Chiến tranh nhận thức của Nga: 'Chiến lược gây mất phương hướng' sau vụ oanh kích di sản 1.000 năm tuổi

Vào ngày 15/6/2026, Nga đã tấn công Kyiv Pechersk Lavra, một trong những di tích tôn giáo quan trọng nhất của Ukraine với lịch sử 1.000 năm. Cùng ngày, Trung tâm Chống Thông tin Sai lệch Ukraine (CPD) thông báo rằng Nga đã phát động một chiến dịch thông tin sai lệch quy mô lớn với ít nhất năm kịch bản khác nhau nhằm biện minh cho cuộc tấn công vào các mục tiêu dân sự và văn hóa . Điều này lặp lại kịch bản Nga từng sử dụng sau vụ đánh bom bệnh viện phụ sản Mariupol năm 2022 .

Những gì diễn ra sau đó không chỉ đơn thuần là sự phủ nhận trách nhiệm, mà là một chiến dịch chiến tranh nhận thức tinh vi, đa tầng — một "chiến lược gây mất phương hướng" được thiết kế để làm quá tải khán giả bằng những thông tin mâu thuẫn và xói mòn khả năng phân biệt thật từ giả .

Ảnh do AI tạo ra về một cuộc tấn công "dàn dựng"

Các tài khoản thân Nga đã lan truyền những bức ảnh do AI tạo ra, cho thấy các nhà báo và nhiếp ảnh gia Ukraine tụ tập gần Lavra trước vụ tấn công, cáo buộc sai sự thật rằng cuộc tấn công đã được dàn dựng . Công cụ xác thực hình ảnh của OpenAI đã phát hiện hình mờ SynthID được nhúng trong những bức ảnh này, xác nhận chúng là giả mạo do AI tạo ra . Các chuyên gia xác minh tại MythDetector đã xác định những điểm bất thường về mặt thị giác (ví dụ: biến dạng giải phẫu ở bàn tay và khuôn mặt) như bằng chứng thêm cho thấy đây là sản phẩm của AI . Kyiv Independent đưa tin rằng quyết định kiểm duyệt của Meta dường như có liên quan đến một xác minh của Agence France-Presse (AFP) xác nhận những bức ảnh là giả .

Bản tin Euronews giả và các trang web tin tức nhân bản

Các nhà tuyên truyền Nga đã tạo ra các báo cáo video giả mạo với phong cách giống hệt các chương trình phát sóng Euronews thật, được sử dụng để bôi nhọ người tị nạn Ukraine và đưa ra những tuyên bố sai sự thật rằng cuộc tấn công Lavra là "dàn dựng" . Đây là một phần trong phương pháp của mạng lưới Storm-1516: gieo rắc thông tin sai lệch thông qua các trang web mạo danh các hãng tin chính thống, sử dụng tài liệu giả mạo, lời khai dàn dựng và các thao túng âm thanh hoặc hình ảnh tăng cường bởi AI . Chiến dịch Doppelgänger, do Cơ quan Thiết kế Xã hội Nga (SDA) và Structura National Technologies vận hành, đã hoạt động từ ít nhất tháng 5/2022, sử dụng AI tạo sinh để sản xuất thông tin sai lệch và các tên miền nhân bản bắt chước các hãng tin, chính phủ và tổ chức tư vấn .

Mạng lưới bot phối hợp và khuếch đại đa nền tảng

Các nhà nghiên cứu từ Trung tâm Truyền thông Chiến lược Ukraine và Trung tâm Xuất sắc về Truyền thông Chiến lược NATO đã ghi nhận các tác nhân Nga phối hợp, liên kết với nhà nước, tiến hành các chiến dịch thông tin sai lệch có cấu trúc, đa nền tảng, sử dụng nội dung giả mạo, tẩy rửa tường thuật và khuếch đại đồng bộ — một mô hình đã hoạt động từ nhiều tháng trước vụ tấn công Lavra .

Trò chơi điện tử bị chỉnh sửa thành công cụ tuyên truyền

Mặc dù không chỉ riêng cho vụ Lavra, Nga đã hệ thống hóa việc vũ khí hóa trò chơi điện tử cho chiến tranh nhận thức. Tổ chức phi chính phủ Ukraine LingvaLexa mô tả điều này là biến trò chơi thành "công cụ kiểm soát tư tưởng, tuyên truyền và quân sự hóa thanh niên" . Các trò chơi do nhà nước hậu thuẫn như Smuta tôn vinh chủ nghĩa quân phiệt Nga, trong khi các tựa game có sẵn như Minecraft được chỉnh sửa để tái hiện các trận chiến từ cuộc chiến Ukraine, và các kênh trên World of Tanks kỷ niệm các cuộc duyệt binh của Liên Xô .

