Khủng hoảng Afghanistan ngày càng trầm trọng: Cảnh báo mới nhất của Liên Hợp Quốc về phụ nữ, người hồi hương và gánh nặng kinh tế

Lệnh cấm của Taliban đối với phụ nữ Afghanistan làm việc cho LHQ

Vào ngày 7 tháng 9 năm 2025, lực lượng an ninh Taliban đã ngăn chặn nữ nhân viên người Afghanistan của LHQ vào trụ sở LHQ tại Kabul - một lệnh cấm sau đó được mở rộng ra các văn phòng thực địa trên toàn quốc . Lệnh cấm này lần đầu tiên được công bố vào tháng 4 năm 2023 nhưng không được thực thi một cách nhất quán cho đến năm 2025 .

LHQ ngay lập tức kêu gọi đảo ngược các hạn chế, cảnh báo rằng viện trợ nhân đạo cứu sống người dân - bao gồm cả hỗ trợ cho những người sống sót sau động đất - đang bị đe dọa . Đại diện UNHCR Arafat Jamal tuyên bố: "Chúng tôi hoàn toàn không thể hoạt động nếu không có phụ nữ" . Tính đến tháng 3 năm 2026, các chuyên gia LHQ tiếp tục lên án lệnh cấm này là "một cuộc tấn công trực tiếp vào quyền của phụ nữ" và "không có biện minh về văn hóa, tôn giáo hay hành chính nào" . Lệnh cấm vẫn còn hiệu lực cho đến giữa năm 2026.

Khủng hoảng người hồi hương: 6 triệu người Afghanistan từ Pakistan và Iran

Một cuộc khủng hoảng song song đang diễn ra khi hàng triệu người Afghanistan trở về từ các nước láng giềng, gây sức ép nặng nề lên nhà ở và dịch vụ công. Từ giữa tháng 9 năm 2023 đến ngày 30 tháng 5 năm 2026, khoảng 6,04 triệu người Afghanistan đã trở về từ Iran và Pakistan . Chỉ riêng trong năm 2025, 2,9 triệu người hồi hương đã đến, chủ yếu do Kế hoạch Hồi hương Người nước ngoài (IFRP) của Pakistan và các hành động thực thi tương tự ở Iran . Tính đến quý đầu năm 2026, thêm 600.000 người đã trở về, với dự báo sẽ có thêm 1,7 triệu người trong suốt năm 2026 .

Quy mô này đang làm quá tải một đất nước vốn đã mong manh. Một đánh giá tại cửa khẩu Islam Qala ở tỉnh Herat vào tháng 7 năm 2025 cho thấy 85% người hồi hương thiếu chỗ ở tại các điểm nhập cảnh, nhiều người buộc phải ngủ ngoài trời . LHQ và các tổ chức phi chính phủ đã khởi động một kế hoạch ứng phó trị giá 529 triệu USD nhằm hỗ trợ 2,7 triệu người hồi hương trong phần còn lại của năm 2026 .

Gánh nặng kinh tế: Hàng tỷ, không phải hàng triệu

Con số "ước tính 84 triệu USD chi phí hàng năm" của các hạn chế đối với giáo dục và việc làm của phụ nữ là có thật và có thể kiểm chứng. Một phân tích của UNICEF từ tháng 4 năm 2026 cho thấy các hạn chế đối với giáo dục trẻ em gái và việc làm của phụ nữ đang khiến Afghanistan thiệt hại ước tính 84 triệu USD mỗi năm về năng suất kinh tế, với dự báo thiệt hại sẽ gia tăng theo thời gian khi phụ nữ tiếp tục bị ngăn cản đến lớp và làm việc . Phân tích tương tự cũng cảnh báo rằng Afghanistan có thể mất 20.000 nữ giáo viên và 5.400 nữ nhân viên y tế vào năm 2030 .

Tuy nhiên, con số 84 triệu USD chỉ đại diện cho thiệt hại hàng năm hiện tại từ một thước đo sản lượng kinh tế. Các ước tính rộng hơn chỉ ra thiệt hại lớn hơn nhiều:

• Một nghiên cứu của UNESCO (tháng 10 năm 2024) ước tính rằng chỉ riêng lệnh cấm giáo dục đại học cho phụ nữ có thể khiến nền kinh tế Afghanistan thiệt hại 9,6 tỷ USD - tương đương 2/3 GDP hiện tại - vào năm 2032 nếu vẫn duy trì .
• Một báo cáo của Ngân hàng Thế giới (tháng 6 năm 2026) dự báo "tác động tiêu cực đáng kể đến việc đi học trong tương lai của phụ nữ, tăng trưởng tiền lương và tăng trưởng thu nhập quốc dân" từ các lệnh cấm, ước tính thiệt hại hàng năm hơn 1,4 tỷ USD .

Nói tóm lại, con số 84 triệu USD là một bức ảnh chụp nhanh hiện tại mang tính thận trọng; hậu quả kinh tế lâu dài lên tới hàng tỷ USD.

Tại sao vấn đề này lại quan trọng ngay bây giờ

Afghanistan vẫn là một trong những cuộc khủng hoảng nhân đạo lớn nhất thế giới. Ước tính có khoảng 21,9 triệu người - khoảng 45% dân số - cần viện trợ nhân đạo trong năm 2026 . LHQ đã kêu gọi 1,7 tỷ USD để hỗ trợ gần 18 triệu người có nhu cầu cấp thiết . Nếu không có sự tham gia đầy đủ của phụ nữ, LHQ cảnh báo, đất nước này không thể phục hồi sau cuộc khủng hoảng ngày càng sâu sắc.

Bằng chứng rất rõ ràng: các hạn chế đối với phụ nữ không chỉ là một thảm họa nhân quyền - đó còn là một thảm họa kinh tế và nhân đạo, với những hậu quả sẽ tích tụ qua nhiều thế hệ.