Ukraine chính thức truy tố Tổng tham mưu trưởng Nga Gerasimov vì tội ác chiến tranh

Ngày 3/7/2026, Cơ quan An ninh Ukraine (SBU) và Văn phòng Tổng công tố đã chính thức khởi tố Valery Gerasimov, Tổng tham mưu trưởng các lực lượng vũ trang Nga, với cáo buộc đích thân ra lệnh và lên kế hoạch cho cuộc tấn công bằng tên lửa và UAV quy mô lớn nhằm vào thủ đô Kyiv đêm 2/7 . Dưới đây là những chi tiết chính về cáo buộc, cuộc tấn công và ý nghĩa của vụ việc trong việc truy cứu trách nhiệm trong xung đột.

Quy mô cuộc tấn công ngày 2/7

Nga đã phát động một cuộc tấn công tổng hợp quy mô lớn chưa từng thấy vào thủ đô Ukraine trong đêm 2/7. Giới chức Ukraine cho biết Moscow đã sử dụng 74 tên lửa và 496 máy bay không người lái trong một trận oanh tạc kéo dài 11 giờ . Cuộc tấn công đã phá hủy ít nhất 20 tòa nhà dân cư và gây hư hại cho các công trình dân sự trên khắp thành phố, với các cuộc không kích được ghi nhận tại hơn 30 địa điểm . Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cho biết gần một nửa số tên lửa là tên lửa đạn đạo, và lực lượng UAV bao gồm cả Shahed chạy bằng phản lực . Các quan chức mô tả sự kiện này là một "đêm kinh hoàng" đối với Kyiv .

Thương vong dân thường và thiệt hại

Thiệt hại về người là rất nghiêm trọng. Tổng công tố Ukraine báo cáo ít nhất 30 người thiệt mạng . Các nguồn tin khác từ Reuters, Time và CBC vào cùng thời điểm đưa ra con số từ 17 đến 25 người chết, với hơn 80 người bị thương . Sự chênh lệch này phản ánh các hoạt động tìm kiếm cứu nạn đang diễn ra ngay sau đó. Cơ quan Tình trạng Khẩn cấp Ukraine xác nhận ít nhất 25 người thiệt mạng và hơn 80 người bị thương tính đến ngày 2/7 . Điểm quan trọng là các nhà điều tra Ukraine tuyên bố các cuộc tấn công không nhằm vào bất kỳ mục tiêu quân sự hay chiến lược nào, mà nhắm hoàn toàn vào việc gây thiệt hại cho dân thường .

Cơ sở pháp lý của cáo buộc đối với Gerasimov

SBU cáo buộc Gerasimov đích thân lên kế hoạch, tổ chức và ra lệnh cho các cuộc tấn công nhằm vào cơ sở hạ tầng dân sự và khu dân cư của Kyiv . Các cáo buộc này thuộc Phần 2 của Điều 438 Bộ luật Hình sự Ukraine — vi phạm luật lệ và tập quán chiến tranh, cụ thể là chỉ đạo các cuộc tấn công vào các đối tượng dân sự và nhà ở .

Các nhà điều tra Ukraine cho biết họ đã xác định được chuỗi chỉ huy trực tiếp của Gerasimov và sự tham gia cá nhân của ông ta trong việc lên kế hoạch cho cuộc tấn công ngày 2/7, bao gồm các quyết định nhắm mục tiêu cụ thể dẫn đến việc các khu dân cư bị trúng đạn . Tuyên bố của SBU lưu ý rằng "theo lệnh của Gerasimov, các lực lượng quân sự Nga trực thuộc đang tham gia lập kế hoạch, chuẩn bị và thực hiện các cuộc không kích nhằm vào Ukraine bằng máy bay ném bom, tàu chiến mang tên lửa và các hệ thống mặt đất" .

Vụ án trong nước mới này là một thủ tục tố tụng riêng biệt với lệnh bắt hiện có của Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC) đối với Gerasimov, được ban hành vào tháng 6/2024 liên quan đến các cuộc tấn công trước đó vào cơ sở hạ tầng năng lượng của Ukraine . Cơ sở lý luận pháp lý có liên quan chặt chẽ: cả hai đều cáo buộc tội ác chiến tranh khi chỉ đạo các cuộc tấn công vào dân thường và các đối tượng dân sự. Nhưng cuộc tấn công ngày 2/7 cung cấp một sự cố mới, riêng rẽ với bằng chứng được ghi nhận về việc nhắm mục tiêu trực tiếp vào các tòa nhà dân cư.

Lời biện minh của Nga và vai trò của Gerasimov

Bộ Quốc phòng Nga gọi cuộc tấn công ngày 2/7 là một "cuộc tấn công trả đũa quy mô lớn" nhằm đáp trả các cuộc không kích tầm xa của Ukraine vào các cơ sở dầu mỏ của Nga . Người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov xác nhận rằng Gerasimov đã đích thân báo cáo với Tổng thống Vladimir Putin về kết quả của cuộc tấn công . Nga vẫn khẳng định các cuộc tấn công nhắm vào "các mục tiêu độc quyền là quân sự hoặc liên quan đến quân sự", một tuyên bố mà các quan chức Ukraine và các nhà quan sát quốc tế bác bỏ do thiệt hại nặng nề đối với các tòa nhà dân cư .

Ý nghĩa rộng hơn đối với vấn đề trách nhiệm giải trình

Vụ án này tạo ra một chiến lược truy cứu trách nhiệm kép: Gerasimov hiện phải đối mặt với cả lệnh bắt của ICC và một vụ án tội ác chiến tranh riêng biệt theo luật pháp Ukraine . Các cáo buộc được đưa ra ngay khi Ukraine đang chuẩn bị cho các cuộc tham vấn với Mỹ, tạo thêm áp lực ngoại giao lên các đối tác quốc tế trong việc hỗ trợ các cơ chế truy cứu trách nhiệm .

Trên thực tế, Gerasimov vẫn đang ở Nga và rất khó có thể bị xét xử trừ phi bị bắt giữ ở nước ngoài — một kịch bản hiện tại có vẻ xa vời. Các cáo buộc chủ yếu phục vụ cho việc ghi lại bằng chứng, xây dựng một hồ sơ pháp lý và duy trì áp lực chính trị và pháp lý thường xuyên đối với trách nhiệm chỉ huy trong các hành vi gây thiệt hại hàng loạt cho dân thường . Vụ án cũng củng cố nền tảng chứng cứ cho bất kỳ vụ truy tố quốc tế hoặc xét xử vắng mặt trong nước nào trong tương lai.

Kết luận chính

Vụ án tội ác chiến tranh của Ukraine đối với Valery Gerasimov trong cuộc tấn công ngày 2/7/2026 vào Kyiv đánh dấu một bước leo thang đáng kể trong các nỗ lực truy cứu trách nhiệm pháp lý. Bằng cách truy tố đích thân vị tướng hàng đầu của Nga — chứ không chỉ cấp dưới của ông ta — Ukraine đang theo đuổi một chiến lược pháp lý đầy rủi ro cao, ghi lại trách nhiệm chỉ huy trực tiếp đối với một trong những cuộc tấn công đơn lẻ lớn nhất của chiến tranh nhằm vào một thủ đô. Dù Gerasimov có ra trước tòa hay không, vụ án vẫn xây dựng một hồ sơ công khai chi tiết về quy mô của cuộc tấn công và chuỗi chỉ huy đứng sau nó.