Chia cắt Đông-Tây có thể khiến thế giới thiệt hại 6,9 nghìn tỷ USD: Báo cáo của WEF năm 2026 về phân mảnh địa kinh tế

Đang gây thiệt hại ngay lúc này: 213–307 tỷ USD mỗi năm

Sự phân mảnh không chỉ là một rủi ro trong tương lai; nó đã và đang gây ra những tổn thất có thể đo lường được. Báo cáo của WEF ước tính rằng sự phân mảnh địa kinh tế hiện đang tiêu tốn của nền kinh tế toàn cầu 213–307 tỷ USD mỗi năm dưới dạng GDP bị mất . Đồng thời, nó đang làm tăng thêm 0,2–0,3 điểm phần trăm vào lạm phát toàn cầu, làm xói mòn sức mua ở hầu hết các nền kinh tế . Những chi phí này bắt nguồn từ khối lượng thương mại giảm, dòng vốn xuyên biên giới bị thu hẹp, và sự mất đi các hiệu quả kinh tế mà thị trường hội nhập từng mang lại .

Lan rộng ra cả các nền kinh tế đồng minh

Một phát hiện đáng chú ý là sự phân mảnh không còn giới hạn ở các đối thủ địa chính trị như trục Mỹ-Trung. Báo cáo cảnh báo rằng nó đã lan rộng, ảnh hưởng đến cả các nền kinh tế đồng minh truyền thống khi các rào cản thương mại, chính sách giảm thiểu rủi ro tài chính và các biện pháp an ninh kinh tế gia tăng ngay cả giữa các quốc gia trong cùng một khối địa chính trị . Xu hướng này đã được đẩy nhanh bởi sự suy yếu của các thể chế đa phương như Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), Ngân hàng Thế giới (World Bank) và Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), khi vai trò giải quyết tranh chấp của WTO bị suy giảm, khiến các quốc gia ngày càng dựa vào các thỏa thuận song phương và thanh toán bằng nội tệ .

Ảnh hưởng đến tiền lương thực tế của người lao động Mỹ theo trình độ kỹ năng

Báo cáo đưa ra các ước tính chi tiết về tác động đến tiền lương thực tế của người lao động Mỹ, với những lao động có tay nghề cao chịu mức giảm tuyệt đối lớn nhất:

• Lao động tay nghề thấp: tiền lương thực tế thấp hơn 0,33%
• Lao động tay nghề trung bình: tiền lương thực tế thấp hơn 0,49%
• Lao động tay nghề cao: tiền lương thực tế thấp hơn 0,58%

Phát hiện rằng người lao động Mỹ có tay nghề cao phải đối mặt với mức giảm lương mạnh nhất được giải thích là do họ tiếp xúc nhiều hơn với các lĩnh vực hội nhập toàn cầu—chẳng hạn như tài chính, công nghệ và sản xuất tiên tiến—vốn bị gián đoạn nhiều nhất bởi sự phân mảnh .

Tại sao các thị trường mới nổi phải gánh chịu tổn thất nặng nề nhất (Nghiên cứu điển hình về Châu Phi)

Các quốc gia nằm ngoài các khối địa chính trị lớn phải đối mặt với một cú sốc kinh tế không cân xứng. Báo cáo ước tính mức giảm 10,7% tăng trưởng GDP cho các quốc gia không liên kết, so với 6,4% cho các nền kinh tế liên kết theo khối . Các thị trường mới nổi đặc biệt dễ bị tổn thương vì ba lý do chính:

• Phụ thuộc nhiều hơn vào thương mại mở và dòng vốn xuyên biên giới, khiến họ dễ bị ảnh hưởng bởi các gián đoạn.
• Thiếu các bộ đệm kinh tế đa dạng, nghĩa là họ có ít ngành công nghiệp nội địa hoặc thị trường nội địa lớn để dựa vào.
• Bị kẹt giữa các khối đối địch, phải chịu đựng đầu tư giảm, gián đoạn chuyển giao công nghệ và chi phí tài chính cao hơn .

Đối với riêng châu Phi, gánh nặng kinh tế đã hiện hữu. Báo cáo Triển vọng Kinh tế châu Phi 2025 của Ngân hàng Phát triển châu Phi (AfDB) lưu ý rằng sự bất ổn toàn cầu do thuế quan đã dẫn đến việc điều chỉnh giảm dự báo tăng trưởng từ 0,2 đến 0,4 điểm phần trăm, đưa tăng trưởng dự kiến xuống còn 3,9% trong năm 2025 và 4,0% trong năm 2026 . Một tài liệu nghiên cứu của IMF cho thấy khu vực châu Phi cận Sahara đặc biệt dễ bị tổn thương vì các kết nối thương mại và tài chính của khu vực này kém đa dạng hơn, khiến nó khó hấp thụ các cú sốc từ quan hệ thương mại bị cắt giảm . Báo cáo của WEF nhấn mạnh rằng các quốc gia không liên kết, bao gồm các nước ở châu Phi, phải đối mặt với mức thiệt hại sản lượng lớn nhất trong bất kỳ kịch bản tách rời nào .

Năm biện pháp chính sách WEF khuyến nghị

Báo cáo xác định năm hành động cụ thể mà các nhà hoạch định chính sách có thể thực hiện để quản lý và giảm thiểu sự phân mảnh :

1. Thiết lập các hàng rào bảo vệ chung cho hệ thống tài chính: Bảo vệ pháp quyền, đảm bảo chính sách tiền tệ độc lập, hạn chế việc tịch thu tài sản có chủ quyền và bảo vệ dữ liệu chính phủ khỏi bị truy cập trái phép .
2. Chống lại sự phân mảnh hệ thống sâu hơn: Duy trì các kênh mở cho thanh toán xuyên biên giới, ngân hàng đại lý và cơ sở hạ tầng thị trường tài chính .
3. Cải cách hệ thống tài chính toàn cầu: Tăng cường các thể chế đa phương (IMF, Ngân hàng Thế giới, WTO) và cập nhật các khuôn khổ của chúng để giải quyết các thực tế địa chính trị hiện tại .
4. Thúc đẩy khả năng tương tác giữa các khối mới nổi: Đảm bảo rằng cơ sở hạ tầng tài chính và hệ thống thanh toán mới (ví dụ: tiền kỹ thuật số, hệ thống thanh toán thay thế) có thể kết nối thay vì chia rẽ .
5. Đầu tư vào khả năng phục hồi kinh tế toàn diện: Hỗ trợ các nền kinh tế mới nổi và các nhóm dân cư dễ bị tổn thương thông qua viện trợ có mục tiêu, chuyển giao công nghệ và nâng cao năng lực để giảm gánh nặng bất đối xứng của sự phân mảnh .

Thông điệp trung tâm của báo cáo rất rõ ràng: nền kinh tế toàn cầu đã vượt qua một điểm giới hạn, và nếu không có sự can thiệp chính sách có chủ đích, chi phí của sự chia rẽ sẽ tiếp tục gia tăng đối với tất cả các nền kinh tế—nhưng nghiêm trọng nhất là đối với những nền kinh tế ít có khả năng hấp thụ cú sốc nhất.