Báo cáo LHQ: Ukraine hứng chịu leo thang thảm khốc về thương vong dân thường, tấn công năng lượng có hệ thống và hành quyết tù binh

Ngày 29/6/2026, Phái bộ Giám sát Nhân quyền của Liên Hợp Quốc tại Ukraine (HRMMU) đã công bố một báo cáo chuyên đề bao gồm giai đoạn từ ngày 1/12/2025 đến ngày 31/5/2026, cùng với các cập nhật thương vong dân thường hàng tháng. Báo cáo ghi nhận sự leo thang nghiêm trọng về thiệt hại đối với dân thường, các cuộc tấn công có hệ thống vào cơ sở hạ tầng năng lượng, và các vụ hành quyết tù binh chiến tranh, cùng với những xu hướng rộng lớn hơn của cuộc xung đột đang diễn ra.

Thương vong dân thường: Tăng vọt 40%

Trong giai đoạn từ tháng 12/2025 đến tháng 5/2026, ít nhất 1.272 dân thường đã thiệt mạng và 6.871 người bị thương trên khắp Ukraine – mức tăng 40% so với cùng kỳ một năm trước đó (982 người chết; 4.840 người bị thương) và tăng 93% so với hai năm trước đó [Báo cáo PDF, đoạn 64-65]. Thương vong được ghi nhận tại 24 khu vực và thành phố Kyiv, với 96% xảy ra trên lãnh thổ do chính phủ Ukraine kiểm soát. Phần lớn thương vong là do tên lửa và máy bay không người lái (drone) tầm xa của Nga, chiếm 45% thiệt hại đối với dân thường, chủ yếu nhắm vào các trung tâm đô thị cách xa tiền tuyến . Drone tầm ngắn là nguyên nhân chính thứ hai, đặc biệt dọc theo các khu vực tiền tuyến, nơi chúng cũng cản trở các nỗ lực sơ tán và tiếp cận nhân đạo [Báo cáo PDF, đoạn 65].

Tháng 5/2026 là tháng đẫm máu nhất trong bốn năm, với ít nhất 274 dân thường thiệt mạng và 1.763 người bị thương – mức cao nhất hàng tháng kể từ tháng 4/2022 và tăng 93% so với tháng 5/2025 . Bà Danielle Bell, Trưởng phái bộ HRMMU, phát biểu: "Với hơn 2.000 thương vong dân thường, tháng 5 đã chứng kiến nhiều thương vong dân thường hơn bất kỳ tháng nào kể từ tháng 4 năm 2022" .

Các cuộc tấn công có hệ thống vào cơ sở hạ tầng năng lượng

Lực lượng vũ trang Nga đã nhắm mục tiêu một cách có hệ thống và nhiều lần vào các cơ sở năng lượng trên khắp Ukraine trong suốt mùa đông 2025–2026, sử dụng hàng trăm vũ khí trong các cuộc tấn công phối hợp. Các cuộc tấn công này đã phá hủy cơ sở hạ tầng phát điện, truyền tải và phân phối vốn đã bị suy yếu từ các đợt tấn công trước đó [Báo cáo PDF, đoạn 2]. Các cuộc tấn công buộc chính quyền Ukraine phải áp đặt lịch cắt điện luân phiên trên toàn quốc theo kế hoạch, khiến người dân nhiều thời điểm chỉ có điện vài giờ mỗi ngày [Báo cáo PDF, đoạn 3-4]. Các hệ thống sưởi ấm tập trung cũng bị tấn công, khiến hàng trăm nghìn người không có hơi ấm hoặc nước nóng trong nhiều tuần khi nhiệt độ xuống dưới -20°C trong mùa đông lạnh nhất kể từ năm 2010 [Báo cáo PDF, đoạn 3-4]. Việc mất điện đã làm gián đoạn nguồn cung cấp nước, dịch vụ y tế và giáo dục, đồng thời khiến một số người phải rời bỏ nhà cửa.

