuyên bố tin rằng "hầu hết người Israel" đều đứng về phía Argentina .

Ngược lại, Thủ tướng Tây Ban Nha Pedro Sánchez không có tuyên bố công khai cổ vũ nào tương tự gắn với trận chung kết. Tuy nhiên, việc chính phủ của ông chính thức công nhận Palestine và những lời chỉ trích nhất quán đối với chiến dịch quân sự của Israel ở Gaza đã tạo ra bối cảnh chính trị khiến Tây Ban Nha trở thành lựa chọn tự nhiên của người hâm mộ ủng hộ Palestine trên toàn thế giới . Sánchez cũng bảo vệ ngôi sao Barcelona Lamine Yamal sau hành động giương cờ Palestine của cầu thủ này, cho rằng sự đoàn kết đó là "cảm nhận của hàng triệu người Tây Ban Nha" .

Hành động biểu tượng: Cầu thủ và người nổi tiếng định hình cuộc tranh luận

Ngoài chính sách của chính phủ, cuộc xung đột đã được nhân cách hóa và khuếch đại bởi hành động của các cá nhân trên vũ đài thế giới.

Lamine Yamal (Tây Ban Nha/Barcelona): Cầu thủ chạy cánh 18 tuổi người Tây Ban Nha, một tín đồ Hồi giáo thường thực hiện nghi lễ sajdah (lạy xuống đất) sau khi ghi bàn, đã tạo ra khoảnh khắc lan truyền mạnh mẽ nhất trong cuộc tranh luận ủy nhiệm này. Trong cuộc diễu hành vô địch của Barcelona trên xe buýt mui trần trước 750.000 người hâm mộ, Yamal đã giương cao một lá cờ Palestine lớn . Khoảnh khắc này đã vượt xa biên giới Catalonia. Tại Gaza, người dân đã khóc khi chứng kiến . Bộ trưởng Quốc phòng Israel, Israel Katz, đã công khai lên án hành động này, cho rằng nó "khuấy động lòng thù hận" . Phái đoàn Quan sát viên Thường trực của Nhà nước Palestine tại Liên Hợp Quốc sau đó đã ca ngợi Yamal và việc Tây Ban Nha lọt vào chung kết . Tờ Times of Israel đưa tin rằng hành động của Yamal "tượng trưng cho sự chia rẽ" giữa hai quốc gia vào chung kết .

Javier Bardem (Tây Ban Nha): Nam diễn viên từng đoạt giải Oscar đã nhiều lần giương cao lá cờ Palestine tại các trận đấu World Cup. Trong trận bán kết của Tây Ban Nha với Pháp, ông đã giơ cao một lá cờ và nói: "Tồn tại là kháng cự" (Existence is resistance) . Một người hâm mộ Palestine đã đến gần ông trong một trận đấu trước đó, cảm ơn vì hoạt động chính trị của ông và mời ông đến Palestine "khi nó được tự do" — một lời mời mà Bardem đã xúc động chấp nhận .

Lionel Messi (Argentina): Như một điểm đối trọng với hành động ủng hộ Palestine của Yamal, mối quan hệ trong quá khứ của Messi với Israel thường xuyên được các phương tiện truyền thông nhắc đến. Anh đã đến thăm Israel cho các trận đấu và sự kiện thương mại, thu hút sự chú ý như một sự tương phản với các hành động mang tính biểu tượng từ phía Tây Ban Nha .

Phản ứng ở Gaza và Israel

Cách gán ghép "cuộc chiến ủy nhiệm" này không chỉ là phát minh của truyền thông; nó phản ánh tình cảm thực sự trên thực địa.

Tại Gaza, sự ủng hộ dành cho Tây Ban Nha rất phổ biến. Như một người Palestine nói với Al Jazeera: "Tôi hoàn toàn ủng hộ Tây Ban Nha vì họ đã đứng lên vì Palestine" — viện dẫn các lập trường của chính phủ Tây Ban Nha trong cuộc chiến ở Gaza và các nhân vật của công chúng như Yamal và Bardem . Nhiều người Gaza ban đầu ủng hộ các đội Ả Rập như Ai Cập và Morocco, nhưng sự ủng hộ của họ đã chuyển sang Tây Ban Nha cho trận chung kết .

Tại Israel, sự ủng hộ dành cho Argentina cũng lan rộng không kém, với sự tán thành của Netanyahu phản ánh tình cảm công chúng. Tờ Times of Israel (phiên bản tiếng Pháp) đã mô tả trận đấu là "một cuộc chạm trán mang tính biểu tượng cao vì các quan điểm đối lập của Madrid và Buenos Aires về Israel" . Động thái này cũng lan rộng đến các cộng đồng hải ngoại; những người hâm mộ tại khu phố "Little Palestine" ở New York cũng cổ vũ cho Tây Ban Nha .

Mặt tối: Cảnh báo về các thuyết âm mưu bài Do Thái

Việc chính trị hóa trận chung kết cũng kéo theo một hệ quả nguy hiểm. Nhiều báo cáo đã chỉ ra rằng cuộc tranh luận ủy nhiệm đã lan vào không gian mạng, nơi những tư tưởng bài Do Thái xuất hiện. Hãng tin Jewish Telegraphic Agency (JTA) và Al-Monitor lưu ý rằng một số câu chuyện trên mạng xã hội xung quanh trận đấu đã đi vào các thuyết âm mưu, cho rằng sự ủng hộ Argentina là bằng chứng cho "sự kiểm soát của phong trào Zionist toàn cầu" đối với bóng đá, trong khi những thuyết khác nhắm vào người hâm mộ và nhân vật Do Thái . Những báo cáo này từ các nguồn tin đáng tin cậy đều nhất quán cảnh báo rằng môi trường tranh luận ủy nhiệm đã tạo ra mảnh đất màu mỡ cho các tư tưởng chống Do Thái cần được chú ý .

Tiếng nói bất đồng: Không phải CĐV nào cũng chấp nhận mác 'chiến tranh ủy nhiệm'

Điều quan trọng là, câu chuyện 'cuộc chiến ủy nhiệm' không được đón nhận rộng rãi. Các báo cáo cho thấy nhiều người hâm mộ Argentina cảm thấy không thoải mái khi đội tuyển của họ bị sử dụng như một biểu tượng thân Israel, và họ đã phản ứng trên mạng xã hội với lập luận rằng "bóng đá nên tránh xa chính trị" . Một số CĐV Argentina chỉ ra rằng Argentina có một cộng đồng người Hồi giáo và gốc Ả Rập đáng kể, và việc ủng hộ đội tuyển quốc gia không đồng nghĩa với việc tán thành chính sách đối ngoại của bất kỳ chính phủ nào . Tờ Jewish Post and News cũng cho biết một số người hâm mộ đã bác bỏ cái mác "kẻ thực dân đấu với người bị thực dân hóa" được gán cho trận chung kết này .