Hai tiểu hành tinh, một cuối tuần: Tàu Thiên Vấn-2 và Hayabusa2 hé lộ 'mặt trăng nhỏ' nhỏ hơn dự kiến và tiểu hành tinh hình người tuyết

Trong cùng một tuần của tháng 7/2026, hai cơ quan vũ trụ đã công bố những hình ảnh cận cảnh đầu tiên về hai tiểu hành tinh gần Trái Đất khác nhau. Tàu Thiên Vấn-2 (Tianwen-2) của Trung Quốc đã tiết lộ rằng 'Mặt Trăng nhỏ' (quasi-moon) của Trái Đất là Kamoʻoalewa thậm chí còn nhỏ hơn dự kiến — một phát hiện mà các nhà khoa học của sứ mệnh cho biết sẽ khiến việc lấy mẫu trở nên "khó khăn hơn nhiều" so với các sứ mệnh trước đây của Nhật Bản và Mỹ . Trong khi đó, tàu Hayabusa2 của Nhật Bản bay vụt qua tiểu hành tinh Torifune với tốc độ cực lớn và xác nhận thiên thể này có hình dạng hai thùy giống 'người tuyết', một khối đôi tiếp xúc (contact-binary) có đường kính khoảng 450 mét . Cùng nhau, những hình ảnh này đánh dấu một cột mốc kép hiếm có trong lĩnh vực thám hiểm tiểu hành tinh và mang những hàm ý cụ thể cho khoa học lấy mẫu và phòng thủ hành tinh.

Thiên Vấn-2 tại Kamoʻoalewa: Một 'Mặt Trăng nhỏ' gây bất ngờ cho nhóm khoa học

Hình ảnh: Thiên Vấn-2 đã chụp được hình ảnh cận cảnh đầu tiên về Kamoʻoalewa từ khoảng cách 20 km sau khi hoàn thành thao tác điểm hẹn (rendezvous) vào ngày 7/6/2026 . Cơ quan Vũ trụ Quốc gia Trung Quốc (CNSA) đã công bố hình ảnh vào ngày 2/7/2026, cho thấy tiểu hành tinh này là một thiên thể nhỏ, không có hình dạng nhất định .

Về tiểu hành tinh: Kamoʻoalewa (định danh 469219, còn được gọi là 2016 HO3) là một tiểu hành tinh gần Trái Đất và là một vệ tinh gần (quasi-satellite) của Trái Đất — được gọi là 'Mặt Trăng nhỏ' vì nó quay quanh Mặt Trời theo quỹ đạo cộng hưởng 1:1 với Trái Đất, ở khoảng cách tương đối gần nhưng xa hơn nhiều so với Mặt Trăng . Những hình ảnh mới cho thấy nó nhỏ hơn dự kiến, khiến các nhà khoa học của sứ mệnh cho biết việc lấy mẫu sẽ "khó khăn hơn nhiều" so với các sứ mệnh trước đây của Nhật và Mỹ .

Chi tiết vụ bay lướt qua: Thiên Vấn-2 được phóng vào ngày 28/5/2025 trên tên lửa Trường Chinh 3B . Sau khoảng 400 ngày di chuyển, tàu vũ trụ đã thực hiện thao tác điểm hẹn vào tháng 6/2026 và tiếp cận gần nhất vào khoảng ngày 4/7/2026 . Tàu vũ trụ hiện đang bay quanh tiểu hành tinh này để khảo sát chọn điểm trước khi cố gắng thu thập vật liệu bề mặt .

Mục tiêu tiếp theo: Sau khi thu thập mẫu từ Kamoʻoalewa, Thiên Vấn-2 sẽ mang chúng trở về Trái Đất (dự kiến vào năm 2027 thông qua một viên nang xâm nhập khí quyển) và sau đó tiếp tục khám phá một sao chổi ở vành đai chính .

