WAICO Ra Đời: 29 Nước Ký Kết, Trung Quốc Tạo 'Sân Chơi' AI Mới Bên Ngoài Tầm Ảnh Hưởng Của Mỹ

Vào ngày 16 tháng 7 năm 2026, 29 quốc gia đã ký hiệp định thành lập Tổ chức Hợp tác Trí tuệ Nhân tạo Thế giới (WAICO) tại Thượng Hải, Trung Quốc, bên lề Hội nghị Trí tuệ Nhân tạo Thế giới (WAIC) . Bộ trưởng Ngoại giao Trung Quốc Vương Nghị đã ký thay mặt Bắc Kinh . Tổ chức này lần đầu tiên được Thủ tướng Lý Cường đề xuất vào ngày 26 tháng 7 năm 2025 . Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc António Guterres cũng đã tham dự lễ ký kết .

Những Quốc Gia Nào Đã Ký Kết?

29 quốc gia ký kết bao gồm Trung Quốc, Nga, Belarus, Serbia, Cuba, Brazil, Venezuela, Kazakhstan, Lào, Pakistan, và Indonesia . Nhóm rộng hơn bao gồm 10 quốc gia châu Phi, 12 quốc gia châu Á, cùng với các thành viên Mỹ Latinh và châu Âu được liệt kê ở trên . Không có nền kinh tế phương Tây lớn nào (ví dụ: Mỹ, Anh, Đức, Pháp, Nhật Bản) ký kết.

Ba Mục Tiêu Hoạt Động Của WAICO Là Gì?

WAICO là một tổ chức liên chính phủ độc lập, có trụ sở chính tại Thượng Hải, với ba mục tiêu:

• Thúc đẩy hợp tác quốc tế về AI
• Thúc đẩy quản trị toàn cầu về AI
• Đảm bảo sự phát triển AI an toàn và công bằng

Sự Khác Biệt Giữa WAICO Và Các Sáng Kiến AI Của Phương Tây

Một phân tích học thuật từ Trung tâm Nghiên cứu An ninh và Chiến lược Quốc tế thuộc Đại học Thanh Hoa (Tsinghua) chỉ ra rằng thiết kế của WAICO kết hợp ba đặc điểm mà không một tổ chức AI đa phương hiện tại nào có: tư cách thành viên mở cho bất kỳ quốc gia có chủ quyền nào, không có bài kiểm tra về giá trị hay thể chế để gia nhập, và một chương trình nghị sự xoay quanh phát triển và thu hẹp khoảng cách năng lực toàn cầu . Điều này hoàn toàn trái ngược với Tiến trình AI Hiroshima của G7 và sáng kiến Pax Silica của Washington, vốn chỉ giới hạn ở các nền dân chủ thân phương Tây và có tiêu chí thành viên chặt chẽ hơn .

Bối Cảnh Địa Chính Trị: Kiểm Soát Xuất Khẩu Của Mỹ Và Chỉ Trích Từ Pháp

WAICO được nhiều người coi là đối trọng thể chế trực tiếp của Bắc Kinh đối với các nỗ lực quản trị AI do Mỹ dẫn dắt:

• Kiểm soát xuất khẩu của Mỹ: Mỹ đã hạn chế mạnh mẽ việc Trung Quốc tiếp cận các chip và công nghệ AI tiên tiến. WAICO cung cấp một diễn đàn thể chế để Trung Quốc và các nước đối tác điều phối phát triển AI bên ngoài chuỗi cung ứng do Mỹ kiểm soát .
• Chỉ trích từ Pháp: Pháp là một trong những quốc gia châu Âu chỉ trích mạnh mẽ nhất, cho rằng WAICO là nỗ lực của Trung Quốc nhằm làm suy yếu các tiêu chuẩn an toàn AI của phương Tây và tạo ra một diễn đàn nơi các mô hình quản trị độc tài được bình thường hóa. Các quan chức Pháp mô tả đây là nỗ lực "phá hoại cách tiếp cận dựa trên giá trị" của Tiến trình Hiroshima .

Cách Tiếp Cận Của Trung Quốc: Quản Trị AI Là Vấn Đề Phát Triển

Trung Quốc xem WAICO như một phản ứng đáp ứng nhu cầu của "phương Nam toàn cầu", lập luận rằng quản trị AI phải ưu tiên phát triển, nâng cao năng lực và thu hẹp khoảng cách số hơn là chỉ các mối quan tâm về an toàn và nhân quyền vốn chiếm ưu thế trong các khuôn khổ phương Tây . Cách tiếp cận này được thiết kế để thu hút các quốc gia đang phát triển vốn cảm thấy bị bỏ rơi khỏi nền ngoại giao AI do Mỹ dẫn dắt.

Liệu Các Nền Kinh Tế Phương Tây Lớn Có Tham Gia?

Tính đến thời điểm ký kết, không có nền kinh tế phương Tây lớn nào tham gia. Điều khoản thành viên mở có nghĩa là bất kỳ quốc gia nào cũng có thể ký kết sau đó, nhưng điều này được coi là khó xảy ra trong tương lai gần. Mỹ, EU và các nước G7 coi WAICO là một công cụ do Trung Quốc dẫn dắt để thiết lập các tiêu chuẩn AI có thể xung đột với các mô hình quản lý và lợi ích an ninh của chính họ . Câu hỏi lớn còn bỏ ngỏ là liệu các đồng minh cấp trung (ví dụ: Hàn Quốc, Singapore, Thổ Nhĩ Kỳ, Ả Rập Xê Út) có thể cuối cùng tham gia hay không, điều này sẽ củng cố đáng kể tính chính danh của WAICO.