Khung Hoảng Eo Biển Hormuz: Vì Sao Tàu Thương Mại Ngừng Chạy Và Sự Thật Về Các Cuộc Tấn Công Bằng Drone Và Thủy Lôi Của Iran

Eo biển Hormuz, một trong những điểm nghẽn dầu mỏ quan trọng nhất thế giới, đã chứng kiến sự sụp đổ nghiêm trọng của lưu lượng tàu thương mại vào cuối tháng 6/2026. Cụ thể, vào cuối tuần từ ngày 27 đến 29 tháng 6, chỉ có 12 tàu đi qua eo biển này vào ngày Chủ nhật, giảm mạnh so với 35 tàu của ngày hôm trước, theo hãng tình báo hàng hải Windward . Một báo cáo riêng từ Reuters cũng cho thấy lưu lượng tàu qua Hormuz chỉ bằng chưa đầy 10% so với mức thông thường, ngay cả khi lệnh ngừng bắn đã có hiệu lực .

Dưới đây là quá trình kiểm tra thực tế từng nguồn tin về các tuyên bố chính liên quan đến nguyên nhân của sự chậm lại, phản ứng của các chủ tàu và bối cảnh quân sự, ngoại giao rộng lớn hơn.

Các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái (drone) và leo thang quân sự

Iran đã phóng nhiều máy bay không người lái (drone) tự sát nhằm vào các tàu thương mại đi qua eo biển Hormuz. Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ (CENTCOM) xác nhận rằng lực lượng Mỹ đã đánh chặn ít nhất bốn trong số các drone này vào ngày 5 tháng 6 năm 2026, mô tả chúng là "mối đe dọa trực tiếp đối với các hoạt động hàng hải trong khu vực" . Iran tiếp tục các cuộc tấn công bằng drone trong suốt tháng 6 .

Ít nhất một tàu đã bị bắn trúng và được xác nhận bởi nhiều nguồn tin: đó là tàu chở dầu mang cờ Panama Kiku, chở dầu thô cho công ty năng lượng quốc doanh Qatar, đã bị trúng một quả đạn không xác định khi đang đi qua eo biển vào sáng ngày 27 tháng 6 . Không có thương vong nào cho thủy thủ đoàn và không có báo cáo về rò rỉ dầu . CENTCOM cho biết họ đã tấn công "cơ sở hạ tầng giám sát, hệ thống thông tin liên lạc, các địa điểm phòng không, kho chứa drone và khả năng rải mìn" của Iran để đáp trả .

Một sự cố riêng biệt liên quan đến tàu chở hàng mang cờ Singapore M/V Ever Lovely, bị trúng một drone tự sát của Iran vào ngày 25 tháng 6 khi đang rời eo biển dọc theo bờ biển Oman, theo CENTCOM . Vụ tấn công này đã buộc Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) của Liên Hợp Quốc phải tạm dừng hoạt động sơ tán .

Thủy lôi và các luồng hàng hải thay thế

Tổ chức Hàng hải Quốc tế của Liên Hợp Quốc ước tính có khoảng 80 quả thủy lôi vẫn còn nằm trong các luồng hàng hải lịch sử của eo biển Hormuz—đặc biệt là hành lang trung tâm được gọi là Sơ đồ Phân luồng Giao thông . Tổ chức thương mại của các chủ tàu chở dầu Intertanko xác nhận rằng khu vực trung tâm bị cản trở bởi khoảng 80 quả mìn và hoạt động vận tải biển bình thường không thể nối lại cho đến khi chúng được dọn sạch .

Do nguy cơ từ thủy lôi, chiến tranh Iran đã dẫn đến việc tạo ra hai luồng hàng hải thay thế: một luồng sát bờ biển Oman do Mỹ điều phối, và một luồng riêng do Tehran kiểm soát gần lãnh hải Iran hơn . Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đã cảnh báo các tàu rằng việc di chuyển ngoài các luồng được chỉ định là "cực kỳ nguy hiểm và bị cấm" và đe dọa sẽ hành động chống lại các tàu bỏ qua chỉ thị này .

Tàu hướng về Ấn Độ 'tắt tín hiệu' (Going Dark)

Ngày càng nhiều tàu thương mại đi qua eo biển Hormuz tắt bộ phát đáp của Hệ thống Nhận dạng Tự động (AIS), một hành động được gọi là "tắt tín hiệu" (going dark). Điều này khiến việc theo dõi tàu trở nên khó khăn hơn và có thể dẫn đến việc thống kê thiếu hụt lưu lượng thực tế .

Dữ liệu từ công ty tình báo hàng hải Kpler cho thấy gần 62% tàu chở dầu và tàu chở hàng đi từ Vịnh Ba Tư đến Ấn Độ đã tắt bộ phát đáp của họ khi băng qua eo biển, theo một báo cáo của NDTV . Con số cụ thể này chỉ được hỗ trợ bởi một nguồn tin duy nhất; các báo cáo khác xác nhận rằng các chuyến đi "tắt tín hiệu" đã gia tăng nhưng không xác minh độc lập con số 62% cho các tàu hướng đến Ấn Độ .

Lệnh ngừng bắn mong manh Mỹ-Iran và sự phục hồi bị đình trệ

Mỹ và Iran đã ký một biên bản ghi nhớ vào ngày 15 tháng 6 năm 2026, nhằm chấm dứt các hành động thù địch và khôi phục lưu lượng thương mại qua eo biển . Thỏa thuận này diễn ra sau 110 ngày gián đoạn bắt đầu từ khi cuộc xung đột Iran nổ ra vào ngày 28 tháng 2 . Trong tuần sau lệnh ngừng bắn, 125 chuyến đi đã được ghi nhận, mức cao nhất hàng tuần kể từ khi chiến tranh bắt đầu .

Tuy nhiên, sự phục hồi này tỏ ra mong manh. Vụ tấn công bằng drone vào tàu M/V Ever Lovely ngày 25 tháng 6 đã làm dấy lên sự bất ổn mới, khiến kế hoạch sơ tán của Liên Hợp Quốc bị đình trệ và một số tàu chở dầu phải quay đầu . Đến ngày 29 tháng 6, lưu lượng tàu qua eo biển lại chậm lại, với chỉ 12 tàu chở hàng hóa đi qua vào Chủ nhật so với 29 tàu vào ngày thứ Bảy .

Eo biển vẫn mở, nhưng số lượng tàu sử dụng tuyến này vẫn thấp hơn nhiều so với mức trước chiến tranh, và sự hiện diện của thủy lôi, nguy cơ từ các cuộc tấn công bằng drone khác, cùng với các kế hoạch định tuyến cạnh tranh giữa Iran và Mỹ vẫn tiếp tục cản trở việc khôi phục hoạt động bình thường .