Mỹ và đồng minh Mỹ Latinh kêu gọi chuyển giao hòa bình tại Colombia; Tổng thống Petro phủ nhận kết quả

Kết quả bầu cử

Abelardo de la Espriella, một ứng viên tỷ phú cực hữu, theo đường lối cứng rắn với tội phạm và tự nhận là người ngoài cuộc, đã giành chiến thắng trong cuộc bầu cử vòng hai ngày 21 tháng 6 với tỷ lệ chênh lệch chưa đầy một điểm phần trăm . Kết quả kiểm phiếu chính thức cuối cùng cho thấy ông giành được 49,7% phiếu bầu (12,959 triệu phiếu), so với mức 48,70% của ứng viên cánh tả Iván Cepeda — chênh lệch khoảng 248.000 phiếu . Cơ quan bầu cử chính thức tuyên bố de la Espriella là người chiến thắng vào ngày 24 tháng 6 . Tỷ lệ cử tri đi bầu đạt 63,6%, mức cao nhất trong lịch sử Colombia .

De la Espriella, một doanh nhân kiêm luật sư với các thương vụ kinh doanh bao gồm một dòng quần áo, các thương hiệu rượu vang và rượu rum, và một nhà hàng, đã trở thành ứng cử viên tổng thống nhận được nhiều phiếu bầu nhất trong lịch sử Colombia với 12,9 triệu phiếu . Ông đã là công dân Mỹ từ năm 2023 . Tổng thống Mỹ Donald Trump từng dành cho ông "sự ủng hộ hoàn toàn và tuyệt đối" trên Truth Social vào ngày 2 tháng 6, gọi kết quả này là "rất quan trọng đối với tương lai của Colombia và mối quan hệ của nước này với Hoa Kỳ" .

Phản ứng của Tổng thống Gustavo Petro

Tổng thống sắp mãn nhiệm Gustavo Petro từ chối chấp nhận hoặc nhượng bộ kết quả . Phản ứng của ông bao gồm:

• Ngay sau vòng hai, Petro nói "chưa thể tuyên bố ai là tổng thống" và kêu gọi tiến hành quá trình kiểm phiếu chính thức (escrutinios) .
• Ông đã công khai cáo buộc gian lận bầu cử, tố cáo phe đối lập mua chuộc phiếu bầu và cáo buộc Israel cùng Hoa Kỳ can thiệp để giúp de la Espriella .
• Ông từ chối chính thức công nhận chiến thắng của de la Espriella, khiến quá trình chuyển giao chính thức ("empalme") bị đóng băng .
• Bộ trưởng Tài chính của Petro cũng ra lệnh cho nhóm của mình không hợp tác với đội ngũ chuyển giao của de la Espriella .

Trong một loạt bài đăng trên nền tảng mạng xã hội X, Petro cáo buộc phe đối lập mua chuộc phiếu bầu và yêu cầu một cuộc điều tra tư pháp . Cepeda, người được Petro lựa chọn kế nhiệm, đã tách mình khỏi các cuộc biểu tình sau bầu cử của Petro và nhận thua vào ngày 24 tháng 6 .

Các hành động xác minh tính toàn vẹn của cuộc bầu cử

Cả các cơ quan bầu cử Colombia và các nhà quan sát quốc tế đã thực hiện các bước để xác minh cuộc bầu cử:

• Cơ quan Đăng ký Quốc gia Colombia (Registraduría Nacional) đã tiến hành kiểm phiếu chính thức (escrutinio) và chứng nhận de la Espriella là người chiến thắng .
• Phái bộ Quan sát Bầu cử Liên minh châu Âu (EU EOM) đã triển khai các quan sát viên và đưa ra tuyên bố sơ bộ kết luận rằng cuộc bầu cử vòng hai diễn ra cạnh tranh và kết quả sơ bộ cho thấy de la Espriella dẫn trước với tỷ lệ sít sao, đồng thời lưu ý rằng quy trình vẫn đang chờ tuyên bố cuối cùng . EU EOM ghi nhận rằng sự chênh lệch giữa kiểm phiếu sơ bộ và kết quả chính thức là dưới 0,1% .
• Tổ chức các Quốc gia châu Mỹ (OAS) và các phái bộ quan sát khác đã giám sát cả hai vòng bỏ phiếu.

