Rạn nứt Saudi - UAE: Chiến tranh Iran chia rẽ Vùng Vịnh và Phố Wall buộc phải chọn phe

Mối quan hệ giữa Saudi Arabia và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) – vốn được ca ngợi là liên minh mạnh nhất Vùng Vịnh – đang xấu đi nhanh chóng thành cạnh tranh công khai. Cuộc chiến tranh Mỹ-Iran năm 2026 không tạo ra rạn nứt này, nhưng nó đã khiến những khác biệt không thể phớt lờ. Thứ từng là một cuộc tranh giành ảnh hưởng thầm lặng đã trở thành một cuộc đấu tranh công khai, gây ra những hệ lụy lớn cho an ninh khu vực, thị trường năng lượng toàn cầu, và các tổ chức tài chính Phố Wall đang quản lý hàng nghìn tỷ USD tài sản của các quốc giaVùng Vịnh.

Điều gì đang thúc đẩy rạn nứt Saudi-UAE?

Yemen và Sudan: Các cuộc chiến tranh ủy nhiệm biến đồng minh thành đối thủ.

Điểm nóng dễ thấy nhất là Yemen. Cuối năm 2025, Hội đồng Chuyển tiếp Phương Nam (STC) do UAE hậu thuẫn đã tiến hành một cuộc đảo chính quân sự nhằm chiếm các tỉnh Hadhramaut và Mahra của Yemen. Đáp lại, Saudi Arabia đã tiến hành không kích nhằm vào các kho vũ khí của UAE tại Yemen . Một kịch bản tương tự cũng diễn ra ở Sudan, nơi hai cường quốc Vùng Vịnh này ủng hộ các phe phái đối lập trong cuộc nội chiến .

UAE rút khỏi OPEC.

Vào tháng 4 năm 2026, UAE tuyên bố rút khỏi OPEC và OPEC+, một thách thức trực tiếp đối với sự thống trị kéo dài hàng thập kỷ của Saudi Arabia trong chính sách sản xuất dầu mỏ của khối. Hãng tin Reuters nhận định động thái này là dấu hiệu của "một rạn nứt sâu sắc hơn khi quyền lực Vùng Vịnh đang dịch chuyển" . UAE từ lâu đã bất bình với hạn ngạch sản xuất do Saudi áp đặt, mà họ cho rằng đang kìm hãm việc mở rộng năng lực khai thác của mình .

Hai lộ trình kinh tế khác biệt.

Hai quốc gia có những tầm nhìn cơ bản khác nhau cho tương lai. UAE ưu tiên thương mại tự do, hậu cần toàn cầu và một trung tâm kinh doanh ít bị quản lý. Trong khi đó, Saudi Arabia, dưới Tầm nhìn 2030 của Thái tử Mohammed bin Salman, đang mạnh mẽ kéo các trụ sở khu vực, các chỉ tiêu đầu tư và quyền ra quyết định về Riyadh – thường là phải trả giá bằng Abu Dhabi và Dubai. Viện Nghiên cứu An ninh Quốc gia Israel (INSS) mô tả sự thay đổi này là "từ cạnh tranh thầm lặng thành đối đầu công khai về vai trò lãnh đạo, uy tín và ảnh hưởng khu vực" .

Chiến tranh Mỹ-Iran đã phơi bày và khoét sâu sự chia rẽ như thế nào

Cuộc chiến tranh Mỹ-Israel với Iran bắt đầu vào ngày 28 tháng 2 năm 2026 bằng các cuộc không kích giết chết Lãnh tụ Tối cao Iran . Nó đã kết tinh sự chia rẽ Saudi-UAE theo những cách mà trước đây có thể tránh được.

Những tư thế chiến lược khác nhau đối với Iran.

Các phân tích của King's College London và Chatham House cho thấy UAE và Oman nằm ở một đầu của phổ chính sách, ưa thích giảm leo thang và duy trì các mối quan hệ thương mại với Iran . Saudi Arabia bị lôi kéo vào xung đột trực tiếp: Các cuộc tấn công tên lửa trả đũa của Iran đã nhắm vào các nhà máy lọc dầu của Saudi, và các lực lượng Saudi đã bí mật thực hiện các cuộc không kích chống lại Iran . Ngược lại, UAE tỏ ra thận trọng hơn nhiều, lo sợ rằng leo thang có thể tàn phá nền kinh tế phụ thuộc vào thương mại của Dubai. Chuyên gia Andreas Krieg của King's College lưu ý: "Do đó, sẽ cực kỳ khó khăn để tìm ra một lập trường chung của Vùng Vịnh" .