Hayabusa2 tại Torifune: Một tiểu hành tinh hình người tuyết bay ở tốc độ 5 km/giây

Hình ảnh: Vào ngày 5/7/2026, Hayabusa2 bay vụt qua Torifune và gửi về những hình ảnh cho thấy hình dạng hai thùy, giống 'người tuyết' — đôi khi được mô tả như một tiểu hành tinh hình hạt đậu phộng hoặc khối đôi tiếp xúc . JAXA đã công bố hình ảnh cận cảnh được chụp chỉ một giây trước thời điểm tiếp cận gần nhất, cho thấy các chi tiết cấu trúc rõ ràng .

Về tiểu hành tinh: Torifune (98943, còn được định danh là 2001 CC21) là một tiểu hành tinh loại S (đá) gần Trái Đất, có đường kính khoảng 450 mét . Tại thời điểm bay lướt qua, nó cách Trái Đất khoảng 100 triệu km .

Chi tiết vụ bay lướt qua: Hayabusa2 bay vụt qua với tốc độ tương đối 5 km/giây (khoảng 18.000 km/h) và khoảng cách tiếp cận gần nhất là khoảng 800 mét đến 1 km — một trong những vụ bay lướt qua tiểu hành tinh gần nhất từng được thực hiện bởi bất kỳ tàu vũ trụ nào . Đây là một pha bay lướt qua tốc độ cao, không dừng lại; tàu vũ trụ không giảm tốc độ hay bay vào quỹ đạo. Khả năng dẫn đường chính xác là cực kỳ cao, và nhiệm vụ này đóng vai trò như một bài kiểm tra xem liệu một tàu thăm dò như vậy có thể đánh chặn chính xác một tiểu hành tinh nhỏ, di chuyển nhanh hay không, phục vụ cho các kịch bản phòng thủ hành tinh trong tương lai .

Mục tiêu tiếp theo: Sau vụ bay lướt qua Torifune, Hayabusa2 (trong sứ mệnh mở rộng, gọi là Hayabusa2#) sẽ thực hiện các pha vượt qua Trái Đất vào năm 2027 và 2028, sau đó tiến tới điểm hẹn với tiểu hành tinh nhỏ, quay rất nhanh 1998 KY26, dự kiến đến nơi vào năm 2031 .

Ý nghĩa rộng lớn hơn đối với việc thám hiểm tiểu hành tinh

• Diễn tập phòng thủ hành tinh: Vụ bay lướt qua Torifune của Hayabusa2 được thiết kế một cách rõ ràng để thử nghiệm khả năng tiếp cận và dẫn đường chính xác ở tốc độ cao — những kỹ năng tương tự cần thiết để đánh chặn và làm chệch hướng một tiểu hành tinh có khả năng gây nguy hiểm. JAXA đã tuyên bố vụ bay lướt qua này đóng vai trò như "một cuộc trình diễn công nghệ bổ sung góp phần vào Phòng thủ Hành tinh" .
• Thách thức trong việc lấy mẫu: Việc Thiên Vấn-2 phát hiện ra Kamoʻoalewa nhỏ hơn dự kiến nhấn mạnh thực tế rằng chúng ta biết rất ít về các thiên thể này trước khi đến nơi, và các kỹ thuật lấy mẫu phải có khả năng thích ứng cao . Hoạt động lấy mẫu được dự đoán sẽ "khó khăn hơn nhiều" so với các sứ mệnh trước đó vì kích thước nhỏ bất ngờ của tiểu hành tinh .
• Hai cách tiếp cận nghiên cứu tiểu hành tinh: Cặp chuyến thăm này minh họa hai chiến lược bổ sung — một cuộc điểm hẹn lấy mẫu (Thiên Vấn-2, tiếp cận chậm và bay quanh quỹ đạo mục tiêu) và một cuộc trinh sát bay lướt qua tốc độ cao (Hayabusa2, nhanh và chính xác, bay qua với vận tốc 5 km/giây) — cả hai đều mang lại dữ liệu khoa học và kỹ thuật quý giá.
• Dữ liệu cận cảnh quý hiếm: Trước các sứ mệnh này, cả Kamoʻoalewa và Torifune chỉ được biết đến như những chấm sáng mờ nhạt trong kính thiên văn. Những hình ảnh mới cung cấp những thông tin đầu tiên về hình dạng, kích thước, đặc tính bề mặt và manh mối về thành phần của các thiên thể này .