Cuộc chiến drone phản lực của Nga: Geran-3 và Geran-4 vượt mặt máy bay đánh chặn Ukraine

Nga đang thay đổi hoàn toàn cục diện cuộc chiến trên không ở Ukraine. Sau nhiều năm phụ thuộc vào những chiếc drone Shahed chậm chạp chạy cánh quạt, Moscow hiện đang triển khai các biến thể drone phản lực turbo có tốc độ nhanh hơn đáng kể, bay cao hơn và tạo ra một lớp mối đe dọa mới mà máy bay đánh chặn hiện tại của Ukraine không thể đối phó một cách đáng tin cậy.

Sự thay đổi này không chỉ là một bản nâng cấp nhỏ. Nó đại diện cho một sự leo thang chiến thuật có chủ đích nhằm áp đảo hệ thống phòng không nhiều lớp của Ukraine, làm cạn kiệt nguồn tên lửa đánh chặn đắt đỏ và tạo ra lỗ hổng cho tên lửa đạn đạo và tên lửa hành trình khai thác. Bằng chứng đến từ tình báo quân sự Ukraine, các phân tích nguồn mở và thiệt hại nặng nề từ các cuộc tấn công quy mô lớn gần đây vào Kyiv.

Khoảng cách tốc độ: Tại sao máy bay đánh chặn không thể bắt kịp drone mới

Thách thức chiến thuật cốt lõi là một vấn đề vật lý đơn giản: các biến thể Geran phản lực đạt tốc độ 500 km/h, nhanh gấp ba lần so với drone Shahed chạy cánh quạt (~180 km/h) mà máy bay đánh chặn của Ukraine được thiết kế để săn đuổi . Người phát ngôn Không quân Ukraine, Đại tá Yurii Ihnat, tuyên bố rằng những drone này "không còn nằm trong tầm với của máy bay đánh chặn, với tốc độ lên tới 300 km/h" .

Các chỉ huy Ukraine ở tiền tuyến xác nhận điều này. Một chỉ huy với biệt danh "Ramzes" nói với Militarnyi rằng máy bay đánh chặn hiện tại "không hiệu quả" trước UAV phản lực vì chúng thiếu tốc độ cần thiết . Các báo cáo từ các đơn vị Ukraine cho thấy máy bay đánh chặn drone hiện tại chỉ đơn giản là "không thể bắt kịp" drone phản lực, vốn có thể bay ở tốc độ 500–600 km/h .

Lợi thế tốc độ tạo ra một loạt vấn đề phòng thủ:

• Độ cao lớn hơn: Drone phản lực bay ở độ cao cao hơn, khiến cho máy bay đánh chặn FPV tầm thấp khó tiếp cận hơn.
• Sự đảo ngược chi phí: Ukraine phải dựa vào các hệ thống tên lửa đắt tiền (ví dụ: Patriot, S-300) cho các mục tiêu này, tạo ra tỷ lệ chi phí có lợi cho Nga .
• Chiến thuật bão hòa: Nga pha trộn drone phản lực vào các gói tấn công kiểu bão hòa quy mô lớn, buộc Ukraine phải sử dụng tên lửa đánh chặn quý hiếm và đắt đỏ trong khi những drone chạy cánh quạt rẻ hơn lọt qua khe hở .
• Thích ứng tác chiến điện tử: Các lực lượng Nga đang trang bị cho những drone này các hệ thống tác chiến điện tử trên thân để chống gây nhiễu và máy bay đánh chặn .