Không có phái bộ quan sát quốc tế lớn nào xác nhận các cáo buộc gian lận có hệ thống.

Các vấn đề ngoại giao và bối cảnh khu vực

Tranh chấp này mang những hệ lụy khu vực đáng kể:

• Việc Trump công khai ủng hộ de la Espriella đã bị Cepeda tố cáo là "sự can thiệp của một chính phủ nước ngoài" . Hai mươi thành viên Quốc hội Mỹ, do Hạ nghị sĩ Jim McGovern dẫn đầu, đã ra một tuyên bố chung vào ngày 12 tháng 6 lên án những nỗ lực của các quan chức được bầu cử của Mỹ nhằm can thiệp vào cuộc bầu cử tổng thống Colombia .
• Một liên minh các tổ chức xã hội dân sự Mỹ — bao gồm Latin America Working Group (LAWG), Washington Office on Latin America (WOLA), Oxfam America và Amazon Watch — cũng lên án sự can thiệp của Chính quyền Trump và các nhà lập pháp Đảng Cộng hòa vào các cuộc bầu cử tổng thống Colombia .
• Tuyên bố của Lá chắn châu Mỹ, bao gồm Argentina, Bolivia, Chile, Costa Rica, Cộng hòa Dominica, Ecuador, El Salvador, Guatemala, Honduras, Panama, Paraguay và Uruguay, phản ánh mối quan ngại rộng lớn hơn trong khu vực rằng các chuẩn mực dân chủ của Colombia có thể bị tổn hại nếu quá trình chuyển giao bị cản trở .
• Bế tắc này cũng thu hút sự chú ý đến các cáo buộc — do Petro đưa ra — về sự can thiệp của Israel vào cuộc bầu cử .

Những thách thức đối với tổng thống đắc cử de la Espriella

De la Espriella hiện phải đối mặt với một số thách thức lớn:

• Một quá trình chuyển giao bị đóng băng. Việc Petro từ chối công nhận kết quả đã làm đình trệ tiến trình bàn giao chính thức, khiến de la Espriella đột ngột tạm dừng quá trình chuyển giao vào ngày 7 tháng 7 .
• Sự phân cực chính trị sâu sắc. Tỷ lệ chênh lệch cực kỳ sít sao khiến đất nước bị chia rẽ sâu sắc, với khoảng một nửa số cử tri ủng hộ Cepeda . Viện Cộng hòa Quốc tế (IRI) đã xác định sự phân cực chính trị ngày càng sâu sắc là một điểm yếu chính làm suy yếu hệ sinh thái bầu cử .
• Khủng hoảng an ninh và buôn bán ma túy. De la Espriella vận động tranh cử với cương lĩnh an ninh và chống ma túy cứng rắn hơn, nhưng phải đối mặt với các tổ chức tội phạm có tổ chức và bạo lực từ các nhóm vũ trang đã ăn sâu . Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc đã nghe những lời kêu gọi bảo vệ trong bối cảnh bạo lực bầu cử .
• Cầm quyền mà không có một liên minh rộng rãi. Là một người ngoài cuộc chính trường, không có một liên minh cầm quyền đã được thiết lập trong Quốc hội, ông sẽ cần phải xây dựng các liên minh .
• Quan hệ quốc tế. Việc ông liên minh chặt chẽ với Trump và chính sách đối ngoại của Mỹ có thể làm căng thẳng mối quan hệ với các chính phủ do cánh tả lãnh đạo ở những nơi khác tại Mỹ Latinh, đặc biệt là những chính phủ liên kết với Petro . De la Espriella sẽ nhậm chức vào ngày 7 tháng 8 .