Cú hích lịch sử: Điện tái tạo đạt kỷ lục 692 GW mới, tiết kiệm 480 tỷ USD và tạo lá chắn địa chính trị

Kỷ Lục 692 GW Công Suất Tái Tạo Mới

692 GW công suất năng lượng tái tạo mới đã được bổ sung trên toàn cầu trong năm 2025, nâng tổng công suất tái tạo đã lắp đặt lên 5.149 GW — mức tăng 15,5% so với năm trước . Năng lượng tái tạo hiện chiếm 85,6% tổng công suất điện mới được bổ sung trên toàn thế giới, trong khi nhiên liệu hóa thạch chiếm tỷ trọng ngày càng nhỏ . Đến cuối năm 2025, năng lượng tái tạo chiếm 49% tổng công suất điện lắp đặt toàn cầu .

Điện Mặt Trời: Động Lực Chi Phối

Năng lượng mặt trời dẫn đầu với kỷ lục 511 GW công suất mới được bổ sung (hơn 510 GW), tăng 27,2% so với cùng kỳ năm trước, chiếm khoảng 75% tổng mức tăng trưởng năng lượng tái tạo . Tỷ trọng của điện mặt trời trong tổng số bổ sung năng lượng tái tạo lớn đến mức chỉ riêng nó đã định hình lại bức tranh năng lượng toàn cầu.

Điện Gió: Tăng Trưởng Ổn Định

Năng lượng gió đã bổ sung ước tính 159 GW trong năm 2025, với tỷ lệ điển hình khoảng 145 GW trên bờ và 14 GW ngoài khơi . Cùng với nhau, điện mặt trời và điện gió chiếm 96,8% tổng số bổ sung năng lượng tái tạo mới trong năm ngoái .

Lưu ý quan trọng: Số liệu công suất 692 GW và dữ liệu chi phí/tiết kiệm đến từ hai báo cáo riêng biệt của IRENA — dữ liệu công suất từ Renewable Capacity Statistics 2026 (tháng 4 năm 2026) và dữ liệu chi phí/tiết kiệm từ Renewable Power Generation Costs in 2025 (tháng 7 năm 2026). Cả hai đều phản ánh cùng một năm (2025) nhưng được công bố cách nhau vài tháng.

Chi Phí Điện Quy Dẫn (LCOE): Năng Lượng Tái Tạo Rẻ Hơn Bao Giờ Hết

IRENA đã báo cáo các mức LCOE trung bình có trọng số toàn cầu sau đây cho các dự án mới đưa vào vận hành năm 2025:

• Điện mặt trời rẻ hơn 41% so với lựa chọn nhiên liệu hóa thạch rẻ nhất vào năm 2024 .
• Điện gió trên bờ rẻ hơn 53% .
• 91% công suất tái tạo quy mô lớn mới trong năm 2024 có giá thấp hơn lựa chọn nhiên liệu hóa thạch mới rẻ nhất trên cơ sở LCOE . Tỷ lệ này duy trì mạnh mẽ trong năm 2025, với IRENA xác nhận rằng hơn 90% công suất quy mô lớn mới trong năm 2025 rẻ hơn nhà máy nhiên liệu hóa thạch mới rẻ nhất .

Tiết Kiệm Theo Quốc Gia: Ai Được Lợi Nhiều Nhất?

Các quốc gia tiết kiệm nhiều nhất từ việc thay thế sản xuất nhiên liệu hóa thạch bằng năng lượng tái tạo trong năm 2025 là :

• Trung Quốc — 177 tỷ USD
• Hoa Kỳ — 35 tỷ USD
• Brazil — 32 tỷ USD
• Ấn Độ — 18 tỷ USD
• Đức — 18 tỷ USD
• Nhật Bản — 15 tỷ USD

Những con số này đại diện cho chi phí nhiên liệu hóa thạch ước tính đã tránh được trong năm 2025 nhờ vào công suất tái tạo được đưa vào vận hành trong những năm trước đó. Vị thế thống trị của Trung Quốc phản ánh việc xây dựng năng lượng tái tạo quy mô lớn trong thập kỷ qua, trong khi mức tiết kiệm cao của Brazil so với quy mô lưới điện được thúc đẩy bởi đội tàu thủy điện và điện gió lớn thay thế sản xuất nhiệt điện đắt đỏ.

Lưu ý: Các số liệu tiết kiệm theo quốc gia này được trích dẫn rộng rãi qua nhiều nguồn thứ cấp nhưng không thể xác minh độc lập từ file PDF gốc của IRENA trong phạm vi tìm kiếm . Tuy nhiên, chúng nhất quán giữa các nguồn.

