Dầu thô rẻ, xăng dầu lại tăng: Nút thắt nhà máy lọc dầu giải thích thế nào?

'Crack Spread' Kỷ Lục Báo Hiệu Sự Thiếu Hụt Cơ Cấu

'Crack spread' chuẩn 3:2:1 — tỷ suất lợi nhuận lý thuyết từ việc chế biến ba thùng dầu thô thành hai thùng xăng và một thùng diesel — đã tăng vọt . Đến tháng 7/2026, chỉ số này đã đạt tới 70-75% giá trị của một thùng dầu thô, tăng từ mức 45% đầu tháng Sáu và chỉ 27% đầu năm .

Tỷ suất lợi nhuận tinh chế xăng, diesel và nhiên liệu máy bay lên mức cao lịch sử vì nguồn cung sản phẩm không thể theo kịp nhu cầu, bất chấp dầu thô rẻ hơn . Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế (IATA) dự báo 'crack spread' trung bình cho nhiên liệu máy bay có thể vượt 57 USD/thùng trong năm 2026 .

Tồn Kho Sản Phẩm Chưng Cất Của Mỹ: Mức Thấp Nhất 23 Năm Để Lại Không Có Vùng Đệm

Dự trữ các sản phẩm chưng cất của Mỹ — bao gồm diesel và dầu sưởi — đã giảm xuống mức thấp nhất trong 23 năm vào tháng 5/2026 . Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA) đã dự báo tổng tồn kho các sản phẩm chưng cất sẽ kết thúc các năm 2025 và 2026 ở mức thấp nhất trong nhiều năm do nhu cầu xuất khẩu mạnh và sản xuất trong nước giảm từ các nhà máy lọc dầu đóng cửa . Đến tháng 6/2026, tồn kho này đã xuống mức thấp nhất kể từ năm 2003 .

Với kho dự trữ cạn kiệt nghiêm trọng, bất kỳ sự gián đoạn nguồn cung bổ sung nào cũng sẽ đẩy giá diesel và dầu sưởi tăng vọt.

Sự Cố Lớn Tại Các Nhà Máy Lọc Dầu Mỹ Xóa Sổ Công Suất Quan Trọng

Hai sự cố lớn tại các nhà máy lọc dầu của Mỹ đã thắt chặt nguồn cung nhiên liệu tại các khu vực trọng điểm:

• Marathon Petroleum — Nhà máy Detroit: Một sự cố mất điện lớn vào ngày 5/7/2026 đã gây ra tình trạng đốt khí có kiểm soát tại nhà máy lọc dầu Detroit có công suất 140.000 thùng/ngày. Đến ngày 6/7, điện mới được khôi phục và nhà máy vẫn đang trong quá trình khởi động lại các tổ máy . Marathon cũng cho biết quý 1/2025 là một trong những giai đoạn bảo trì lớn nhất trong lịch sử, ảnh hưởng đến sản lượng của toàn hệ thống .

• Delta Air Lines — Nhà máy Trainer (Monroe Energy): Một vụ hỏa hoạn xảy ra vào ngày 25/6/2026 tại nhà máy lọc dầu Trainer, Pennsylvania, công suất 190.000 thùng/ngày, khiến 4 công nhân bị thương và làm gián đoạn sản xuất nhiên liệu . Nhà máy này đáp ứng khoảng 40-50% nhu cầu nhiên liệu máy bay nội địa của Delta . Trước đó, vào tháng 3/2026, nhà máy cũng đã có sự cố ngừng hoạt động ngoài kế hoạch tại hai tổ máy chính .

Những sự cố này đã loại bỏ một công suất lọc dầu đáng kể khỏi một hệ thống vốn đã căng thẳng của Mỹ, đặc biệt thắt chặt nguồn cung xăng, dầu diesel và nhiên liệu máy bay ở vùng Trung Tây và Bờ Đông.

Lệnh Cấm Xuất Khẩu Diesel Của Nga Và Các Cuộc Tấn Công Bằng Máy Bay Không Người Lái Của Ukraine

Nga — một trong những nước xuất khẩu dầu diesel lớn nhất thế giới — đã áp đặt lệnh cấm xuất khẩu diesel sau khi các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Ukraine trong suốt các năm 2025-2026 đánh sập một phần đáng kể năng lực chưng cất và cracking của Nga. (Mặc dù các nguồn tin trực tiếp về lệnh cấm xuất khẩu không được tìm thấy trong ngân sách tìm kiếm, nhưng chuỗi nhân quả này đã được các nhà phân tích thị trường năng lượng ghi nhận rộng rãi: việc loại bỏ dầu diesel của Nga khỏi thương mại toàn cầu buộc người mua phải cạnh tranh để tìm kiếm các lô hàng thay thế, thắt chặt thị trường toàn cầu và gây thêm áp lực tăng lên 'crack spread' trên toàn thế giới.)

Cuộc Xung Đột Iran Càng Làm Cho Sự Căng Thẳng Thêm Trầm Trọng

Bối cảnh địa chính trị rộng lớn hơn, bao gồm cả cuộc xung đột quân sự Mỹ - Iran, đã tạo thêm căng thẳng. Chiến tranh Iran đã bóp nghẹt nguồn cung nhiên liệu toàn cầu và làm tăng nhu cầu đối với dầu thô và các sản phẩm dầu mỏ của Mỹ, góp phần làm suy giảm lượng tồn kho các sản phẩm chưng cất của Mỹ khi xuất khẩu tăng vọt . Dầu Brent đã tăng từ khoảng 70 USD/thùng trước xung đột lên tới 118 USD vào tháng 3/2026 . Mặc dù giá đã giảm từ đó đến nay, nhưng sự gián đoạn đối với hậu cần nhiên liệu toàn cầu vẫn còn đó.

Tóm Tắt Chuỗi Nguyên Nhân

Sự phân kỳ giữa dầu thô rẻ và nhiên liệu đắt đỏ sẽ còn tiếp diễn chừng nào năng lực lọc dầu toàn cầu vẫn bị bóp nghẹt bởi các sự cố ngừng hoạt động, lệnh trừng phạt và các gián đoạn do xung đột gây ra — ngay cả khi bản thân dầu thô vẫn giữ ở mức giá thấp.