Trung tâm Soufan báo cáo rằng chiến tranh Iran đã "mở rộng khác biệt giữa Saudi Arabia, nơi ủng hộ sự thỏa hiệp với Iran và các lực lượng khu vực do Iran hậu thuẫn, và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, nơi tin rằng đối đầu quân sự với Iran và các đồng minh của nước này có thể tạo ra thay đổi mang tính chuyển đổi" .

Việc đóng cửa Eo biển Hormuz.

Chiến tranh Iran dẫn đến việc Eo biển Hormuz trên thực tế bị đóng cửa đối với hầu hết các tàu thuyền, đặt ra "những rủi ro cơ bản đối với an ninh và sức sống kinh tế" của các quốc gia GCC . UAE, vốn phụ thuộc vào các tuyến đường biển mở cho cảng Jebel Ali và hoạt động trung chuyển dầu mỏ, đã chịu sự gián đoạn kinh tế không cân xứng – làm sâu sắc thêm sự thất vọng của nước này đối với lập trường hiếu chiến hơn của Riyadh.

Rạn nứt lan sang lĩnh vực tài chính.

Ít nhất là từ tháng 5 năm 2026, các ngân hàng Saudi đã chặn, trì hoãn hoặc trả lại các khoản thanh toán từ các tổ chức Saudi đến các tài khoản có trụ sở tại UAE – thường không có lời giải thích . Cả Financial Times và Bloomberg đều đưa tin về sự chậm trễ này, với các doanh nghiệp cho biết các khoản chuyển tiền vốn diễn ra bình thường giờ đây bị giữ lại vô thời hạn . Một giám đốc điều hành phương Tây cho biết ba khoản thanh toán từ một khách hàng Saudi lâu năm đã bị chặn và trả lại . Điều này buộc các công ty phải chuyển hướng thanh toán qua Bahrain hoặc sử dụng các phương thức đắt đỏ hơn . Semafor đưa tin rằng một số cá nhân đã phải di chuyển giữa hai quốc gia Vùng Vịnh với một lượng lớn tiền mặt .

Phố Wall buộc phải chọn phe trước khối tài sản hơn 3.000 tỷ USD từ các quỹ đầu tư quốc gia

Quy mô của ván cược.

Các quỹ đầu tư quốc gia Vùng Vịnh – bao gồm Quỹ Đầu tư Công của Saudi Arabia (PIF, khoảng 925 tỷ USD), ADIA, ADQ và Mubadala của UAE, cùng với QIA của Qatar và KIA của Kuwait – quản lý tổng tài sản ước tính 3.000 tỷ USD hoặc hơn . Các quỹ này là một trong những nguồn vốn lớn nhất toàn cầu cho các bộ phận quản lý tài sản, tư vấn và ngân hàng tư nhân của Phố Wall .

Tối hậu thư về trụ sở chính tại Riyadh của Saudi Arabia.

Saudi Arabia đã yêu cầu bất kỳ ngân hàng nào muốn nhận được hợp đồng từ chính phủ hoặc PIF phải thành lập trụ sở chính trong khu vực tại Vương quốc này. "Không một ngân hàng nào có thể tiếp cận các hợp đồng của chính phủ tại Vương quốc nếu không có giấy phép đó," một báo cáo trong ngành lưu ý . JPMorgan Chase, Goldman Sachs và Morgan Stanley đều đã có giấy phép trụ sở chính tại Riyadh . Riêng Goldman Sachs đã tăng gấp ba số lượng nhân viên tại Riyadh lên khoảng 60 người và ra mắt dịch vụ quản lý tài sản tư nhân nội địa tại đây . PIF của Saudi cũng làm đối tác neo cho các quỹ mới tập trung vào Vùng Vịnh với Goldman Sachs Asset Management .

Bài toán cân bằng bất khả thi.