Sự phụ thuộc ngày càng tăng của Nga vào UAV phản lực: Các loại, Tốc độ và Mục tiêu sản xuất

Gia đình drone phản lực của Nga đã mở rộng nhanh chóng từ sử dụng thử nghiệm sang sản xuất hàng loạt. Các biến thể chính là:

• Geran-3: Phiên bản nội địa hóa của Nga từ Shahed-238 của Iran, động cơ turbo, lần đầu tiên được phát hiện ở Ukraine vào giữa năm 2025. Nó sử dụng động cơ turbo Telefly do Trung Quốc sản xuất và ban đầu được triển khai ở quy mô thử nghiệm (10–12 khung máy bay mỗi đêm) .
• Geran-4 và Geran-5: Cả hai đã bước vào sản xuất hàng loạt vào đầu năm 2026. Geran-5, ra mắt vào tháng 1 năm 2026, có cấu hình tên lửa hành trình thông thường, sải cánh gần 5,5 mét, tải trọng lên tới 90 kg, tầm bay 1.000 km và tốc độ tối đa 600 km/h .
• UAV mồi nhử (các loại Gerbera): Được sản xuất hàng loạt để gây nhầm lẫn cho hệ thống phòng không, buộc Ukraine phải lãng phí máy bay đánh chặn vào các mục tiêu không gây sát thương .

Các mục tiêu sản xuất là đáng kinh ngạc. Cơ quan Tình báo Quốc phòng Ukraine (DIU/HUR) báo cáo rằng Nga có kế hoạch sản xuất 60.000 máy bay không người lái tấn công tầm xa và 50.000 máy bay không người lái mồi nhử trong năm 2026 — tổng cộng 110.000 chiếc . Đơn đặt hàng quốc phòng năm 2026 của Nga cho các loại drone Shahed vượt quá 100.000 chiếc trên tất cả các biến thể . Sản lượng trung bình hàng ngày ước tính khoảng 200 drone/ngày, với công suất có thể mở rộng lên 500 drone/ngày .

Mục tiêu đã tuyên bố là rõ ràng. Đại tướng Oleksandr Syrskyi, Tổng tư lệnh các lực lượng vũ trang Ukraine, đã công khai xác nhận rằng Nga đặt mục tiêu đưa drone phản lực chiếm 50% tổng số các cuộc tấn công bằng drone tầm xa . DIU báo cáo rằng Geran-4 và Geran-5 đã được sản xuất hàng loạt, với công suất hiện có lên tới 500 UAV phản lực mỗi tháng .

Cơ sở hạ tầng phóng dựa vào các bệ phóng di động và các bệ phóng mặt đất trên khắp biên giới Nga và lãnh thổ bị chiếm đóng, đặc biệt là ở miền nam Ukraine và các khu vực Kursk/Bryansk, cho phép Nga tổ chức các loạt bắn lớn từ nhiều hướng .

Phản ứng của Ukraine: Cuộc đua phát triển máy bay đánh chặn nhanh hơn

Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine Mykhailo Fedorov gọi Shahed phản lực là "thách thức then chốt" và hứa sẽ hỗ trợ phát triển máy bay đánh chặn nhanh hơn . Một số chương trình đầy hứa hẹn hiện đang trong giai đoạn thử nghiệm nguyên mẫu hoặc thử nghiệm thực địa:

• Máy bay đánh chặn Bullet với bộ tăng tốc hóa học: Các nhà phát triển General Chereshnya và STRIX đã tích hợp một bộ tăng tốc hóa học vào drone Bullet hiện có, được thiết kế đặc biệt để vượt qua Shahed phản lực với tốc độ mục tiêu 600+ km/h .
• Máy bay đánh chặn ZIRKA (NOCTIS/Vyriy Industry): Được công bố vào ngày 30 tháng 6 năm 2026, hệ thống này có thể tự động phát hiện và tiêu diệt drone địch tốc độ cao, với tốc độ tối đa hơn 340 km/h .
• Máy bay đánh chặn tự động điều khiển bằng AI: Đã được thử nghiệm thành công vào tháng 6 năm 2026 tại tỉnh Kharkiv, máy bay đánh chặn này đã tự động hóa 95% quy trình tương tác từ lúc phóng đến lúc tiêu diệt .
• Máy bay đánh chặn P4P của Estonia: Một drone kết hợp multicopter/tên lửa với khả năng cất cánh thẳng đứng và tốc độ tối đa 500 km/h, đã được thử nghiệm tại Ukraine để chống lại drone phản lực .
• Hệ sinh thái tăng tốc Brave1: Nền tảng đổi mới quốc phòng của Ukraine đang ưu tiên các nguyên mẫu máy bay đánh chặn tốc độ cao hơn, với CEO Andrii Hrytseniuk xác nhận nhiều chương trình đang được phát triển .