Năng Lượng Tái Tạo Như Một Lá Chắn Địa Chính Trị

Tổng Giám đốc IRENA, ông Francesco La Camera, đã khẳng định năng lượng tái tạo là một lá chắn chiến lược trước sự biến động giá nhiên liệu hóa thạch và các cú sốc địa chính trị . Báo cáo định vị năng lượng tái tạo như một công cụ cho an ninh năng lượng: các quốc gia đầu tư mạnh vào sản xuất năng lượng tái tạo trong nước sẽ giảm mức độ phơi nhiễm với thị trường khí đốt và than đá quốc tế đầy biến động, vốn thường xuyên chịu ảnh hưởng bởi gián đoạn nguồn cung và thao túng giá cả .

Báo cáo cảnh báo các nền kinh tế phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch vẫn dễ bị tổn thương trước biến động giá, trong khi các quốc gia giàu năng lượng tái tạo giành được độc lập năng lượng lớn hơn . Cách nhìn nhận này đặc biệt sâu sắc trong bối cảnh giá năng lượng tăng vọt giai đoạn 2022-2024, do xung đột địa chính trị và thắt chặt chuỗi cung ứng — những cú sốc mà năng lượng tái tạo có thể giúp cách ly.

Những Rào Cản Mới Nổi: Rủi Ro Phía Trước

Bất chấp những con số kỷ lục, các báo cáo và các bài viết liên quan chỉ ra một số thách thức có thể làm chậm quá trình triển khai trong tương lai:

Đầu Tư Sản Xuất Công Nghệ Sạch Giảm Một Nửa

Đầu tư hàng quý vào sản xuất năng lượng sạch đã giảm từ khoảng 70 tỷ USD xuống còn 35 tỷ USD mỗi quý, phản ánh sự không chắc chắn về chính sách và động lực thương mại thay đổi . Sự sụt giảm này đáng lo ngại vì năng lực sản xuất cho các tấm pin mặt trời, tuabin gió và pin cần phải mở rộng đáng kể để đáp ứng các mục tiêu khí hậu năm 2030.

Giá Hàng Hóa Tăng

Chi phí cho các vật liệu chính — polysilicon, thép, đồng, lithium — đã tăng, gây áp lực lên kinh tế dự án . Giá polysilicon, đặc biệt, đã biến động mạnh, tác động đến chi phí mô-đun năng lượng mặt trời.

Thay Đổi Chính Sách Thương Mại

Thuế quan, hạn chế xuất khẩu và các yêu cầu về hàm lượng nội địa đang tạo ra sự phân mảnh trong chuỗi cung ứng toàn cầu cho các tấm pin mặt trời, tuabin gió và pin . Sự phân mảnh này có thể làm tăng chi phí và làm chậm quá trình triển khai, đặc biệt ở các thị trường phụ thuộc vào thiết bị nhập khẩu.

Chi Phí Tài Chính Là Yếu Tố Chi Phối

Theo IRENA, chi phí tài chính hiện chiếm tới 56% sự khác biệt về tổng chi phí dự án giữa các thị trường khác nhau . Điều này có nghĩa là các quốc gia có lãi suất cao hơn phải đối mặt với LCOE thực tế cao hơn đáng kể, ngay cả đối với cùng một công nghệ. Đối với các nền kinh tế đang phát triển, nơi chi phí vốn thường cao hơn nhiều so với các thị trường phát triển, đây là một rào cản đáng kể đối với việc triển khai năng lượng tái tạo.

Điều Này Có Ý Nghĩa Gì Cho Quá Trình Chuyển Đổi Năng Lượng

Dữ liệu năm 2025 từ IRENA xác nhận rằng luận điểm kinh tế cho năng lượng tái tạo giờ đây đã áp đảo. Điện gió trên bờ và điện mặt trời rẻ hơn bất kỳ nhà máy nhiên liệu hóa thạch mới nào ở hầu hết các nơi trên thế giới, và lợi thế về chi phí đang ngày càng mở rộng. Luận điểm địa chính trị cũng mạnh mẽ không kém: năng lượng tái tạo mang lại độc lập năng lượng và tạo tấm đệm chống lại các cú sốc giá nhiên liệu.

Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi không phải là điều tất yếu. Các rào cản — đầu tư sản xuất giảm, áp lực giá hàng hóa, phân mảnh thương mại và chênh lệch chi phí tài chính — phải được giải quyết để duy trì đà tăng trưởng. Các quốc gia có thể hạ thấp chi phí vốn cho các dự án năng lượng tái tạo, ổn định chuỗi cung ứng và duy trì môi trường chính sách hỗ trợ sẽ là những quốc gia gặt hái được đầy đủ lợi ích kinh tế và địa chính trị từ quá trình chuyển đổi năng lượng.