Theo một báo cáo của Bloomberg công bố ngày 12-13 tháng 7 năm 2026, dựa trên phỏng vấn hơn một chục chủ ngân hàng Phố Wall và giám đốc điều hành quỹ đầu tư tư nhân, rạn nứt Vùng Vịnh giờ đây buộc các công ty tài chính phải chọn phe . Một ngân hàng tăng cường quan hệ với Riyadh có nguy cơ làm mất lòng Abu Dhabi – và ngược lại. Một bài báo có tiêu đề "Rạn nứt 3.000 tỷ USD Saudi-UAE mà Phố Wall không thể phớt lờ" đã mô tả những cuộc trò chuyện riêng tư tiết lộ một "mối quan tâm thầm lặng nhưng sâu rộng đã phần lớn bay dưới tầm ngắm của công chúng" . Cùng báo cáo đó lưu ý rằng Goldman Sachs, Morgan Stanley, BlackRock, Brookfield và KKR đã bắt đầu lập các kế hoạch dự phòng trong trường hợp quan hệ giữa hai nước trở nên tồi tệ hơn .

Khuôn mẫu đang nổi lên:

• Goldman Sachs đã nghiêng hẳn về phía Saudi Arabia, làm đối tác neo cho các quỹ Vùng Vịnh do PIF hậu thuẫn, tăng gấp ba nhân sự Riyadh và ra mắt dịch vụ quản lý tài sản nội địa . Ngân hàng này cũng đang đàm phán cho một hợp đồng ủy thác trị giá 10 tỷ USD từ quỹ đầu tư quốc gia Kuwait .
• Morgan Stanley đặt trụ sở chính Trung Đông tại Riyadh và tăng cường đội ngũ phụ trách các quỹ đầu tư quốc gia .
• JPMorgan dẫn đầu khoản tài trợ nợ cho thương vụ PIF mua lại Electronic Arts trị giá 55 tỷ USD và đã có giấy phép trụ sở tại Riyadh .

Cả ba ngân hàng vẫn duy trì hoạt động tại UAE, nhưng xu hướng đã rõ ràng: Riyadh đang đòi hỏi vị thế tối thượng, và Phố Wall đang phải đáp ứng vì Vương quốc này kiểm soát nguồn vốn có thể giải ngân lớn hơn và có thể ngừng cấp hợp đồng cho các công ty không tuân thủ.

Iran có cố gắng vũ khí hóa sự rạn nứt?

Iran trong lịch sử đã tìm cách khai thác sự chia rẽ trong Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh (GCC). Cả phân tích của King's College London và báo cáo của Viện Brookings đều ghi nhận rằng Iran coi rạn nứt Saudi-UAE là một lỗ hổng chiến lược có thể khai thác . Các cuộc tấn công trả đũa của Iran đã nhắm vào lãnh thổ Saudi nhưng lại dè dặt hơn với UAE, điều mà các nhà phân tích cho là một nỗ lực có chủ đích nhằm khoét sâu rạn nứt Vùng Vịnh thay vì hợp nhất Riyadh và Abu Dhabi trước một kẻ thù chung .

Điều đáng nói là, mặc dù khuôn mẫu chiến lược đã được ghi chép đầy đủ, bài phân tích này không thể xác minh một cách độc lập một lời đe dọa rõ ràng nào của Iran về việc "nghiền nát người UAE" từ các nguồn thu thập được. Các bằng chứng hiện có cho thấy Iran đã hiệu chỉnh các phản ứng quân sự của mình một cách khác biệt đối với mỗi quốc gia, phù hợp với chiến lược chia rẽ và gây áp lực, nhưng không nhất thiết là một mối đe dọa trực tiếp đến sự tồn vong của UAE.

Điều này có ý nghĩa gì trong tương lai

Rạn nứt Saudi-UAE không còn là bất đồng sau cánh cửa đóng kín. Nó đã trở thành một đặc điểm cấu trúc của địa chính trị Trung Đông với những hậu quả trực tiếp đối với tài chính toàn cầu, thị trường năng lượng và an ninh. Chiến tranh Iran buộc cả hai nước phải lộ bài, và Phố Wall giờ đây đang được yêu cầu đặt cược. Các ngân hàng quản lý hàng nghìn tỷ USD của Vùng Vịnh đang khám phá ra rằng, trong cuộc chiến tranh lạnh mới này, trung lập có thể không còn là một lựa chọn.