Một hạn chế quan trọng vẫn còn. Tính đến cuối tháng 6 năm 2026, máy bay đánh chặn của Ukraine vẫn "không thể đối phó hiệu quả" với Shahed phản lực do tốc độ — phản ứng vẫn đang trong giai đoạn thử nghiệm nguyên mẫu và thực địa . Máy bay đánh chặn "Sting", vốn đã chứng tỏ hiệu quả trước Shahed chạy cánh quạt, đang được nâng cấp lên biến thể "Sting 2" được thiết kế đặc biệt để chống lại mối đe dọa phản lực .

Cuộc tấn công ngày 1-2 tháng 7 năm 2026: Một nghiên cứu điển hình về mối đe dọa mới

Cuộc tấn công qua đêm ngày 1-2 tháng 7 năm 2026 là một trong những cuộc tấn công lớn và tàn khốc nhất của Nga trong chiến tranh, thể hiện học thuyết chiến thuật mới đang hoạt động.

Chỉ số	Số liệu	Nguồn
Tổng số vũ khí không quân được phóng	570
Tên lửa được phóng	74 (phóng từ trên không, trên bộ, trên biển)
Drone được phóng	496
Tổng số bị Ukraine bắn hạ hoặc vô hiệu hóa	524
Tên lửa bị đánh chặn	48
Drone bị đánh chặn	476
Tên lửa đạn đạo xuyên thủng	25
Drone xuyên thủng	12

Thương vong và thiệt hại: Ít nhất 27 người thiệt mạng tại Kyiv — đòn tấn công chết chóc nhất nhằm vào thủ đô trong năm 2026 . Hơn 90 người bị thương, và khoảng 130 tòa nhà bị hư hại, bao gồm các khu dân cư, một khách sạn, một cơ sở y tế và các cơ sở hạ tầng dân sự khác .

Bối cảnh: Cuộc tấn công đã kết thúc thời gian tạm lắng kéo dài hai tuần trong các cuộc tấn công quy mô lớn và được Moscow giải thích rõ ràng là hành động trả đũa cho các cuộc tấn công của Ukraine vào lãnh thổ Nga . Việc sử dụng nhiều tên lửa đạn đạo đã xuyên thủng hệ thống phòng không là một đặc điểm đáng chú ý — 25 tên lửa đạn đạo đã trúng mục tiêu, con số cao nhất trong một đêm trong nhiều tháng . Không quân Ukraine lưu ý rằng "một đặc điểm nổi bật của cuộc tấn công này là việc sử dụng đồng thời các loại vũ khí tấn công đường không khác nhau được phóng từ nhiều hướng, bao gồm một số lượng lớn tên lửa đạn đạo và drone phản lực" .

Kết luận

Việc Nga leo thang sử dụng drone tấn công phản lực đã thay đổi cơ bản thách thức chiến thuật đối với Ukraine. Khoảng cách tốc độ đã tạm thời vô hiệu hóa công cụ phòng không hiệu quả nhất về chi phí của Ukraine — máy bay đánh chặn FPV giá rẻ — buộc phải phụ thuộc vào các hệ thống tên lửa đắt tiền. Ukraine hiện đang trong một cuộc đua phát triển để triển khai máy bay đánh chặn nhanh hơn, với một số nguyên mẫu đầy hứa hẹn đang xuất hiện, nhưng khoảng thời gian dễ bị tổn thương là có thật. Với mục tiêu drone phản lực chiếm 50% thành phần và sản lượng hàng năm vượt quá 100.000 chiếc, cuộc chiến phòng không trên bầu trời Ukraine đã bước vào một giai đoạn mới, nguy hiểm hơn.