Gắn cờ sai lầm và thất bại kiểm duyệt của Meta

Meta có một lịch sử được ghi nhận về việc gặp khó khăn trong việc phân biệt thông tin sai lệch của Nga với nội dung chính thống của Ukraine. Trong vụ đánh bom bệnh viện phụ sản Mariupol vào tháng 3/2022, hệ thống kiểm duyệt của Meta đã gắn cờ các bài đăng báo cáo vụ tấn công cùng với những bài đăng phủ nhận nó, tạo ra sự nhầm lẫn . Đến tháng 1/2025, New York Times đưa tin rằng Cơ quan Thiết kế Xã hội Nga (SDA) đã vượt qua các biện pháp thực thi của Meta, chi khoảng 338.000 USD cho quảng cáo nhắm vào khán giả châu Âu trong 15 tháng mặc dù Meta đã thừa nhận nhận thức được rủi ro . Một phân tích của NewsGuard cho thấy chỉ 14% các bài đăng mẫu có thông tin sai lệch từ Nga, Trung Quốc và Iran được Meta đánh dấu là sai . Vào tháng 6/2026, mô hình này tiếp tục: hệ thống tự động của Meta gặp khó khăn trong việc phân biệt ảnh giả do AI tạo ra về Lavra với ảnh báo chí chính thống, dẫn đến việc gắn cờ hoặc hạ hạng sai các bài đăng chính thống của Ukraine trong làn sóng bot phối hợp .

Trừng phạt của Anh đối với các tác nhân chiến tranh thông tin

Vào ngày 11/5/2026 — một tháng trước vụ tấn công Lavra — chính phủ Anh đã trừng phạt thêm 56 tác nhân can thiệp, cụ thể vì vai trò của họ trong việc gây bất ổn Ukraine thông qua chiến tranh thông tin . Các chỉ định bao gồm:

• 49 nhân viên của Cơ quan Thiết kế Xã hội (SDA)
• ANO Strategic Communications và các nhân viên của tổ chức này
• Các thực thể khác liên kết với bộ máy chiến tranh thông tin của Nga

Điều này được xây dựng dựa trên các hành động trước đó của Anh kể từ tháng 10/2024, vốn đã trừng phạt 40 thực thể và cá nhân chịu trách nhiệm cho các chiến dịch chiến tranh thông tin của Nga . Chính phủ Anh mô tả các tác nhân này đang phá hoại an ninh châu Âu thông qua "thao túng thông tin và can thiệp vào hệ sinh thái thông tin của chúng ta" .

Chiến tranh nhận thức như 'Chiến lược gây mất phương hướng'

Các nhà nghiên cứu và nhà phân tích đã mô tả cách tiếp cận của Nga là chiến tranh nhận thức — "một chiến lược gây mất phương hướng" — được thiết kế không phải để thuyết phục mà để làm quá tải khả năng phân biệt thật từ giả của đối tượng mục tiêu. Cuộc điều tra năm 2026 của Bloomberg về mạng lưới Storm-1516 mô tả nó là "bẻ cong thực tại" thông qua tài liệu giả mạo, lời khai dàn dựng và các thao túng tăng cường bởi AI, với mục tiêu làm xói mòn ý chí của phương Tây bằng cách làm ngập không gian thông tin với những câu chuyện mâu thuẫn, đầy cảm xúc . BBC cũng đưa tin rằng các video AI tổng hợp liên kết với Nga đã "lan truyền trên mạng xã hội" như một phần của chiến lược cố tình buộc khán giả "phải đối mặt với ảnh hưởng của Điện Kremlin trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo" . Tình báo Pháp đã xác định mạng lưới Storm-1516 (được Microsoft đổi tên thành "Neva Flood" vào tháng 3/2025) là đang thực hiện chiến tranh nhận thức "quy mô công nghiệp" sử dụng các hoạt động hỗ trợ bởi AI .

Chức năng cốt lõi của chiến dịch không chỉ đơn giản là phủ nhận cuộc tấn công mà là gây mất phương hướng: tạo ra đủ tiếng ồn để khán giả phương Tây, các nhà hoạch định chính sách và người kiểm duyệt nền tảng không còn có thể tự tin phân biệt cuộc tấn công thực sự với các câu chuyện phản bác được bịa đặt, từ đó xói mòn trách nhiệm giải trình và ý chí.