Báo cáo kết luận rằng quy mô, phạm vi địa lý và tính chất của các cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng năng lượng của Nga cho thấy chúng không nhằm vào các mục tiêu quân sự cụ thể mà nhằm mục đích phá vỡ toàn bộ mạng lưới năng lượng của đất nước – một hành động được báo cáo đánh giá là có khả năng vi phạm luật nhân đạo quốc tế (IHL) về tiến hành chiến sự [Báo cáo PDF, đoạn 57-63]. Các lực lượng vũ trang Ukraine cũng tấn công cơ sở hạ tầng điện và sưởi ấm tại vùng Belgorod của Nga, gây ra tình trạng mất điện cục bộ [Báo cáo PDF, đoạn 6].

Hành quyết tù binh chiến tranh và tra tấn

Lực lượng vũ trang Nga đã hành quyết ít nhất 16 tù binh chiến tranh (POW) của Ukraine từ giữa tháng 11/2025 đến tháng 1/2026 [Báo cáo PDF, đoạn 10]. Ngoài ra, hầu như tất cả các tù binh Ukraine được trả tự do mà Văn phòng Cao ủy Nhân quyền LHQ (OHCHR) phỏng vấn đều cho biết họ đã bị tra tấn hoặc đối xử tệ bạc khác trong thời gian bị giam cầm, mặc dù một số người lưu ý rằng các điều kiện đã dần được cải thiện kể từ cuối năm 2024. Khoảng một nửa số tù binh Nga được phỏng vấn mô tả việc bị tra tấn hoặc đối xử tệ bạc trong giai đoạn đầu bị Ukraine giam giữ [Báo cáo PDF, đoạn 10].

Thương vong tổng thể và thiệt hại tích lũy

Tính đến tháng 2/2026, kể từ khi bắt đầu cuộc xâm lược toàn diện vào tháng 2/2022, OHCHR đã xác minh được hơn 15.000 cái chết của dân thường và hơn 41.000 người bị thương trên khắp Ukraine . Năm 2025 là năm chết chóc nhất đối với dân thường kể từ năm 2022, với HRMMU ghi nhận ít nhất 2.514 dân thường thiệt mạng và 12.142 người bị thương – tăng 30% so với năm 2024 – do giao tranh ở tiền tuyến leo thang và việc sử dụng vũ khí tầm xa gia tăng . Một bảng thông tin từ tháng 2/2026 lưu ý rằng số lượng dân thường thiệt mạng và bị thương mỗi ngày ở Ukraine đã gia tăng đáng kể, với tổng số thương vong năm 2025 cao hơn 31% so với năm 2024 và cao hơn 70% so với năm 2023 .

Điều kiện tại các vùng lãnh thổ do Nga chiếm đóng

Tại các khu vực bị Nga chiếm đóng, chính quyền tiếp tục hạn chế nghiêm trọng quyền tự do ngôn luận, cưỡng bức tuyển mộ những người được bảo vệ vào lực lượng vũ trang Nga, và tước quyền tiếp cận giáo dục Ukraine của trẻ em [Báo cáo PDF, đoạn 11]. Những hình thức này được mô tả là các hành vi vi phạm liên tục luật nhân đạo quốc tế và luật nhân quyền.

Diễn biến xung đột đang diễn ra

Báo cáo mô tả một xu hướng gia tăng thương vong dân thường liên tục qua từng năm kể từ năm 2023, với giai đoạn báo cáo (tháng 12/2025 – tháng 5/2026) là giai đoạn chết chóc nhất trong khung thời gian đó kể từ năm 2022, ngoại trừ năm đầu tiên của cuộc xâm lược [Báo cáo PDF, đoạn 64]. Việc Nga sử dụng vũ khí tầm xa trên quy mô lớn và sự gia tăng các cuộc tấn công bằng drone tầm ngắn dọc tiền tuyến được xác định là hai nguyên nhân chính dẫn đến thiệt hại gia tăng. Các cuộc tấn công bằng drone cũng ngăn cản việc sơ tán và vận chuyển hàng hóa thiết yếu đến các cộng đồng tiền tuyến, bao gồm cả ở vùng lãnh thổ bị chiếm đóng [Báo cáo PDF, đoạn 8-9].

Báo cáo kết luận rằng quy mô, phạm vi địa lý và tính chất của các cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng năng lượng của Nga cho thấy chúng không nhằm vào các mục tiêu quân sự cụ thể mà nhằm phá vỡ mạng lưới năng lượng của đất nước nói chung, điều này sẽ không tương thích với luật nhân đạo quốc tế (IHL) [Báo cáo PDF, đoạn 63].