Ngành hàng không lao đao: Nhu cầu giảm, lợi nhuận 'bốc hơi' một nửa vì xung đột Trung Đông

Trung Đông là tâm chấn của cuộc suy thoái, với các hãng bay trong khu vực chứng kiến nhu cầu giảm tới 46,6% so với cùng kỳ năm ngoái trong tháng 4 (đà giảm kéo dài sang tháng 5), khi việc đóng cửa không phận và các đường bay vòng tránh đã xóa sổ một phần lớn lượng khách quá cảnh . Dự báo cả năm 2026 là mức RPK của Trung Đông sẽ giảm tới 11,4% .

Ở những nơi khác, lưu lượng hành khách vẫn tăng, dù với tốc độ chậm lại:

• Châu Phi ghi nhận mức tăng trưởng mạnh nhất, ước tính khoảng 10,0% trong năm 2026, nhờ sự dịch chuyển của các đường bay .
• Châu Á - Thái Bình Dương chứng kiến nhu cầu tăng 5,1% trong năm, giảm mạnh so với mức hai con số trước đó .
• Mỹ Latinh tiếp tục đà phục hồi với các hãng bay tăng trưởng 5,0% trong tháng 4, xu hướng có thể duy trì trong tháng 5 .
• Châu Âu đạt mức tăng trưởng khiêm tốn khoảng 0,8% trong tháng 4 .
• Bắc Mỹ gần như đi ngang, với nhu cầu giảm nhẹ 0,3% trong tháng 4 .

Thị trường nội địa lao dốc: Mỹ và Trung Quốc dẫn đầu đà giảm

Lưu lượng hàng không nội địa toàn cầu đã rơi vào suy thoái rõ rệt trong tháng 5. IATA cho biết RPK nội địa giảm 3,1% so với cùng kỳ năm ngoái, xấu đi đáng kể so với mức giảm -0,04% của tháng 4 .

Sự sụp đổ tập trung ở hai thị trường nội địa lớn nhất thế giới:

• Nội địa Mỹ giảm mạnh, góp phần gây ra cuộc suy thoái toàn cầu .
• Nội địa Trung Quốc cũng giảm, khi hai thị trường này chiếm khoảng 2/3 tổng RPK nội địa toàn cầu .

Ấn Độ là một ngoại lệ đáng chú ý. Dù lưu lượng nội địa trong tháng 4 đã chậm lại (giảm 1,6% so với cùng kỳ xuống còn 140,8 lakh hành khách), ICRA báo cáo một sự phục hồi trong tháng 5/2026, với lưu lượng hành khách nội địa tăng 11,3% so với cùng kỳ lên khoảng 1,56 crore hành khách. Tuy nhiên, mức tăng này được hỗ trợ bởi hiệu ứng cơ sở thuận lợi, do nhu cầu đi lại đã giảm trong tháng 5/2025 sau vụ tấn công khủng bố ở Pahalgam .

Cú sốc nhiên liệu 'thổi bay' một nửa lợi nhuận

Yếu tố lớn nhất làm thay đổi cục diện tài chính của ngành trong năm 2026 là chi phí nhiên liệu bay. Xung đột ở Trung Đông, bao gồm cả những bất ổn xung quanh eo biển Hormuz, đã gây ra sự leo thang giá dầu chóng mặt.

Dự báo tài chính tháng 6/2026 của IATA giả định giá nhiên liệu bay trung bình là 152 USD/thùng cho cả năm, tăng 70% so với cùng kỳ năm ngoái từ mức khoảng 90 USD/thùng của năm 2025 . Điều này đã khiến tổng hóa đơn nhiên liệu của ngành tăng thêm khoảng 100 tỷ USD .

Hậu quả tài chính đối với các hãng bay là rất nặng nề. IATA hiện dự báo tổng lợi nhuận ròng của ngành toàn cầu trong năm 2026 sẽ là 23,0 tỷ USD - chỉ bằng khoảng một nửa con số 45 tỷ USD ước tính cho năm 2025 và bằng một nửa con số 41 tỷ USD đã được dự báo vào tháng 12/2025 .

Nguồn: Dự báo tài chính tháng 6/2026 của IATA

Siết chặt biên lợi nhuận và giới hạn hiệu quả

Mặc dù doanh thu của các hãng bay vẫn được dự báo tăng 9,4% trong năm 2026 (nhờ giá vé cao hơn được chuyển cho hành khách), nhưng sự gia tăng chi phí đang lấn át các khoản thu này . IATA lưu ý rằng biên lợi nhuận đang chịu áp lực rất lớn từ cú sốc chi phí nhiên liệu và khả năng cải thiện hiệu quả hơn nữa là rất hạn chế . Biên lợi nhuận ròng dự kiến sẽ thu hẹp xuống còn 2,0%, mức yếu nhất kể từ đại dịch COVID-19 .

Tổng giám đốc IATA, Willie Walsh, đã giải thích sự đảo chiều này là do hai yếu tố chính: "sự gia tăng đáng kinh ngạc của giá nhiên liệu bay" và "sự gián đoạn ở Trung Đông gây ra sự mất mát đáng kể về lưu lượng khách quá cảnh" .

Hệ số tải cao kỷ lục, nhưng phải trả giá

Bất chấp nhu cầu sụt giảm, công suất ở một số khu vực đã bị cắt giảm nhanh hơn. Hệ số tải hành khách toàn cầu vẫn ở mức cao nhất trong lịch sử. IATA dự báo hệ số tải cả năm 2026 là 83,8%, một kỷ lục mới, một phần nhờ nhu cầu và một phần do sự thiếu hụt máy bay đã hạn chế tăng trưởng công suất . Trong tháng 5/2026, hệ số tải nội địa đạt 83% khi công suất giảm 2,1% so với mức giảm 3,1% của nhu cầu .

Hệ số tải cao này là một con dao hai lưỡi: nó cho thấy việc quản lý công suất hiệu quả, nhưng đồng thời, các hãng bay cũng có ít khả năng hơn để cắt giảm chi phí bằng cách cho máy bay 'nằm đất', khiến họ dễ bị tổn thương trước chu kỳ giá nhiên liệu.

Kết luận

Tháng 5/2026 sẽ được ghi nhớ là tháng mà quá trình phục hồi hàng không sau đại dịch chính thức bị chững lại, dưới tác động của một cú sốc địa chính trị duy nhất. Cuộc xung đột ở Trung Đông đã đồng thời phá hủy một trung tâm nhu cầu khu vực quan trọng và tạo ra một cuộc khủng hoảng chi phí toàn ngành, làm giảm một nửa lợi nhuận. Trong khi các thị trường bên ngoài Trung Đông vẫn tăng trưởng khiêm tốn, sự kết hợp giữa chi phí nhiên liệu kỷ lục, công suất hạn chế và triển vọng kinh tế toàn cầu suy yếu cho thấy áp lực lên các hãng bay sẽ còn kéo dài trong suốt phần còn lại của năm.